Αρσάκειο: Τίτλος τιμής και σπουδαίον εφόδιον

Στις 16 Ιουλίου 1874 έφυγε από τη ζωή ο Απόστολος Αρσάκης, βορειοηπειρώτης ιατρός, λόγιος και πολιτικός (είχε γεννηθεί στη Χοταχόβα της Πρεμετής, το 1792 κατά την επικρατέστερη εκδοχή), εθνικός ευεργέτης που συνέδεσε άρρηκτα το όνομά του με τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, τον παλαιότερο εκπαιδευτικό οργανισμό της χώρας μας.

Ο εγκατεστημένος στη Ρουμανία Αρσάκης, βλάχικης καταγωγής, συνέβαλε τα μέγιστα στο έργο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, η οποία είχε ιδρυθεί κατά τους πρώτους μετεπαναστατικούς χρόνους, το 1836, με στόχο τη στοιχειώδη εκπαίδευση του λαού. Και τούτο, διότι το 1850 προέβη σε σημαντική δωρεά για την αποπεράτωση του κεντρικού κτιρίου της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (είχε θεμελιωθεί το 1847 σε σχέδια του φημισμένου αρχιτέκτονα Λύσανδρου Καυταντζόγλου, εγκαινιάστηκε δε το 1853). Έτσι, το διοικητικό συμβούλιο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας τον ανακήρυξε μεγάλο ευεργέτη της και ονόμασε τα σχολεία της Αρσάκεια.

Στο φύλλο των «Αθηναϊκών Νέων» που είχε κυκλοφορήσει στις 10 Ιουλίου 1936, ημέρα Παρασκευή, μια παλαιά αρσακειάδα, η αρθρογράφος Δώρα Δ. Παπακωνσταντίνου, είχε γράψει για το περίφημο Αρσάκειο και το έργο του, με αφορμή τη συμπλήρωση ενός αιώνα από την ίδρυση της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας.

«ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ», 10.7.1936, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στο άρθρο της, ένα μονόστηλο στην τρίτη σελίδα της εφημερίδας υπό τον τίτλο «Τα 100 χρόνια του Αρσακείου», διαβάζουμε τα εξής:

Εκατό χρόνια συμπληρώνονται αφ’ ότου ο αείμνηστος Αρσάκης είχε την έμπνευση να δωρήση στο ελληνικό κράτος το πρώτο μεγάλο εκπαιδευτήριο θηλέων.

Εκατό χρόνια! Πόσες γενεές Ελληνίδων πέρασαν μέσα απ’ τον ναόν αυτόν της διανοήσεως και της σκέψεως!

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 13.10.1936, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ποία σπουδαία επίδραση είχε στην πνευματική και ηθική διάπλαση των χιλιάδων αυτών κοριτσιών που πέρασαν τα μαθητικά τους χρόνια στο ευεργετικό αυτό ίδρυμα, που ήτο και είνε ένα σημείον πολιτισμού και προόδου στον τόπον μας!

Εκεί μέσα έμαθαν οι σκλαβωμένες Ελληνοπούλες την ιερότητα της λέξεως πατρίς, και οι ελεύθερες τις υποχρεώσεις που είχαν απέναντι των υποδούλων αδελφών τους.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 13.10.1936, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Εκεί μέσα διαπαιδαγωγήθηκαν χιλιάδες μητέρες, για να μεταδώσουν στα παιδιά τους τα ιδεώδη της φυλής και τα καθήκοντα προς την οικογένειαν, την κοινωνία και τον πλησίον· και μέσα εκεί πολλές απ’ αυτές καλλιέργησαν την κλίση τους προς τα γράμματα, τις επιστήμες και τις τέχνες, στα οποία επεδόθησαν με ζήλον και διέπρεψαν αργότερα τόσον, ώστε ν’ αποτελούν τιμή για την Ελλάδα.

Το Αρσάκειον ήτο ανέκαθεν ο πόθος πλουσίων και πτωχών, να στείλουν τα κορίτσια τους να σπουδάσουν σ’ αυτό.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 13.10.1936, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ήτο ένας τίτλος τιμής και σπουδαίον εφόδιον, όταν, στα παλαιότερα ιδίως χρόνια, ένα κορίτσι έπαιρνε το πτυχίον του Αρσακείου. «Τελείωσε το Αρσάκειον» έλεγαν, όταν επρόκειτο μαζί με τα άλλα προσόντα να επαινέσουν μια νέα. Οι γονείς των επαρχιών, με θάρρος και αποφασιστικότητα, απεχωρίζοντο τα κορίτσια τους, για να εμπιστευθούν την ηθική και πνευματική τους μόρφωση στο μοναδικό μας ίδρυμα.

Η εντοιχισμένη πλάκα με τα ονόματα των ευεργετών, η οποία μεταφέρθηκε από το Αρσάκειο Μέγαρο της Πανεπιστημίου στα προπύλαια του Αρσακείου Ψυχικού (Αρχείο ΦΕ)

Εκείνες όμως που το είχαν όνειρο ν’ αξιωθούν να σπουδάσουν στο Αρσάκειο, ήσαν τα κορίτσια των υποδούλων μερών. Ξεκινούσαν από τα βάθη της Μικράς Ασίας, από τα βορειότερα μέρη της Θράκης και της Μακεδονίας, ξεκινούσαν τέλος από κάθε γωνιά της γης που υπήρχε ελληνική οικογένεια, για να έλθουν στο Αρσάκειο, να φωτισθούν και να μάθουν την γλώσσα τους, να την νοιώσουν, να την αισθανθούν καλλίτερα στον ελεύθερο αέρα της ελευθέρας πατρίδος.

Πρωινή προσευχή στον κεντρικό μεγάλο διάδρομο του σχολείου (Αρχείο ΦΕ)

Ιδρύθησαν κατά την διάρκειαν της εκατονταετίας και άλλα εκπαιδευτήρια θηλέων, με δράση αξιόλογη. Το Αρσάκειον όμως κρατεί πάντα τα σκήπτρα στην κίνηση της μορφώσεως των Ελληνίδων. Είνε η μάνα από την οποίαν βγήκαν όλα τα άλλα που την βοηθούν και αυτά στην μόρφωση και διαπαιδαγώγηση των κοριτσιών μας. Σήμερα μάλιστα, χάρις στην προσπάθεια τής εξαιρετικά μορφωμένης διευθυντρίας του (σ.σ. της Άννας Γιαννοπούλου) διά τον πλήρη συγχρονισμό του προς τις νέες τάσεις της παιδαγωγικής επιστήμης και προς όλες τις απαιτήσεις και τις ανάγκες της ζωής, το Αρσάκειον στέκεται περισσότερο από κάθε άλλη εποχή στο ύψος της αποστολής του, ώστε πολύ δίκαια να θεωρήται, και από ξένους ακόμη παιδαγωγούς, εφάμιλλον προς πολλά από τα γνωστότερα ευρωπαϊκά του είδους αυτού.

Η Άννα Γιαννοπούλου

Όσες περάσαμε από τα θρανία του είμεθα ευγνώμονες και προς τον μεγάλον ιδρυτήν και προς τους διδάξαντας, με νοσταλγία δε πάντοτε ενθυμούμεθα τα μαθητικά μας χρόνια.

Και αν κάποτε δυσανασχετούσαμε και βρίσκαμε τυραννική την ζωή του σχολείου, και δεν κυττάζαμε την ώρα να τελειώσωμε, ας μας το συγχωρήσουν. Ήτο αποτέλεσμα της ανυπομονησίας της νεότητος και της αγνοίας της ζωής.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 13.10.1936, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Πόσο θα θέλαμε και σήμερα να γινόμεθα άλλη μια φορά Αρσακειάδες!

Δυστυχώς τα χρόνια δεν γυρίζουν πίσω!

Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, μαθήτριες του Αρσακείου μαζί με τις δασκάλες τους, στον εξωτερικό ανατολικό χώρο του Αρσακείου Μεγάρου, το 1886 (πηγή: Αρχείο ΦΕ/Λεύκωμα 1886).