Επειδή το γαλλικό θέμα ξανάγινε επίκαιρο με την πρόσφατη επίσκεψη του Ντε Γκωλ (σ.σ. στην Ελλάδα, επί κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Καραμανλή, από τις 16 έως τις 19 Μαΐου 1963) και προκαλεί ζωηρό ενδιαφέρον από όλες τις πολιτικές και πνευματικές απόψεις του, θα δώσω σήμερα μία εικόνα των αγώνων της Γαλλικής Δημοκρατίας. Της Μαριάννας, όπως τη λένε, με το φρυγικό σκουφί, παλιό επαναστατικό έμβλημα που παράδινε η μία Δημοκρατία στην άλλη, για να θυμίζει το μεγάλο δημοκρατικό σεισμό που ετράνταξε την Ευρώπη ολόκληρη μετά το γκρέμισμα της Βαστίλλης. Γιατί η Δημοκρατία στη Γαλλία, από την πρώτη καθιέρωσή της στη Μεγάλη Επανάσταση ως τα νεώτερα χρόνια που έρριξε ρίζες, αντιμετώπισε τις φοβερότερες δοκιμασίες και χρειάστηκε να παλαίψει σκληρά για να βγει νικήτρια.
Σήμερα θα περιγράψω ένα αποφασιστικό γεγονός της Τρίτης Δημοκρατίας (σ.σ. La IIIème République, 1870-1940) που έκανε κρότο στην εποχή του. Και που μ’ αυτό εδόθη τέλος στις αντιδημοκρατικές ενέργειες των Ορλεανιστών (σ.σ. των οπαδών της συνταγματικής μοναρχίας), που δεν υπολογίζανε καθόλου την αδύνατη ακόμη Δημοκρατία, καθώς την έβλεπαν ν’ αγκομαχά προσπαθώντας να λύσει τόσα προβλήματα.
Ο κόμης των Παρισίων, στους γάμους της κόρης του με τον βασιλικό πρίγκηπα της Πορτογαλίας, οργάνωσε μία φανταχτερή δεξίωση και της έδωσε πολιτικό χαρακτήρα, καλώντας όλους τους ντόπιους και τους ξένους πρίγκηπες, το διπλωματικό σώμα, ανώτερους αξιωματούχους και βουλευτές, για να γίνει έτσι ευρύτατα αισθητό, όπως έγραψαν την άλλη μέρα οι φιλικές του εφημερίδες, ότι διαθέτει όλα τα πρόσωπα και τις σχέσεις, καθετί που θα χρειαζόταν για να συγκροτήσει μία μεγάλη βασιλική κυβέρνηση. Και για να εκθέσει έτσι τη Δημοκρατία στα μάτια του λαού, δείχνοντας πως δεν τη λογαριάζει. Η πολιτική εκμετάλλευση ενός οικογενειακού γεγονότος, καθώς ήταν οι γάμοι της πριγκήπισσας, ξεσηκώνει τους δημοκρατικούς και τους κάνει να πάρουν την απόφαση ν’ αντιδράσουν. Μάλιστα ν’ αντιδράσουν μια και καλή.
Το ζήτημα έρχεται στη Βουλή, οι δημοκρατικοί βρίσκονται στο ποδάρι, έτοιμοι να χτυπήσουν, νιώθοντας όλοι ότι η περίοδος της ανοχής πρέπει να τελειώσει και να ληφθούν μέτρα ριζικά για ν’ αλλάξει η κατάσταση. Γιατί όπως εμφανιζότανε άφηνε και στο εσωτερικό και στο εξωτερικό την εντύπωση ότι οι μοναρχικοί είχαν εγκαταστήσει μέσα στο δημοκρατικό καθεστώς και κυβέρνηση δική τους, αφού αποτολμούσαν τα πάντα, ελεύθερα, ανεξέλεγκτα, κι’ εδέχονταν επίσημα τους ξένους πρεσβευτές. Όλα αυτά στηλιτεύονται από το βήμα. Ο πρωθυπουργός Φρεσινέ (σ.σ. o γάλλος πολιτικός Charles Louis de Saulces de Freycinet, 1828-1923, ο οποίος διετέλεσε τέσσερις φορές πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια της Τρίτης Γαλλικής Δημοκρατίας) μιλά για την αντιδημοκρατική προπαγάνδα των μοναρχικών, που κοιτάνε με κάθε τρόπο να κλονίσουν την εμπιστοσύνη του λαού στη Δημοκρατία, με την ελπίδα ότι θα πετύχουν μια μέρα την παλινόρθωση, αποκαλύπτει τη συστηματική πολιτική δράση τους, ότι θέτουν σε κυκλοφορία φυλλάδια δυσφημιστικά, για να πείσουν τον κόσμο ότι τάχα μόνο με το θρόνο οι Γάλλοι θα ξαναβρούν τη δύναμή τους και την ευημερία τους.
Ύστερα από έντονες συζητήσεις που έκαναν κατάδηλη τη θέληση της Δημοκρατίας για να πλήξει τους βασιλικούς, η κυβέρνηση καταθέτει το ιστορικό νομοσχέδιο για την έξωση των πριγκήπων. Όλοι οι αρχηγοί οικογενειών που εβασίλεψαν στη Γαλλία, καθώς και οι κληρονόμοι τους, πρέπει να εγκαταλείψουν το γαλλικό έδαφος, γιατί διαφορετικά θα εφυλακίζοντο και μετά την έκτιση της ποινής, αμέσως μόλις έβγαιναν από τη φυλακή, θα δινότανε διαταγή για την απέλασή τους. Ένα άλλο άρθρο όριζεν επίσης ότι τα μέλη αυτών των βασιλικών οικογενειών δεν είχαν πια καμιά θέση στο στρατό της ξηράς και της θάλασσας, ούτε μπορούσαν να αναλάβουν καμιά δημόσια υπηρεσία ή εκλογική εντολή. Επακολούθησε σάλος. Αλλά το νομοσχέδιο για την απομάκρυνση των πριγκήπων, αν και καταπολεμήθη με πείσμα από τους βασιλόφρονες, εψηφίσθη τελικά. Κι’ εδώ αναφέρεται από όλες τις γαλλικές ιστορίες το συγκινητικό επεισόδιο του μισοπαράλυτου στρατηγού Φαιντέρμπ, που θέλοντας να εκδηλώσει τη βαθειά του προσήλωση στη Δημοκρατία, εζήτησε άμα άρχισε η ονομαστική ψηφοφορία να τον μεταφέρουν με τα χέρια, για να μη χαθεί η ψήφος του.
Ανάμεσα στα άλλα μέλη των βασιλικών οικογενειών της Γαλλίας που έπειτα από το νομοσχέδιο για τους πρίγκηπες έπαυαν πια ν’ ανήκουν στα στελέχη του γαλλικού στρατού, ήταν και ο αντιστράτηγος δούκας της Ωμάλης. Εκείνος θέλησε να διαμαρτυρηθεί μαθαίνοντας τη διαγραφή του και έστειλε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ένα «βίαιο και υβριστικό» γράμμα —καθώς χαρακτηρίζεται— όπου του θυμίζει τις υψηλές θέσεις που κατείχε στο στρατό, προσθέτοντας ότι κανένας δεν μπορεί να θίξει τα στρατιωτικά του αξιώματα και ότι μένει πάντοτε «ο στρατηγός Ανρί ντ’ Ορλεάν, δούκας της Ωμάλης». Το γράμμα έμεινε αναπάντητο και τη μεθεπομένη εδημοσιεύθη ειδικό διάταγμα για τον εκτοπισμό του στρατηγού. Έμεινε εννοείται αναπάντητο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, γιατί η Κυβέρνηση είπε με τον επίσημο εκπρόσωπό της ό,τι χρειαζότανε. Όταν ένας από τους βασιλόφρονες βουλευτές, αγαναχτισμένος γιατί διωχτήκανε οι πρίγκηπες όχι μόνο από το γαλλικό στρατό αλλά και από το γαλλικό έδαφος, έκαμε στη Βουλή επερώτηση, ειδικότερα για τη διαγραφή και την αποπομπή του δούκα της Ωμάλης, έδωσε την παρακάτω αποστομωτική απάντηση ο αρμόδιος υπουργός:
— Κανένας δεν μπορεί να αποκτήσει νόμιμα το βαθμό του αξιωματικού, παρά μόνο αν επέρασε από μία στρατιωτική σχολή, ή αν τον εκέρδισε με το γυλιό στη ράχη. Ο δούκας της Ωμάλης έγινε ανθυπολοχαγός σε ηλικία δεκαπέντε ετών, συνταγματάρχης σε ηλικία δεκαεννέα ετών και αντιστράτηγος μόλις πάτησε τα εικοσιένα του!
Η αίθουσα της Βουλής σειότανε επί αρκετή ώρα από τα χειροκροτήματα.
Από τότε η Δημοκρατία όχι μόνο εδραιωνότανε στη Γαλλία αλλά και άπλωνε την επικράτησή της ολοένα περισσότερο, με άμεση συνέπεια φυσικά τον περιορισμό, τον όλο και ασφυκτικότερο, του χώρου όπου προσπαθούν ν’ αναπτύξουν τη δράση τους οι οπαδοί της Βασιλείας. Κι’ αυτό παρατηρείται παντού, όχι μόνο στη Γαλλία. Η Βασιλεία —με την απόλυτη βέβαια, με τη μοναρχική έκφρασή της— όλα δείχνουν από χρόνο σε χρόνο πειστικότερα ότι είναι ένας οριστικά καταδικασμένος θεσμός. […]
Σε μία σειρά από ενδιαφέροντα άρθρα που εδημοσίευσαν τα «Νέα» πριν από λίγον καιρό με τον τίτλο «Η δημοκρατική εποχή μας», μπορούσε να παρακολουθήσει κανένας τη βαθμιαία παρακμή αυτής της γέρικης μορφής του πολιτεύματος. Και κατονομάζονται οι μεγάλες δυναστείες που σάρωσε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος — οι Χοεντζόλλερν, οι Αψβούργοι, οι Ρωμανώφ. Και οι βασιλικοί απόγονοι, οι «μνηστήρες των θρόνων» όπως τους έβλεπαν πάντα στα παλιά χρόνια, δεν θεωρούνται πια επικίνδυνοι για τα δημοκρατικά κράτη, απόδειξη ότι η Γαλλία αφήνει τώρα τον κόμητα των Παρισίων να εγκατασταθεί στη χώρα των προγόνων του. Άλλος κληρονόμος θρόνου, ο Όθων των Αψβούργων, έχει ζητήσει κι’ εκείνος την άδεια να επιστρέψει με τη φαμίλια του στη Βιέννη και να ζήσει ήσυχα, καθώς ζουν όλοι οι Αυστριακοί πολίτες. Γιατί παραιτήθηκαν από τα δικαιώματα της βασιλικής των καταγωγής; Γιατί μυρίζοντας τον αέρα που φυσάει σήμερα σ’ όλο τον κόσμο, καταλαβαίνουν ότι η βασιλική περίοδος της ιστορίας επέρασε και ότι οι θρόνοι με τα στέμματα έγιναν πια μία υπόθεση των μουσείων.
Το ίδιο διαπιστώνεται στη Μέση Ανατολή, σ’ όλη την Ανατολή. Όπου υπάρχουν ακόμη βασιλιάδες, δεν στέκονται καλά στα πόδια τους. Οι Σκανδιναβοί μένουν, αλλά αφού ξεπέρασαν σε δημοκρατικότητα και τους δημοκρατικότερους υπηκόους των — παντρεύουν τα παιδιά τους με κοινούς θνητούς, πάνε με τα κοινά μεταφορικά μέσα, δείχνουν τις ταυτότητές τους και τα πασσαπόρτια τους όπου τους ζητηθούν. Όσο για την Αγγλική Βασιλεία, αν και όπως ξέρομε έχει μια ιδιότυπη μορφή, δεν μένει κι’ εκείνη ανεπηρέαστη. Ο γάμος της Μαργαρίτας μ’ ένα φωτογράφο θεωρείται χαρακτηριστικός. Πάντως στην Αγγλία διατηρείται η φόρμα έστω της Βασιλείας, και πιστεύεται ότι θα διατηρηθεί ακόμη, για να επαληθεύσει εκείνο που είπε με το γνωστό κυνισμό του ο Φαρούκ (σ.σ. ο τελευταίος βασιλιάς της Αιγύπτου και του Σουδάν) σε κάποιο κέντρο της Ριβιέρας: «Μου φαίνεται πως στο τέλος οι μόνοι βασιλείς που θ’ απομείνουν στον κόσμο θα είναι η βασίλισσα της Αγγλίας κι’ ο… ρήγας της τράπουλας».
[…] Το μοναρχικό σύστημα έμεινε ισχυρό και μετά το 1870 που έγινε η Γαλλία δημοκρατική, με ακρογωνιαίο λίθο του τη φιλία των Αυλών της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ρωσίας. Ο πρώτος όμως ευρωπαϊκός πόλεμος τα γκρέμισε όλα, έπεσαν οι μεγάλοι θρόνοι, το μοναρχικό σύστημα δεν έχει πού να στηριχτεί. Τώρα οι λαοί, σ’ όλους σχεδόν τους τόπους, ζουν μέσα σε δημοκρατική ατμόσφαιρα. Κι’ ενώ άλλοτε καταδικαζότανε σε απομόνωση ένα κράτος μόλις προσχωρούσε στη Δημοκρατία, σήμερα συμβαίνει το αντίθετο. Απομονώνεται άμα γίνει μοναρχικό. Και το επίσης σημαντικό, σήμερα δεν πιστεύει πια κανένας στο θρύλο ότι τα βασιλικά καθεστώτα εξασφαλίζουν στους λαούς ηρεμία και σταθερότητα. Εκεί εκδηλωθήκανε και απειλούνται συχνά διάφορες αναστατώσεις.
[…]
Και για να τελειώσω με τη Γαλλία, μια που άρχισα απ’ αυτή, θα θυμίσω ότι ο Μωρράς (ο Charles Maurras, 1868-1952, γάλλος λόγιος, δημοσιογράφος, συγγραφέας και πολιτικός) έκανε ένα κήρυγμα μοναρχικό, αληθινά επικίνδυνο για τη Δημοκρατία, με την επιμονή και τη δεξιότητα που τόκανε επί ολόκληρες δεκαετηρίδες. Δεν βγήκε τίποτε. Ο Μωρράς πέθανε περιφρονημένος, ενώ ο γαλλικός λαός ακούοντας τη «Μασσαλιώτιδα» ξαναγυρίζει πάντα με τη σκέψη του στις μεγάλες δημοκρατικές επαναστάσεις και βλέπει σαν απλό ιστορικό διάκοσμο τις βασιλικές περρούκες των Βερσαλλιών.
*Επιφυλλίδα του Γ. Φτέρη (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Γιώργου Τσιμπιδάρου), που έφερε τον τίτλο «Η Γαλλική Δημοκρατία» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Κυριακή 26 Μαΐου 1963.
Ο Γ. Φτέρης
Το κείμενο του έγκριτου μανιάτη δημοσιογράφου, κριτικού, συγγραφέα και ποιητή πλέκει το εγκώμιο της Γαλλικής Δημοκρατίας, της μεγάλης και στενής φίλης μας Γαλλίας, η οποία σήμερα εορτάζει.
Ως γνωστόν, η πτώση της Βαστίλης —τόπου φυλάκισης και βασανιστηρίων, μισητού συμβόλου της λουδοβίκειας απολυταρχίας— στις 14 Ιουλίου 1789 αποτέλεσε κατ’ ουσίαν τον ιδρυτικό μύθο της περίφημης Γαλλικής Επανάστασης.
Η αναφερόμενη στο κείμενο του Φτέρη Μασσαλιώτιδα (La Marseillaise), που συνέθεσε κατά παραγγελία του δημάρχου του Στρασβούργου ο αξιωματικός του Γαλλικού Στρατού Claude-Joseph Rouget de Lisle (1760-1836) τη νύχτα της 25ης προς την 26η Απριλίου 1792 (ο αρχικός τίτλος της ήταν «Πολεμικό εμβατήριο για τη Στρατιά του Ρήνου»), κατέστη εθνικός ύμνος της Γαλλίας με διάταγμα που εκδόθηκε από τη Γαλλική Εθνοσυνέλευση στις 14 Ιουλίου 1795.
![Άκρως Ζωδιακό: Τα Do’s και Don’ts στα ζώδια σήμερα [Τετάρτη 15.07.2026]](https://www.in.gr/wp-content/uploads/2026/07/jamie-macpherson-KTIVMMOXNu8-unsplash-1-315x220.jpg)
