Στις περισσότερες χώρες της Δύσης η δημοκρατία φαίνεται να κλονίζεται. Τα λαϊκίστικα άκρα, κυρίως από τα δεξιά, σηκώνουν κεφάλι και ολοένα και περισσότερο πλησιάζουν τα κέντρα της εξουσίας. Το χειρότερο είναι πως αυτές οι πολιτικές μεταβολές έχουν σχεδόν πάψει να προκαλούν ανησυχίες και η παραδοσιακά μετριοπαθής μεσαία τάξη τις ανέχεται και, σε πολλές περιπτώσεις, τις αγκαλιάζει. Σε τι κυρίως οφείλονται αυτές οι αλλαγές αντιλήψεων και γενικότερα πολιτικής στάσης;

Η γρήγορη απογοήτευση προέρχεται από τη γρήγορη διάψευση προσδοκιών

Στις περισσότερες περιπτώσεις προκαλούνται από ένα συναίσθημα φόβου. Φόβος απροσδιόριστων αλλαγών, φόβος απώλειας κεκτημένων, φόβος αντιμετώπισης νέων πραγματικοτήτων για τις οποίες κανείς δεν παρουσιάζεται προετοιμασμένος, φόβος επιλογής ηγεσιών αναποτελεσματικών, εκτός πραγματικότητας και αδύναμων να προστατέψουν συνήθειες, παραδοσιακές αρχές και κοινωνικές θέσεις.

Ολα αυτά, σε κάποια γενικότερη σύνθεση, συναποτελούν τα αίτια που κάνουν τον κόσμο να εγκαταλείπει παλιές πολιτικές συνήθειες, να στρέφεται εναγώνια σε αναζήτηση του διαφορετικού και να αποστρέφεται οτιδήποτε θυμίζει το παλιό.

Αυτό που καθιερώνει τη σταθερότητα στην πολιτική και εμπεδώνει την αφοσίωση στους δημοκρατικούς θεσμούς είναι η πεποίθηση πως καμία εναλλαγή στην εξουσία δεν διακινδυνεύει κάποιο αποδεκτό στάτους κβο και πως κανείς δεν θέτει σε ρίσκο τον τρόπο ζωής του, τις κοινωνικές του συνήθειες και το επίπεδο ευημερίας του.

Αν αυτά τεθούν σε κίνδυνο, η αφοσίωση σε θεσμούς πάει περίπατο και η υποστήριξη της δημοκρατίας διακυβεύεται. Σε προηγούμενη ανάλυσή μου είχα εξηγήσει ότι σήμερα οι δημοκρατίες δύσκολα κυβερνώνται και ότι σχεδόν όλοι οι ηγέτες περίπου άμεσα αρχίζουν να αμφισβητούνται.

Η γρήγορη απογοήτευση προέρχεται από τη γρήγορη διάψευση προσδοκιών. Η τάση «αυξανόμενων προσδοκιών» (rising expectations) γίνεται γρήγορα τάση «αυξανόμενων απογοητεύσεων» (rising frustrations) (Robert Lane, Political Ideology, 1967). Με αποτέλεσμα τη λαϊκή στροφή κατά του συστήματος, των ελίτ και των κάθε λογής εξουσιών.

Η αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης είναι δυσχερής. Η καταδίκη των κομμάτων που την εκφράζουν δεν είναι επιτυχής επιλογή. Ο εναγκαλισμός αυτών των ανησυχιών είναι προτιμότερος. Η διαμόρφωση νέων επιτυχημένων πολιτικών είναι δυσχερής, αλλά απαραίτητη. Χρειάζεται όμως παραπέρα ανάλυση.

Premium έκδοση «Τα ΝΕΑ»

Ειδήσεις Σήμερα: