Το κίνημα για τα Τέμπη έγινε για περισσότερη δημοκρατία όχι για λιγότερα δικαιώματα

Όταν η ελληνική κοινωνία κατέβηκε στους δρόμους στην πιο μεγάλη παλλαϊκή κινητοποίηση των τελευταίων δεκαετιών το έκανε γιατί κατάλαβε ότι γύρω από το δυστύχημα στα Τέμπη συμπυκνώθηκαν όλα τα προβλήματα και οι παθογένειες της πορείας που ακολουθεί η χώρα τα τελευταία χρόνια: από τη χωρίς σχέδιο ιδιωτικοποίηση των υποδομών έως την υπονόμευση των θεσμών.

Κατέβηκαν στο δρόμο ζητώντας να υπάρξει περισσότερη δημοκρατία, δηλαδή να υπάρχουν κυβερνώντες που λογοδοτούν στην κοινωνία, αναλαμβάνουν την ευθύνη, δεν μεταφράζουν την πλειοψηφία στη Βουλή σε ασυλία, και ένα κράτος που θα εγγυάται βασικά δικαιώματα στους πολίτες, από το δικαίωμα στην ασφαλή μετακίνηση έως το δικαίωμα στη δημόσια και δωρεάν υγεία και παιδεία.

Τα Τέμπη, αναμφισβήτητα, έγιναν σημείο καμπής, και είναι αλήθεια ότι εάν είναι να αλλάξει κάτι στη χώρα προς το καλύτερο, αυτό σημαίνει και δικαίωση της αγωνίας των ανθρώπων που κατέβηκαν εκείνες τις μέρες στους δρόμους απαιτώντας δικαιοσύνη και οξυγόνο.

Προφανώς οι άνθρωποι αυτοί είχαν διαφορετικές ιδεολογικές αναφορές, πολιτικές τοποθετήσεις, κομματικές προτιμήσεις, αλλά εκείνη τη στιγμή ενώνονταν σε μια κοινή απαίτηση και διεκδίκηση και με αυτό τον τρόπο έθεταν το κρίσιμο ζητούμενο: η συζήτηση στη χώρα πρέπει να γίνει, σε τελική ανάλυση, πάνω στο πώς θα απαντηθεί η αγωνία τους.

Αυτό σημαίνει ότι μπορεί τα Τέμπη να είναι σημείο αναφοράς και συμπύκνωσης και ότι η χώρα χρειάζεται μια πολιτική που να απαντά σε αυτό που βγήκε τότε ως παλλαϊκό αίτημα πιο αποτελεσματικά από τη σημερινή διακυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας και του Κυριάκου Μητσοτάκη, αλλά δεν σημαίνει ότι η χώρα χρειάζεται απλώς ένα «Κόμμα των Τεμπών». Με τον ίδιο τρόπο που δεν χρειαζόταν απλώς ένα «Κόμμα των Πλατειών» την περασμένη δεκαετία, αλλά μια πολιτική πρόταση που να δικαιώνει την αγωνία των ανθρώπων που κατέβηκαν στις πλατείες.

Ακόμη περισσότερο όσες και όσοι θέλουν όντως να προσπαθήσουν να απαντήσουν στο βαθύ κοινωνικό αίτημα που διατυπώθηκε τότε, θα πρέπει να το σεβαστούν και όχι να το χρησιμοποιήσουν ως αφετηρία για την όποια δική τους ιδιαίτερη πολιτική αναφορά και κατεύθυνση. Ή για να το πω διαφορετικά, επειδή είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάθε πολίτη να θεωρεί ότι μπορεί να εκπροσωπήσει ένα κοινωνικό αίτημα φτιάχνοντας έναν πολιτικό φορέα, θα κριθεί για το πώς ανταποκρίνεται σε αυτό το αίτημα.

Και με αυτή την έννοια, οι θέσεις που εξέφρασε η Μαρία Καρυστιανού για το αναγνωρισμένο και κατοχυρωμένο δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση, δικαίωμα που αναγνωρίστηκε μετά από σημαντικούς αγώνες, κινούνται σε μια κατεύθυνση περιορισμού δικαιωμάτων που έρχεται σε σύγκρουση με το βαθύ δημοκρατικό αίτημα που βγήκε στις κινητοποιήσεις για τα Τέμπη.

Αντιλαμβάνομαι πλήρως ότι σε μια συνθήκη βαθιάς κρίσης του πολιτικού συστήματος – τι άλλο είναι ο συνδυασμός ανάμεσα σε μια κοινοβουλευτικά πανίσχυρη κυβέρνηση, την πλειοψηφική δυσαρέσκεια σε βάρος της και τον κατακερματισμό και συχνά ανυποληψία της αντιπολίτευσης;– αρκετοί σκέφτονται ότι υπάρχει περιθώριο για λύσεις που θα εκπροσωπούν τη δυσπιστία σε δεξιά ή ακόμη και ακροδεξιά κατεύθυνση. Σε αρκετές χώρες είδαμε λογικές αυταρχικές ακόμη και αντιδημοκρατικές να διεκδικούν να είναι η έξοδος από περιόδους πολιτικής κρίσης, ενώ πανευρωπαϊκά η Ακροδεξιά κατεξοχήν προσπάθησε να εκπροσωπήσει την κοινωνική δυσαρέσκεια, εκμεταλλευόμενη και την αδυναμία πρωτίστως του δημοκρατικού και προοδευτικού χώρου να δώσει λύσεις. Αλλά και ευρύτερα οι κοινωνίες συχνά όταν δεν τους προτείνονται προοδευτικές λύσεις μπορεί να αναδιπλωθούν στη φαινομενική «ασφάλεια» συντηρητικών λογικών ή «παραδοσιακών αξιών», που κάποιες φορές π.χ. προκρίνονται ως υποκατάστατο της ανασυγκρότησης του κοινωνικού κράτους. Όλα αυτά είναι φαινόμενα που τα έχουμε δει σε διάφορες παραλλαγές σε αρκετές χώρες.

Όμως, όλα αυτά δεν μπορούν να εκπροσωπήσουν την αγωνία που βγήκε στα Τέμπη. Όχι γιατί δεν κατέβηκαν στα Τέμπη και άνθρωποι με συντηρητικές λογικές και αξίες. Αλλά γιατί αυτό που βγήκε ως ανάγκη για «οξυγόνο», δηλαδή για δικαιοσύνη, ασφάλεια, συνοχή, αλληλεγγύη, λογοδοσία, για ένα κράτος και ένα πολιτικό σύστημα που να είναι στο πλευρό του πολίτη και όχι απέναντί του, δεν εκπροσωπούνται από ατζέντες αναδίπλωσης σε οπισθοδρομικές λογικές, αλλά απαιτούν λύσεις, προγράμματα, ικανότητα διακυβέρνησης σε μια διαφορετική κατεύθυνση από αυτή που εφαρμόζεται σήμερα.

Προφανώς αυτό δεν είναι ζήτημα απλώς «ταμπέλας» πολιτικής, είναι όμως ζήτημα φυσιογνωμίας και αντίληψης για τη δημοκρατία, το κράτος, και τη σχέση του κράτους με τον πολίτη. Και καθώς η Μαρία Καρυστιανού σταδιακά δίνει το στίγμα του σχήματος που θέλει να διαμορφώσει, αρχίζει και γίνεται σαφές ότι αυτό θα είναι ένα πολιτικό εγχείρημα, που πιθανώς να έχει απήχηση σε μερίδα της κοινωνίας, αλλά όχι το όχημα μέσα από το οποίο θα βρει δικαίωση η ανάγκη μιας άλλης πορείας της χώρας για την έξοδο από τα σημερινά αδιέξοδα. Όσο σκίζεται το περιτύλιγμα και αποκαλύπτεται το περιεχόμενο καταλήγει να λειτουργεί ως ιδιότυπος χορηγός του αδιεξόδου και της κυβέρνησης Μητσοτάκη, γεγονός φυσικά που το σύστημα Μαξίμου και οι πιστοί σύντροφοί του στα φιλοκυβερνητικά Μέσα αξιοποιούν στο έπακρο, αναδεικνύοντας τον αντίπαλο Καρυστιανού σε βασικό, ακριβώς επειδή εν τέλει αποδεικνύεται εύκολος.

Η ελληνική κοινωνία έχει περάσει από μεγάλες δυσκολίες, ήδη από την περασμένη τραυματική δεκαετία. Αγωνιά για ένα καλύτερο αύριο, με περισσότερη δημοκρατία και δικαιοσύνη. Το ερώτημα παραμένει: θα της προσφερθεί ένα σχέδιο αλλαγής και διαφορετικής ιστορικής προοπτικής από την τωρινή διαρκή κάθοδο σε μια «χώρα μειωμένων προσδοκιών», ή απλώς μια βεντάλια «ψήφων διαμαρτυρίας», με υπαρκτό κίνδυνο ορισμένες επιλογές να αξιοποιηθούν για κατευθύνσεις που μάλλον δεν συνάδουν με την αγωνία της.