Σε πολλές σελίδες των «Απομνημονευμάτων» του ο Μάρκος Βαφειάδης περιγράφει τις μεθόδους της Ασφάλειας εναντίον όχι μόνο των στελεχών του κόμματος αλλά και όσων είχαν προοδευτική πολιτική και συνδικαλιστική τοποθέτηση και δράση. Περιγράφει ακόμα τις μεθόδους διάβρωσης που χρησιμοποιούσαν η Αστυνομία και η Χωροφυλακή —μαζί με τις τότε υπηρεσίες ασφαλείας του Στρατού— για να δημιουργήσουν δικά τους όργανα μέσα στο κόμμα (σ.σ. το ΚΚΕ), που βρισκόταν την περίοδο 1931-1936 σε κατάσταση ημιπαρανομίας. Οι μέθοδοι αυτές εκτείνονταν από την πίεση και τον εκφοβισμό πάνω στην οικογένεια ενός κομμουνιστή έως τις ετσιθελικές συλλήψεις και κρατήσεις. Κάποτε τα μέτρα τρομοκράτησης και σπασίματος του ηθικού έφταναν ως τις βιαιοπραγίες σε δημόσιους χώρους, την απομόνωση στα κρατητήρια και τους ξυλοδαρμούς.


«ΤΑ ΝΕΑ», 20.12.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Την πρώτη του οδυνηρή εμπειρία από βασανισμό με φάλαγγα, και μάλιστα όχι μια φορά, εξιστορεί στις σελίδες που ακολουθούν ο Μάρκος Βαφειάδης, τότε ηλικίας 22 χρονών (σ.σ. ο γεννημένος το 1906 Βαφειάδης, καπνεργάτης κατ’ επάγγελμα, άρχισε να έχει, ιδιαίτερα μετά το 1928, συμμετοχή σε απεργίες και κινητοποιήσεις στη Μακεδονία ως κομματικό και συνδικαλιστικό στέλεχος του ΚΚΕ) και από τα ηγετικά στελέχη της ΟΚΝΕ (σ.σ. της Ομοσπονδίας Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας, που συγκροτήθηκε το 1922 και διαλύθηκε το 1943 με την ίδρυση της ΕΠΟΝ):


«ΤΑ ΝΕΑ», 20.12.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

«Και πρώτα για τη φάλαγγα πώς γίνεται: σου περνάν στα πόδια τον αορτήρα του όπλου, τον τυλίγουν στο όπλο έτσι που σου σφίγγουν γερά και τα δυο τα πόδια. Φυσικά αυτή η δουλειά αρχίζει όταν πια σε ’χουν ρίξει χάμω. Οι δυο χαφιέδες που κρατάνε το όπλο από τις δυο άκρες του, μετά το τύλιγμα, το όπλο μαζί με τα πόδια το σηκώνουν ψηλά, ωσότου το σώμα σου παίρνει το σχήμα γάμα, οπόταν ένας τρίτος αρχίζει να χτυπάει με βούρδουλα, με βέργα είτε συρματόσχοινο στα πέλματα των ποδιών, που κατά κανόνα είναι γυμνά — χωρίς κάλτσες. Τα χτυπήματα δεν περιορίζονται μόνο στις πατούσες, αλλά σου τα δίνει και στο υπόλοιπο κορμί, κατά προτίμηση στον πισινό, που του ’ρχεται φαίνεται βολικά, αλλά επειδή είναι και το ψαχνό μέρος που τα σημάδια περνούν γρήγορα. Το χτύπημα συνεχίζεται μέχρι τη στιγμή που θα χάσεις τις αισθήσεις σου. Για να συνέλθεις σου ρίχνουν με τον κουβά βρόμικα νερά, που τα κρατάνε γι’ αυτές τις περιπτώσεις σε βαρέλια. Μόλις συνέλθεις ξαναρχίζουν με την παραπάνω συνέπεια, είτε σταματούν, είσαι στη δική τους διάκριση αλλά και ανάλογα και με τη συμπεριφορά του θύματος.


«ΤΑ ΝΕΑ», 19.12.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Σ’ εμάς, τους νόμιμους νεολαίους, συνήθως δε μας ρώταγαν τίποτα, δε ζητάγανε να τους πεις κάτι το συγκεκριμένο για οργάνωση είτε για τους συντρόφους σου, για τους παράνομους κ.λπ. Το μέτρο το μεταχειρίζονταν κυρίως για λόγους τρομοκράτησης, για να πάψεις να αγωνίζεσαι, να ενδιαφέρεσαι για το κίνημα, να κάνεις παρέα με κομμουνιστές κ.λπ. Μ’ άλλα λόγια επεδίωκαν να βρεθούμε μπροστά στο δίλημμα: είτε συνεχίζεις την επαναστατική σου δράση, οπόταν σε περιμένουν τα ίδια, είτε σταματάς, αν θες να μην πάθεις τα ίδια. Και, εφόσον συνέχιζες να προπαγανδίζεις, να παίρνεις μέρος σε καμιά συγκέντρωση έξω από το εργοστάσιο που δούλευες, είτε ακόμα αν έπαιρνες μέρος σε συνέλευση του σωματείου σου, πάλι σε τράβαγαν στην Ασφάλεια ή και ξανά βασανιστήρια. Δε σ’ έπιανε έξω από μια συγκέντρωση, αλλά σε έπιανε στο δρόμο, είτε νύχτα από το σπίτι σου. Δεν αποκλείεται ακόμα και να μη χρειάζονταν και καμιά εντολή από τα πάνω όργανα —διοίκηση— για τη σύλληψή σου και πολλές φορές να την κάμναν αυτή τη δουλειά οι ίδιοι οι χαφιέδες με βάση γενικής —εν λευκώ εντολής— διαταγής, πράγμα που σημαίνει πως βρισκόσουνα συνέχεια στη διάθεση-αυθαιρεσία του χαφιέ με το βούρδουλα.


«ΤΑ ΝΕΑ», 19.12.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Μια περίπτωση που ήταν από τις εξαιρετικές, πιο μεγάλης διάρκειας από τις άλλες, αλλά και η τελευταία —ίσως η έκτη, έβδομη— είναι η εξής: η φάλαγγα συνεχίστηκε τόσο που στη διάρκειά της έχασα τις αισθήσεις μου 4-5 φορές και άλλες τόσες δούλευαν οι κουβάδες με τα βρομόνερα για να συνέλθω. Πεντέξι ήταν οι χαφιέδες που με χτύπαγαν με τη σειρά, γιατί κουράζονταν ο ένας και άρχιζε ο άλλος. Άρχισαν από τα πόδια, ύστερα στα μπούτια και άταχτα όπου έπεφτε, και φαίνεται χωρίς να λογαριάζουν πια αν θα αφήσουν σημάδια ή όχι, όπως καταλάβαινες τις άλλες φορές που προσπαθούσαν να μη μείνουν σημάδια, γιατί απόφευγαν να χτυπάνε σε άλλα μέρη του σώματος εκτός από τα πόδια. (Το ζήτημα είναι ότι, ενώ το βασανιστήριο της φάλαγγας είναι εξαιρετικά βασανιστικό, στα πόδια δε μένουν φανερά σημάδια και δύσκολα εξακριβώνονται.) Άρχισαν να πατάν στο στήθος, να χοροπηδούν σε σημείο να ξερνάς κ.λπ. Κι αυτή η «επεξεργασία» βάσταξε περί τις 5 ώρες. Ύστερα απ’ αυτά με βγάλανε από το υπόγειο όπου γίνονταν τα βασανιστήρια, με υποχρέωσαν να βάλω τα παπούτσια μου, που δε χωρούσαν γιατί ήταν πρησμένα τα πόδια, και σε συνέχεια περί τους 10 χωροφύλακες σχημάτισαν κύκλο, με βάλανε στη μέση, με στήσανε στα πόδια κρατώντας με στα χέρια τους, γιατί μόνος μου δεν μπορούσα να σταθώ στα πόδια μου, και άρχισαν να με «ρίχνουν» ο ένας στα χέρια του άλλου. Με ρίχναν κατά τέτοιο τρόπο που τα πόδια μου ακούμπαγαν στο πάτωμα και δεν έπεφτα μια που με κράταγαν. Αυτή η ιστορία συνεχίστηκε μέχρι κείνη τη στιγμή που μπορούσα πια να στέκομαι στα πόδια παρά τους σοβαρούς πόνους που συνεχίζονταν. Ύστερα, μια που δεν μπορούσαν να με «καθίσουν στο σκαμνί», για να με αφήσουν ελεύθερο έπρεπε να «εξαφανίσουν» όσο μπορούσαν τα σημάδια —τα πρησμένα πόδια— και να ’μαι κι εγώ σε θέση να περπατώ, όπως και το κατάφεραν. […]


«ΤΑ ΝΕΑ», 19.12.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Αυτή ήταν και η τελευταία φάλαγγα. Οι λόγοι που σταμάτησαν πρέπει να ’ταν διάφοροι: είχε πια ψηφιστεί και το ιδιώνυμο, που μπορούσε να με βάλει ευκολότερα και στη φυλακή, αλλά κι εγώ σαν να ’χα «ψηθεί» ακόμα περισσότερο και η Ασφάλεια θα ’χε πειστεί πια πως δεν κατάφερε να πετύχει αυτά που ήθελε.


«ΤΑ ΝΕΑ», 21.12.1983, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στο μεταξύ, ακόμα από το 1928 (τέλος) ήμουνα μέλος της Κ.Ε. της ΟΚΝΕ, της Εκτελεστικής του Εργατικού Κέντρου και γραμματέας του Τμήματος Νέων του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, γραμματέας του Σωματείου Καπνεργατών. Θέλω να πω ότι πρέπει να ’χω γίνει κάπως υπολογίσιμος. Γενικά ο τρόπος που μεταχειριζόντουσαν εμάς τους νεολαίους, εκτός από άλλες τους επιδιώξεις, είχε σαν σκοπό βασικό να μας τρομοκρατήσουν, να μας απομακρύνουν από τη νεολαία, να φύγουμε από το κίνημα, μια που αλλιώτικα όλες οι άλλες μέθοδοι, όπως οι υποσχέσεις για δουλειά, για λεφτά με ανταλλάγματα εκδουλεύσεις στο εργοστάσιο, δηλαδή μ’ άλλα λόγια να σε κάνουν πράκτορά τους, η προσπάθεια των ίδιων τους των πρακτόρων που είχαν στα εργοστάσια —αν και μετρημένοι στα δάχτυλα— να πιάσουν σχέσεις μαζί μας κ.λπ., απότυχαν, δεν έφεραν αποτέλεσμα. Απέναντι στους μη νεολαίους, δηλαδή στους μεγαλύτερους στην ηλικία, ας ήξεραν ότι ήτανε και μέλη του κόμματος, η συμπεριφορά της Ασφάλειας ήτανε κάπως διαφορετική. Τους βασάνιζαν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Δεν μπορώ να βεβαιώσω αν στον καιρό τους είχαν και κείνοι τα ίδια τα δικά μας. Πάντως είναι γεγονός και τ’ άλλο: η Μακεδονία σε σύγκριση με τ’ άλλα διαμερίσματα της χώρας ξεχώριζε, είχε τα πρωτεία στις τρομοκρατικές μεθόδους που εφάρμοζε η άρχουσα τάξη ενάντια στο μαζικό λαϊκό κίνημα και προσπαθούσε να το καλύψει παρουσιάζοντάς το σαν «εθνική ανάγκη» για τη δήθεν υπεράσπιση της ακεραιότητας της χώρας, μια που «κινδύνευε από τους κομμουνιστές η Μακεδονία». Είναι ολοφάνερο ότι επρόκειτο για πρόσχημα. Όχι τα «εθνικά συμφέροντα», αλλά τα εκμεταλλευτικά, τα ταξικά συμφέροντα των καπιταλιστών κινδύνευαν από το κίνημα των μαζών για ψωμί και λευτεριά, από το επαναστατικό κίνημα. Όμως επίσης αλήθεια είναι ότι η αυθαίρετη, η λαθεμένη θέση του κόμματός μας για «Βαλκανική Ομοσπονδία», για «Ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία», υποτόνιζε την αντιτρομοκρατική πάλη μας, ακριβώς γιατί δεν μποράγαμε να αντιπαρατάξουμε το δικό μας γνήσιο πατριωτισμό σ’ εκείνον τον υποκριτικό των εκμεταλλευτών, που για πατρίδα τους έχουν όπου και το χρήμα!

*Απόσπασμα από ολοσέλιδο άρθρο των «Νέων» της 20ής Δεκεμβρίου 1983, που αφορούσε τον Μάρκο Βαφειάδη και τα Απομνημονεύματά του (την επιμέλεια του όλου αφιερώματος της εφημερίδας στον Βαφειάδη είχε ο διακεκριμένος δημοσιογράφος και συγγραφέας Μιχάλης Κ. Δημητρίου).


Η εφημερίδα είχε εξασφαλίσει κατ’ αποκλειστικότητα την αποσπασματική παρουσίαση του πρώτου τόμου των «αυτοβιογραφικών γραφτών» του περίφημου Μάρκου, των «προσωπικών του εκκρεμοτήτων με την Ιστορία», όπως τα χαρακτήριζε ο ίδιος.


Το συγκεκριμένο τμήμα του δημοσιεύματος έφερε τον τίτλο Η πρώτη μου «φάλαγγα»…


Ο Μάρκος Βαφειάδης, ο οποίος υπήρξε αρχιστράτηγος του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) και πρώτος προέδρος της αποκαλούμενης Κυβέρνησης του Βουνού (Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης της Ελεύθερης Ελλάδας), γεννήθηκε στην Τόσια (Θεοδοσία ή Δοκεία) της Μικράς Ασίας στις 28 Ιανουαρίου 1906 και απεβίωσε στην Αθήνα στις 22 Φεβρουαρίου 1992.


Μετά τη λήξη του Εμφυλίου ο Βαφειάδης είχε παραμείνει στη Σοβιετική Ένωση επί 34 ολόκληρα χρόνια. Είχε επιστρέψει στην Ελλάδα το Μάρτιο του 1983, σε ηλικία 78 ετών.


Ειδήσεις Σήμερα: