CIA: Όταν οι πράκτορές της θύμιζαν Monty Python και όχι Τζέιμς Μποντ

Τι σχέση θα μπορούσε να έχουν το σημερινό Ιράν του Χαμενεΐ με την Αλβανία του Χότζα; Και οι δύο χώρες πέσαν θύμα των αμερικανικών υπηρεσιών. Ωστόσο, σύμφωνα με νέα στοιχεία, η απόδοση της CIA στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και τη δεκαετία του 1950 ήταν τόσο κωμικοτραγική που θα έπρεπε να αποτελεί μάθημα για σήμερα.

Ακόμα και οι φτωχές αλβανικές υπηρεσίες δεν προλάβαιναν να συλλαμβάνουν τους πράκτορές της.

Όταν ο Εμβέρ Χότζα κατέλαβε την εξουσία στις τελευταίες ημέρες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στρεφόταν εναντίον φίλων και εχθρών αδιακρίτως.

Αυτό δημιούργησε την εντύπωση, τουλάχιστον στους εξωτερικούς παρατηρητές, ότι η Αλβανία ήταν μια «χώρα σε αναταραχή», η οποία περίμενε απλώς τη σωστή αλληλουχία γεγονότων για να καταρρεύσει η κυβέρνησή της.

Νέο βιβλίο του πολιτικού επιστήμονα Στίβεν Λονγκ, A Rich Harvest of Bitter Fruit, αποκαλύπτει ότι οι Δυτικοί δεν αποσκοπούσαν απαραίτητα στην ανατροπή του Χότζα, αλλά αντίθετα η στόχευαν στην εκτίμηση του πόσο εύθραυστο ήταν πραγματικά το καθεστώς του και στο να καθοριστεί τι θα έπρεπε να ακολουθήσει.

Γι’ αυτό και οι βρετανικές, γαλλικές και αμερικανικές υπηρεσίες οργάνωσαν την επιχείρηση Operation Valuable, το οποίο στα χαρτιά φαινόταν βέβαιο ότι θα πτύχει.

Στρατολόγησαν δεκάδες αλβανούς αντικαθεστωτικούς που βρίσκονταν διασκορπισμένοι σε προσφυγικούς καταυλισμούς της Ευρώπης και τους εκπαίδευσαν στη Μάλτα και τη Δυτική Γερμανία, από τη χρήση ελαφρού οπλισμού και την ανάγνωση χαρτών έως και τις δολοφονίες.

Οι Αμερικανοί οργάνωσαν αεροπορικές αποστολές με ένα C-47 μέσα στον αλβανικό εναέριο χώρο, από όπου οι πράκτορες έπεφταν με αλεξίπτωτο. Εκεί, οι αλβανικές αυτές ομάδες θα μετέδιδαν μέσω ασυρμάτου τις εκτιμήσεις τους, θα συγκέντρωναν υποστήριξη στο έδαφος και θα ανέμεναν περαιτέρω οδηγίες.

Μια σειρά από γκάφες

Eξαρχής, όμως, όπως δείχνει μέσα από την έρευνά του ο Λονγκ, σχεδόν τα πάντα πήγαν στραβά, με τους μισούς από τους Αλβανούς πράκτορες που επρόκειτο να πέσουν με αλεξίπτωτο να αποχωρούν λόγω «πολιτικών διαφωνιών» μεταξύ τους. Και πάλι όμως, η ρίψη ακυρώθηκε εξαιτίας έντονης βροχόπτωσης και χιονόπτωσης.

Περίπου μία εβδομάδα αργότερα, όταν οι Αμερικανοί επιχείρησαν ξανά την αποστολή, οι ίδιοι οι πράκτορες φορούσαν ρούχα τόσο λεπτά, «εντελώς ακατάλληλα για τις εξαιρετικά ψυχρές και υγρές χειμερινές καιρικές συνθήκες», σύμφωνα με τον Λονγκ, ώστε ορισμένοι «κατέφυγαν στο να κόψουν τα μικρά εφεδρικά αλεξίπτωτά τους και να τυλιχτούν με αυτά για επιπλέον ζεστασιά».

Τους έσωζε ότι έπεφταν σε λάθος σημείο!

Σε άλλο σημείο, ο Λογκ αναφέρει πως το αεροπλάνο άφηνε τους πράκτορες σε σημείο που απείχε μία ολόκληρη ημέρα πορείας από τον προβλεπόμενο τόπο προσγείωσης, ακυρώνοντας κάθε στοιχείο μυστικότητας. «Όλοι ήξεραν ότι είχαν προσγειωθεί αλεξιπτωτιστές, γιατί ο εξοπλισμός μας έπεσε σε ένα κοντινό χωριό» θα θυμόταν ένας πράκτορας.

Παραδόξως, αυτό το λάθος βγήκε σε καλό σε πολλούς πράκτορες, καθώς οι αλβανικές δυνάμεις ασφαλείας είχαν οργανώσει ενέδρα στο αρχικό σημείο ρίψης, που σημαίνει ότι γνώριζαν. Χωρίς εφόδια και χωρίς πλέον κανένα στοιχείο αιφνιδιασμού, οι πράκτορες εγκατέλειψαν πλήρως την αποστολή, διασχίζοντας με τα πόδια τα σύνορα προς τη Γιουγκοσλαβία.

Μεθυσμένος πράκτορας

Σύμφωνα με μαρτυρία ενός πράκτορα, σε κάποια αποστολή, η ομάδα του έχασε κατά κάποιον τρόπο τη ζώνη ρίψης κατά περίπου τριάμισι μίλια.

Μόλις προσγειώθηκαν, διαπίστωσαν ότι ο επικεφαλής της αποστολής ήταν «μεθυσμένος από το ουίσκι πριν από την αποστολή, το οποίο προοριζόταν να του ηρεμήσει τα νεύρα».

Περιπλανώμενοι προς το κοντινότερο χωριό, κρύφτηκαν και πάλι από τις δυνάμεις ασφαλείας, τρώγοντας για 15 μέρες μόνο ωμό καλαμπόκι. Έτσι η μοναδική τους ελπίδα ήταν να εγκαταλείψουν περνώντας τα σύνορα και διαφεύγοντας στην Ελλάδα.

Αλαζόνες οι πράκτορες της CIA

Οι ευθύνες της CIA είναι τρομακτικά μεγάλες. Όπως θυμόταν ένας αξιωματούχος της CIA, ορισμένοι συνάδελφοί του ήταν «τόσο επιδεικτικοί που ήταν σαν να προσπαθείς να παρουσιάσεις τον Καθεδρικό του Αγίου Πέτρου ως μυστική επιχείρηση».

«Οι αξιωματικοί της CIA που συμμετείχαν στην επιχείρηση απείχαν πολύ από το να αποτελούν υπόδειγμα επαγγελματισμού» όπως αναφέρει ο Κέισι Μισέλ, επικεφαλής του Προγράμματος Καταπολέμησης της Κλεπτοκρατίας του Ιδρύματος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

«Μια διάχυτη αλαζονεία διαπότιζε ολόκληρη την αποστολή, τυφλώνοντας τους αξιωματικούς της CIA απέναντι στο γεγονός ότι οι Αλβανοί αντίπαλοί τους τούς είχαν ξεπεράσει» λέει ο Μισέλ σε άρθρο του Foreign Policy αναλύοντας τα δεδομένα που φέρνει στο φως ο Λονγκ .

Σε μία περίπτωση, όταν μια αλβανική ομάδα απέτυχε επτά φορές να απαντήσει σωστά σε μια «δοκιμαστική πρόκληση ελέγχου» της CIA, οι χειριστές συνέχισαν σαν να μη συνέβαινε τίποτα, χωρίς να αντιληφθούν ότι οι πράκτορες είχαν ήδη συλληφθεί.

«Δυσκολεύονταν να αποδεχθούν ότι η πολυτιμότερη ομάδα πρακτόρων τους είχε πέσει στα χέρια του εχθρού», γράφει ο Λονγκ. Τελικά οι Αμερικανοί άρχισαν να υποψιάζονται τι είχε συμβεί. Όμως αντί να διακόψουν την επιχείρηση, συνέχισαν να ρίχνουν πράκτορες κατευθείαν στα σαγόνια των Αλβανών, μετατρέποντας μια «αρχική αναποδιά» σε «μια αμετάκλητη καταστροφή».

«Διαβάζοντας το βιβλίο του Λονγκ, αποκομίζει κανείς την εντύπωση ότι έμοιαζαν λιγότερο με τον Τζέιμς Μποντ και περισσότερο με τους Monty Python» αναφέρει ο Μισέλ.«Η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να ήταν κωμική, αν δεν είχε οδηγήσει σε τόσους πολλούς θανάτους και τόσο μεγάλη σπατάλη πόρων».

Δίδαγμα για σήμερα

Για τον Μισέλ, τα παραπάνω είναι δίδαγμα που οι αμερικανοί αξιωματούχοι θα έπρεπε να λάβουν σοβαρά υπόψη τους το 2026, ιδίως εν μέσω του πολέμου με το Ιράν.

«Άλλωστε, και το καθεστώς της Τεχεράνης έμοιαζε, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως, έτοιμο να καταρρεύσει πριν από λίγους μήνες — μόνο που τελικά άντεξε και μάλιστα ενισχύθηκε στο διάστημα που ακολούθησε. Οι μουλάδες μπορεί να έχουν ελάχιστα κοινά με τον Χότζα, όμως και οι δύο κατέληξαν να παραμείνουν στην εξουσία πολύ περισσότερο απ’ όσο φανταζόταν η Ουάσιγκτον».

«Όπως και στην Αλβανία, η καταστροφή στο Ιράν δεν οφειλόταν σε εσωτερικούς προδότες ή ύπουλους εξωτερικούς παράγοντες. Οφειλόταν απλώς σε μια αμερικανική κυβέρνηση που είχε παγιδευτεί στη δική της αλαζονεία».

Στην κύρια φωτογραφία: Η Sigurimi, μυστικές υπηρεσίες της κομμουνιστικής Αλβανίας, με έναν συλληφθέντα πράκτορα της CIA (Πηγή: Sigurimi (Albanian Directorate of State Security) / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0.)