Δολοφονήθηκε ο Μπράιαν Έπσταϊν; Βίος και πολιτεία του ανθρώπου που έκανε τους Beatles θεούς

Το απίθανο σημείο εκκίνησης του Φίλιπ Νόρμαν είναι η φυλακή υψίστης ασφαλείας του Πάρκχαρστ το 1985. Ο Ρέτζι Κρέι, ο οποίος είχε φυλακιστεί εκεί μετά την καταδίκη του και του δίδυμου αδελφού του Ρόνι για τους φόνους του Τζακ «The Hat» ΜακΒίτι και του Τζορτζ Κόρνελ, είχε ζητήσει συνάντηση με τον δημοσιογράφο αστυνομικού ρεπορτάζ της εφημερίδας «Liverpool Echo» για να συζητήσουν τη χρηματοδότηση ενός γυμναστηρίου πυγμαχίας με σκοπό την καταπολέμηση του προβλήματος της κατάχρησης ηρωίνης μεταξύ των νεαρών ανέργων ανδρών στο Μέρσεϊσαϊντ –ο Ρέτζι, προφανώς, απεχθανόταν τα ναρκωτικά. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, ανέφερε απροσδόκητα τον μάνατζερ των Beatles, Μπράιαν Έπσταϊν.

Ο εκβιασμός

Ο Κρέι εξήγησε ότι ο Έπσταϊν ήταν συχνά καλεσμένος στα πολυτελή πάρτι που διοργάνωναν αυτός και ο Ρόνι τη δεκαετία του ’60 για διασημότητες όπως ο Φρανκ Σινάτρα, η Λάιζα Μινέλι, τη Ντάστι Σπρίνγκφιλντ και τον Πίτερ Σέλλερς, και ότι τα δίδυμα σχεδίαζαν να εκμεταλλευτούν τον εθισμό του Έπσταϊν στον τζόγο, οργανώνοντας στημένα παιχνίδια «chemin de fer» στο Clermont Club στο Μέιφερ (του οποίου ο ιδιοκτήτης ήταν στο χέρι τους), μέχρι ο Έπσταϊν να βυθιστεί τόσο βαθιά στα χρέη ώστε να αναγκαστεί να τους πουλήσει τους Beatles.

Τα δίδυμα, ωστόσο, αποφάσισαν απλώς να εκβιάσουν τον Έπσταϊν, χρησιμοποιώντας φωτογραφίες που είχαν από αυτόν μαζί με έναν άλλο άνδρα. «Απλώς σκόπευα να εκβιάσω τον Έπσταϊν με τις φωτογραφίες», είπε ο Κρέι, «αλλά μετά πέθανε».

«Mr Moonlight: Brian Epstein and the Making of the Beatles» του Φίλιπ Νόρμαν

«Δεν είμασταν εμείς»

Παρά την ετυμηγορία για θάνατο από ατύχημα λόγω «ακούσιας υπερδοσολογίας» στην ανάκριση για τον θάνατο του Έπσταϊν το 1967, ο Κρέι παρατήρησε:

«Είναι εύκολο να σκοτώσεις κάποιον και να το κάνεις να μοιάζει με υπερδοσολογία». «Όμως» συμπλήρωσε «δεν ήμασταν εμείς».

Μια κάποια θεωρία

Ο Φίλιπ Νόρμαν περιγράφει ότι ο Έπσταϊν δε συνειδητοποίησε τη δυναμική της αγοράς των μικροαντικειμένων με θέμα τους Beatles στις ΗΠΑ και ανέθεσε την έκδοση αδειών κατασκευής τους σε μια ομάδα νεαρών Βρετανών επιχειρηματιών με έδρα τη Νέα Υόρκη, στους οποίους επρόκειτο να πάει το 90% των εσόδων, ενώ το υπόλοιπο 10% επρόκειτο να πάει στον Έπσταϊν και στους Beatles.

Συνειδητοποιώντας το λάθος του, ο Έπσταϊν άρχισε να παρακάμπτει τους συνεργάτες του στη Νέα Υόρκη, κάτι που οδήγησε σε σύγχυση μεταξύ των Αμερικανών πελατών και στην ακύρωση παραγγελιών από αυτούς.

Οι περιφερειακοί μικροκατασκευαστές της αλυσίδας παραγωγής βρέθηκαν τότε αντιμέτωποι με οικονομική καταστροφή, και η εκδίκηση για αυτό θα μπορούσε να είχε ανατεθεί στην αμερικανική μαφία.

Συνέντευξη των Beatles μετά τον θάνατο του μάνατζερ τους Μπράιαν Έπσταϊν

Τζέκιλ και Χάιντ

Όποια και αν είναι η αιτία θανάτου του Έπσταϊν σε ηλικία 32 ετών τα σχόλια του Κρέι αποκαλύπτουν πολλά για τη χαοτική ιδιωτική ζωή που κρυβόταν πίσω από την κοσμική δημόσια εικόνα του λεγόμενου «πέμπτου Beatle».

Ο δικηγόρος του Έπσταϊν στη Νέα Υόρκη, Νατ Βάις, είπε για αυτόν: «Δεν ήταν απλώς ένας χαρακτήρας τύπου Τζέκιλ και Χάιντ. Ήταν η προσωποποίηση του Τζέκιλ και ο Χάιντ, αλλά και περίπου είκοσι άλλοι άνθρωποι εκτός από αυτούς».

Αυτή η αόριστη ασαφής φύση διατρέχει τη συναρπαστική και καλά ρυθμισμένη χρονογραφία του Νόρμαν για τη ζωή και τα επιτεύγματα ενός μάνατζερ και επιχειρηματία, του οποίου η φιλοδοξία στην εφηβεία του ήταν να γίνει σχεδιαστής ρούχων, ο οποίος όμως, μέχρι τη στιγμή του θανάτου του, είχε συμβάλει στη δημιουργία ενός εκπληκτικού πολιτιστικού και εμπορικού φαινομένου με παγκόσμια επιρροή και απήχηση.

Στα πούπουλα

Ο Μπράιαν Έπσταϊν γεννήθηκε το 1934 σε μια εύπορη εβραϊκή οικογένεια. Η οικογενειακή επιχείρηση – I Epstein and Sons – πωλούσε μια σειρά προϊόντων, μεταξύ των οποίων έπιπλα και οικιακές συσκευές.

Όπως λέει ο Νόρμαν, «όλα ήταν άνεση και ασφάλεια» στα πρώτα χρόνια της ζωής του Έπσταϊν· πέρασε την παιδική του ηλικία «μέσα σε μια ατμόσφαιρα γονικού θαυμασμού και επαίνου».

Οι συχνές αλλαγές σχολείου, ωστόσο – μέχρι την ηλικία των 10 ετών είχε αποβληθεί από δύο σχολεία λόγω απροσεξίας και χαμηλών επιδόσεων – του προκάλεσαν μόνιμη μοναξιά και αισθήματα αποτυχίας.

Στο Wrekin College στο Σροπσάιρ, έγραφε με οδυνηρό τρόπο στο ημερολόγιό του: «Βοηθήστε με, είμαι χαμένος».

Όποια και αν είναι η αιτία θανάτου του Έπσταϊν σε ηλικία 32 ετών τα σχόλια του Κρέι αποκαλύπτουν πολλά για τη χαοτική ιδιωτική ζωή που κρυβόταν πίσω από την κοσμική δημόσια εικόνα του λεγόμενου «πέμπτου Beatle»

«Ψυχολογικά ακατάλληλος»

Κατά τη διάρκεια της διετούς υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας του – σε μια εποχή που, όπως σημειώνει ο Νόρμαν, οι ένοπλες δυνάμεις της Βρετανίας απαγόρευαν την ένταξη ομοφυλόφιλων, καθώς τους θεωρούσαν «ηθικά διαφθαρμένους και υπερβολικά αδύναμους για να πολεμήσουν πραγματικά» – ο Έπσταϊν κρίθηκε «ψυχολογικά ακατάλληλος» και απαλλάχθηκε αφού είχε υπηρετήσει λιγότερο από το μισό της θητείας του.

Αργότερα, εγκατέλειψε το πρόγραμμα σπουδών στο οποίο είχε εγγραφεί στη Βασιλική Ακαδημία Δραματικής Τέχνης του Λονδίνου, αφού συνελήφθη και κατηγορήθηκε για «παρενόχληση αρκετών ανδρών» έξω από τις τουαλέτες στο Swiss Cottage.

Επικοινωνιακό χάρισμα

Επιστρέφοντας στο Λίβερπουλ, ο Έπσταϊν ανέλαβε τη διεύθυνση του τμήματος δίσκων στο οικογενειακό κατάστημα North End Music Stores – NEMS – στην οδό Great Charlotte Street.

Οι Έπσταϊν άνοιξαν αργότερα ένα δεύτερο κατάστημα στο Whitechapel, όπου το ταλέντο του Μπράιαν στην επικοινωνία και πώληση θα γινόταν εμφανές.

Ο Νόρμαν απορρίπτει τον ισχυρισμό του Έπσταϊν ότι αγνοούσε εντελώς την ύπαρξη των Beatles το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1961, και επισημαίνει την επίσκεψη του Μπιλ Χάρι στο NEMS στο Whitechapel στα τέλη Ιουνίου 1961 ως την αρχή της πορείας του προς την ανατροπή της μουσικής βιομηχανίας.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη The Beatles (@thebeatles)

Κριτικές για δίσκους

Ο Χάρι ήθελε να ξεκινήσει μια νέα δεκαπενθήμερη εφημερίδα με τίτλο «Mersey Beat» και ήλπιζε ότι το κατάστημα του Έπσταϊν θα μπορούσε να τη διαθέσει.

Ο Έπσταϊν παρήγγειλε μια ντουζίνα αντίτυπα του πρώτου τεύχους της εφημερίδας για να τα πουλήσει και προσφέρθηκε να συνεισφέρει με μια τακτική στήλη, στην οποία θα έγραφε κριτικές για τους νέους δίσκους που έφταναν στο κατάστημά του. Οι Beatles θα εμφανίζονταν τακτικά στο «Mersey Beat».

Μια νότα φάρσας

Ο Έπσταϊν είδε τους Beatles αρκετές φορές στο Cavern το 1961. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, προσφέρθηκε εθελοντικά να γίνει ο μάνατζέρ τους, παρά την έλλειψη εμπειρίας του στη διαχείριση καλλιτεχνών και παρά τη συμβουλή του προηγούμενου μάνατζερ των Beatles, Άλαν Γουίλιαμς, να μην τους πλησιάσει «ούτε με γ@μημένο κοντάρι».

Μια νότα φάρσας διατρέχει το βιβλίο «Mr Moonlight», από την ερώτηση της κίτρινης εφημερίδας για τον Κλιφ Ρίτσαρντ «Είναι αυτός ο νεαρός πολύ σέξι για την τηλεόραση;» μέχρι την ανακοίνωση μιας γαλλοκαναδικής αυτονομιστικής ομάδας στο Μόντρεαλ και την πρόθεσή της να δολοφονήσει τον Ρίνγκο, πιστεύοντας λανθασμένα, με βάση το σχήμα της μύτης του, ότι ήταν Εβραίος.

Μαθήματα προς ποπ είδωλα

Ο Νόρμαν μας ξεναγεί στο πώς οι τέσσερις σκληροτράχηλοι τεντομπόιδες από το Λίβερπουλ «γυαλίστηκαν» και επαγγελματικοποιήθηκαν από τον Έπσταϊν, ο οποίος τους έδωσε οδηγίες να τελειώνουν κάθε εμφάνιση με μια βαθιά, ομόφωνη υπόκλιση και να σταματήσουν το κάπνισμα, τις βρισιές και το φαγητό επί σκηνής.

Έξι μήνες αφότου ο Έπσταϊν τους είχε δει για πρώτη φορά στο «The Cavern», ο Τζορτζ Μάρτιν συμφώνησε να τους συναντήσει, και σύντομα υπογράφηκε συμβόλαιο με την EMI.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη The Cavern Club (@cavernliverpool)

Η «Beatlemania»

Οι Beatles θα γίνονταν το πρώτο συγκρότημα στο εξαιρετικά επιτυχημένο ρούστερ καλλιτεχνών του Έπσταϊν, το οποίο θα περιλάμβανε τους Gerry and the Pacemakers, τη Σίλα Μπλακ και τους Moody Blues.

Στις αρχές του 1964, το συγκρότημα είχε γίνει διεθνές, ενώ τους είχαν παρακολουθήσει ζωντανά περίπου 73 εκατομμύρια τηλεθεατές στο The Ed Sullivan Show.

Η «Beatlemania» είχε πιάσει. Οι κραυγές των θαυμαστών, όπως κατέληξε ένας ψυχολόγος, ήταν «μια ασυνείδητη προετοιμασία για τη μητρότητα» (μεταξύ μας, ένα άλμα σκέψης το παρατηρούμε εδώ).

Ωστόσο, η μικροδιαχείριση του Έπσταϊν δεν ενέπνεε πάντα σεβασμό. Πριν από την εκπομπή «The Ed Sullivan Show», είπε στον παρουσιαστή: «Θα ήθελα να μάθω την ακριβή διατύπωση της εισαγωγής σου».

Ο Σάλιβαν του απάντησε με οργισμένο τόνο: «Θα ήθελα να εξαφανιστείς».

Τα «παιδιά» του

Οι σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ του Έπσταϊν και των Τζον, Πολ, Τζορτζ και Ρίνγκο ήταν πολύπλοκες. Ο Νόρμαν αφήνει να γίνει σαφές ότι οι Beatles ήταν «τα παιδιά που ένας ομοφυλόφιλος άνδρας της δεκαετίας του 1960 δεν θα μπορούσε αλλιώς να ελπίζει να αποκτήσει».

Αν και ο Έπσταϊν ήταν λιγότερο από έξι χρόνια μεγαλύτερος από τον Ρίνγκο, ο οποίος ήταν ο μεγαλύτερος σε ηλικία από τους Beatles, φαινόταν, με την αριστοκρατική προφορά του και την άψογη ενδυμασία και περιποίησή του, πολύ μεγαλύτερος και διαφορετικός από αυτούς.

Αγαπούσε την κλασική μουσική και τον γοήτευαν οι ταυρομάχοι. Οι πολύ ανοιχτοί στη διαπαιδαγώγηση γονείς του τού είχαν αγοράσει κάποτε ένα άλογο. Ήταν επίσης βαρύς πότης και αδιόρθωτα ριψοκίνδυνος –ένας άλλος Μπράιαν που «εμφανιζόταν επικίνδυνα μετά τα μεσάνυχτα» και επέστρεφε από μια βραδινή έξοδο με ακόμα ένα μαύρο μάτι ή μελανιασμένο πρόσωπο και ένα ματωμένο πουκάμισο.

Ο Νόρμαν μας ξεναγεί στο πώς οι τέσσερις σκληροτράχηλοι τεντομπόιδες από το Λίβερπουλ «γυαλίστηκαν» και επαγγελματικοποιήθηκαν από τον Έπσταϊν

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη The Beatles (@thebeatles)

Δύσκολοι χαρακτήρες

Στην αυτοβιογραφία του του 1964, «A Cellarful of Noise», που σύντομα ονομάστηκε «A Cellarful of Boys», οι περιγραφές του Έπσταϊν για τρεις από τους Beatles δεν ήταν και πολύ γενναιόδωρες.

Θεωρούσε τον Ρίνγκο «έναν πολύ συμπαθητικό, πολύ απλό νεαρό», αλλά ο Πολ μπορούσε να είναι «ευέξαπτος, κυκλοθυμικός και δύσκολος στην αντιμετώπιση» και ο Τζορτζ είχε «τις μεταπτώσεις στη διάθεσή του».

Ο Τζον ήταν «ένας πολύ εξαιρετικός άνθρωπος», αλλά μπορούσε να είναι «πολύ καυστικός, πολύ σκληρός» και μερικές φορές είχε φερθεί «απαίσια αγενώς» απέναντί του.

Το δοκίμασε δυο φορές

Ο Νόρμαν αναγνωρίζει τις δυσκολίες στο να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με τις 12 ημέρες που πέρασε ο Έπσταϊν στην Ισπανία μαζί με τον Λένον – τον λεγόμενο «αγόρι που γεννήθηκε χωρίς φρένα» – ο οποίος είχε αφήσει τον νεογέννητο γιο του και την εξαντλημένη σύζυγό του στην Αγγλία.

Όπως αναφέρει ο Νόρμαν, ο Λένον θα σχολίαζε αργότερα ότι αυτός και ο Έπσταϊν είχαν «μια αρκετά έντονη σχέση», αλλά ότι ο ίδιος είχε παραμείνει απλώς παρατηρητής των σεξουαλικών περιπετειών του Έπσταϊν.

Λίγο πριν από το θάνατό του, ωστόσο, ο Λένον είπε ότι «το είχε δοκιμάσει» δύο φορές, «την πρώτη φορά για να δω πώς ήταν, τη δεύτερη για να βεβαιωθώ ότι δεν μου άρεσε».

«Σ’ αγαπώ»

Ο Λένον μπορεί να ήταν «απαίσια αγενής» προς τον Έπσταϊν, αλλά ο Νατ Γουάις διηγήθηκε μια αποκαλυπτική ιστορία.

Όταν επισκέφθηκε τον Έπσταϊν στο «The Priory», όπου ο Έπσταϊν είχε πάει για θεραπεία λόγω της κατάχρησης χαπιών, του αλκοόλ, του τζόγου, της αϋπνίας και της κατάθλιψής του, έφτασε ένα μεγάλο μπουκέτο λουλουδιών από τον Λένον με μια κάρτα που έγραφε: «Ξέρεις ότι σ’ αγαπώ – το εννοώ πραγματικά». Ο Έπσταϊν ξέσπασε σε κλάματα όταν διάβασε την κάρτα.

Μετά θάνατον αναγνώριση

Οι Beatles είχαν σίγουρα πλήρη επίγνωση της συμβολής του Έπσταϊν στην επιτυχία τους. Ο ΜακΚάρτνεϊ είπε ότι, αν ο εκκεντρικός Ρόμπερτ Στίγκγουντ αναλάμβανε τη θέση του Έπσταϊν, οι Beatles θα είχαν ηχογραφήσει μόνο το «God Save the Queen» ανάποδα.

Όταν έμαθε τα νέα για το θάνατο του Έπσταϊν, ο Λένον είπε τη διάσημη φράση: «Την πατήσαμε».

Όπως λέει ο Νόρμαν, τουλάχιστον μία φορά την ημέρα, μετά από κάποια νέα καταστροφή που ακολουθούσε τον θάνατο του Έπσταϊν, ακουγόταν ο ίδιος θρήνος μεταξύ των συνεργατών των Beatles: «Ο Μπράιαν δεν θα το είχε αφήσει ποτέ να συμβεί».

*Το βιβλίο «Mr Moonlight: Brian Epstein and the Making of the Beatles» του Φίλιπ Νόρμαν (Philip Norman) θα κυκλοφορήσει από τον εκδοτικό οίκο Simon & Schuster στις 18 Ιουνίου.

*Με στοιχεία από godisinthetvzine.co.uk