Λογοτέχνες και δημοσιογράφοι: Συναγωνιστές ή ανταγωνιστές;
Δοκιμιογραφική πρόθεση και φιλοσοφική γνώση μπορεί κάλλιστα να υπάρχει και σ' ένα δημοσιογραφικό κείμενο
Το ζήτημα της σχέσης μεταξύ της λογοτεχνίας και της δημοσιογραφίας, σχέσης αναμφίβολα στενής αλλά και διφορούμενης, μας είχε απασχολήσει και πριν από δύο περίπου χρόνια. Στις 17 Ιουνίου 2024 είχαμε προσφύγει στα φώτα του Άγγελου Τερζάκη, ο οποίος είχε διατυπώσει, στο πλαίσιο μιας συνέντευξης, το 1974, τις σκέψεις του για την παλαιά αντιδικία ανάμεσα σε λογοτέχνες και δημοσιογράφους, δύο συνοδοιπόρους που μετέρχονται τα ίδια εκφραστικά μέσα κατά την πορεία τους.
Στο σημερινό άρθρο προβαίνουμε σε μια συνοπτική παρουσίαση των θέσεων τριών άλλων σπουδαίων πνευματικών ανθρώπων, όπως αυτές είχαν δημοσιευτεί στο περιοδικό Η λέξη το καλοκαίρι (Ιούλιος – Αύγουστος) του 1991 (τεύχος 104, αφιέρωμα «Λογοτεχνία και δημοσιογραφία»).
Ο Βασίλης Βασιλικός, ο Βασίλης Ραφαηλίδης και ο Μάριος Πλωρίτης, που έχουν τραβήξει κατ’ επανάληψιν το ενδιαφέρον μας, είχαν τοποθετηθεί επί του θέματος ως ακολούθως:
Βασίλης Βασιλικός
«Ένας συγγραφέας είναι κατ’ ανάγκην δημοσιογράφος. Ένας δημοσιογράφος σπάνια γίνεται συγγραφέας. Ο συγγραφέας κερδίζει με την τριβή του με τη δημοσιογραφία. Ο δημοσιογράφος χάνει με την τριβή του με τη λογοτεχνία. Αν η ελληνική δημοσιογραφία υποφέρει, είναι από την παρεξήγηση αυτών των συνόρων […].
Στον τόπο μας, μέχρι και σχεδόν τη χούντα, τα όρια ανάμεσα στη δημοσιογραφία και τη λογοτεχνία ήταν ευδιάκριτα. Πολλοί συγγραφείς δίναν το κύρος της υπογραφής τους στον ημερήσιο και στον περιοδικό Τύπο. Μετά το ’74, μέσα στο γενικότερο μπαστάρδεμα της ζωής, τα δύο είδη ενώθηκαν παρά φύσιν ή παρά φύσιν αποξενώθηκαν.
Προσωπικά, επειδή θέλησα σε πολλά βιβλία μου να παντρέψω το ντοκουμέντο με το μύθο, θεωρήθηκε ότι ξέφευγα απ’ τα καθαρά λογοτεχνικά όρια. Το πρόβλημα δεν είναι υφολογικό. Είναι πρόβλημα μετάπλασης. Κάθε θέμα έχει τις δυνατότητες της αναγωγής του σε μύθο. Η ικανότητα του συγγραφέα κρίνεται εκεί κι όχι στην επιλογή του θέματος».
Βασίλης Ραφαηλίδης
«Η λογοτεχνία είναι παντού. Συνεπώς και στη δημοσιογραφία. Αρκεί πίσω από κάθε κείμενο να υπάρχει ένας δημιουργός που κάνει δημιουργία την πράξη της γραφής, της όποιας γραφής.
Δεν είναι μόνο το στόρι, ο μύθος, η δράση και οι χαρακτήρες αυτά που θα καθορίσουν την αισθητική ποιότητα ενός πεζογραφήματος. Είναι κυρίως η φιλοσοφική πρόθεση και το ερευνητικό σχέδιο με τα οποία ντύνεται ο μύθος, πράγμα που προϋποθέτει έναν διανοούμενο κρυμμένο πίσω απ’ τον πεζογράφο ή τουλάχιστον έναν στοχαστικό και νοήμονα άνθρωπο.
Δοκιμιογραφική πρόθεση και φιλοσοφική γνώση μπορεί κάλλιστα να υπάρχει και σ’ ένα δημοσιογραφικό κείμενο.
Μ’ αυτή την έννοια, ένα δημοσιογραφικό κείμενο μπορεί να είναι πολύ πιο λογοτεχνικό από ένα κείμενο που μας προτείνεται ως λογοτεχνία, χωρίς να είναι βέβαιο πως είναι. Άλλωστε, κάθε αφήγημα δεν είναι πεζογράφημα, κι ο καθένας που μπορεί να αραδιάσει μια σειρά επεισοδίων που αναπαριστούν μια δράση, δεν είναι πεζογράφος, πράγμα που φαίνεται πως το αγνοούν οι περισσότεροι απ’ τους σημερινούς Έλληνες πεζογράφους».
Μάριος Πλωρίτης
«Οι σχέσεις λογοτεχνίας και Τύπου θυμίζουν τα ζευγάρια εκείνα του Στρίντμπεργκ, που συζούν αλλά μισούνται, που μισούνται αλλά δεν μπορούν να κάνουν ο ένας χωρίς τον άλλον.
Λογοτέχνες δημοσιογραφούν ή και ασκούν το δημοσιογραφικό επάγγελμα· δημοσιογράφοι λογοτεχνίζουν ή και αναδείχνονται σε τεχνίτες του λόγου σημαντικούς· χωρίς αυτό να εμποδίζει τους αμοιβαίους λιθοβολισμούς. Τα πρωτεία, ωστόσο, κατέχουν σ’ αυτό οι λογοτέχνες: είτε καταλαλούν (σ.σ. κακολογούν, διαβάλλουν, συκοφαντούν) μανιακά τον Τύπο είτε αντίθετα τον υμνούν σαν άλκιμο (σ.σ. δυνατό, ρωμαλέο, στιβαρό) συμμαχητή στον αγώνα για τις ελευθερίες και τον φωτισμό του κοινού.
Πέρα, όμως, από ευλογίες ή κατάρες, οι δημοσιογράφοι κατηγορούνται συχνά πως είναι προχειρογράφοι, πως αδιαφορούν για το ύφος των γραφτών τους, ακόμα και κακοποιούν τη γραμματική, το συντακτικό, τη γλώσσα όλη. Οι κατηγόριες αυτές δεν είναι, πολλές φορές, αβάσιμες. Και η εξήγηση πως αυτές οι αμέλειες οφείλονται στο άγχος του χρόνου που κατατρύχει τον Τύπο και που επιβάλλει το επιτροχάδην γράψιμο, δεν είναι δικαιολογία επαρκής. Καμία στενότητα χρόνου —πιστεύω— δεν αποτελεί άλλοθι για τη βαρβαρογραφία ή, έστω, την κακογραφία. Δεν φταίει η έλλειψη χρόνου, αλλά η έλλειψη παιδείας και η έλλειψη συναίσθησης πως η εφημερίδα είναι ένα μεγάλο σχολειό, καθημερινό και ισόβιο, που μορφώνει ή στρεβλώνει το κοινό, που το παιδεύει και στη σωστή (ή στραβή) έκφραση και χρήση της γλώσσας του».
- Το φαινόμενο candilazo που «έβαψε» κόκκινο τον ουρανό του Καράκας
- Εθνική Ελλάδος: Η 12άδα του Σπανούλη για το ματς με τη Ρουμανία
- Μεξικό: Τρεις νεκροί από ασφυξία στους πανηγυρισμούς για την πρόκριση στο Μουντιάλ
- Υπερδύναμη η ΕΕ στην Τεχνητή Νοημοσύνη; Οι ειδικοί αμφιβάλλουν.
- Ουκρανία: Μειώθηκαν τον Ιούνιο οι ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους – Τα στοιχεία
- Κρίση στη Γαλλία: Σε «κατάσταση ασφυξίας» βρίσκονται οι φυλακές της χώρας
- MAD VMA 2026: Απόψε αποκλειστικά στο MEGA
- Ο Κλοπ θέλει να επιστρέψει στους πάγκους και να αναλάβει τη Γερμανία
Ακολουθήστε το in.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
![Άκρως Ζωδιακό: Τα Do’s και Don’ts στα ζώδια σήμερα [Τετάρτη 01.07.2026]](https://www.in.gr/wp-content/uploads/2026/06/yong-chuan-tan-FPm5MGSqD3w-unsplash-1-315x220.jpg)
