«Είναι σαν να κάθεσαι με το γιατρό σου και να συμφωνείς ότι το συκώτι σου θα μπορούσε να είναι καλύτερο, πρέπει πραγματικά να είσαι σε καλύτερη φόρμα. Τώρα θα σηκωθείς από τον καναπέ και θα κάνεις κάτι γι’ αυτό ή απλά θα κάτσεις εκεί και θα το αγνοήσεις;».

Αυτή ήταν η αντίδραση της πρώην κοσμήτορος της σχολής Fletcher στο Πανεπιστήμιο Tufts Rachel Kyte, όταν ρωτήθηκε από τους New York Times σχετικά με τη νέα εξαιρετικά σημαντική έκθεση του ΟΗΕ για την πρόοδο της ανθρωπότητας στην καταπολέμηση της Κλιματικής Αλλαγής.

Η νέα έκθεση είναι μέρος του παγκόσμιου απολογισμού για το Κλίμα. Οι χώρες έχουν συμφωνήσει να συναντώνται κάθε πέντε χρόνια, αρχής γενομένης από το 2023, για να αξιολογούν επίσημα τις προόδους για τον περιορισμό της Κλιματικής Αλλαγής.

Η σύνταξη της διήρκεσε σχεδόν δύο χρόνια και προορίζεται να χρησιμεύσει ως μπούσουλας για τον επόμενο γύρο των διαπραγματεύσεων για το κλίμα του ΟΗΕ, γνωστό ως COP28, που θα ξεκινήσει στα τέλη Νοεμβρίου στο Ντουμπάι, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Εκεί, οι χώρες θα συζητήσουν πώς να ανταποκριθούν στον παγκόσμιο απολογισμό και τι περισσότερα μπορούν να κάνουν.

Η έκθεση, η οποία αναμενόταν την επόμενη εβδομάδα, αλλά δημοσιεύτηκε εσπευσμένα σε προσχέδιο από τον ΟΗΕ τη Παρασκευή 8 Σεπτεμβρίου, θα αποτελέσει τη βάση της πρώτης «παγκόσμιας απογραφής» βάσει της συμφωνίας του Παρισιού του 2015.

«Δεν κάνετε αρκετά»

Διαβάζοντας όμως οι επιστήμονες τα πρώτα ευρήματα της 47σελιδης έκθεσης -που συντάχθηκε από εκπροσώπους των ΗΠΑ και της Νότιας Αφρικής και βασίζεται σε συνεισφορές εκατοντάδων κυβερνήσεων, επιστημόνων και ομάδων της κοινωνίας των πολιτών από όλο τον κόσμο- δεν κρύβουν την ανησυχία τους.

Έχοντας δεσμευτεί σχεδόν όλες οι χώρες με τη Συμφωνία του Παρισιού το 2015, για πρώτη φορά, να υποβάλουν ένα εθελοντικό σχέδιο για να περιορίσουν τις δικές της εκπομπές υπερθέρμανσης του, έχει περιοριστεί σημαντικά  η αύξηση των παγκόσμιων αερίων του θερμοκηπίου.

Ωστόσο, αυτές οι προσπάθειες εξακολουθούν να μην είναι αρκετές για να αποφευχθεί η καταστροφή, σύμφωνα με την έκθεση,

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες απευθύνεται στους αντιπροσώπους κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης για το Κλίμα της Αφρικής (ACS) 2023 στο Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο Kenyatta (KICC) στο Ναϊρόμπι της Κένυας, 5 Σεπτεμβρίου 2023

Σύμφωνα με τη Συμφωνία του Παρισιού, οι χώρες υποσχέθηκαν να περιορίσουν την άνοδο της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας σε «πολύ κάτω» από τους 2 βαθμούς Κελσίου, πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και να παραμείνουν στους 1,5 βαθμούς Κελσίου. Πέρα από αυτό το επίπεδο, οι κίνδυνοι από έντονες πλημμύρες, πυρκαγιές, ξηρασία, κύματα καύσωνα και εξαφάνιση ειδών θα μπορούσαν να γίνουν ανεξέλεγκτοι, είπαν οι επιστήμονες. Η Γη έχει ήδη θερμανθεί περίπου 1,2 βαθμούς Κελσίου από την προβιομηχανική εποχή.

Το παράθυρο για τη διατήρηση της θέρμανσης στους 1,5 βαθμούς Κελσίου, ανέφερε η έκθεση, «στενεύει γρήγορα».

Οι χώρες απέχουν πολύ από την επίτευξη αυτών των στόχων. Προκειμένου να διατηρηθεί η υπερθέρμανση του πλανήτη σε ασφαλέστερα επίπεδα, οι παγκόσμιες εκπομπές θα πρέπει να μειωθούν περίπου κατά 60% έως το 2035, κάτι που πιθανότατα θα απαιτούσε πολύ ταχύτερη επέκταση των πηγών ενέργειας όπως η αιολική, η ηλιακή ή η πυρηνική ενέργεια και μια απότομη μείωση της ρύπανσης από ορυκτά καύσιμα.

Το χάσμα βρώμικων γιγατόνων

Σύμφωνα με την έκθεση, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο αποτυγχάνουν να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αρκετά γρήγορα ώστε να επιτύχουν τους στόχους της συμφωνίας του Παρισιού και να αποτρέψουν την κλιματική καταστροφή,

Η εκπλήρωση των στόχων θα απαιτήσει «σταδιακή κατάργηση όλων των ορυκτών καυσίμων με αμείωτο ρυθμό», αναφέρει η έκθεση, κάτι που φαίνεται να ζορίζει τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες.

Η ανάγκη σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων δεν έχει υιοθετηθεί ρητά από τον ΟΗΕ στο παρελθόν. Παρ΄ όλα αυτά, ο χρόνος είναι αμείλικτος. Υπάρχει ένα «ταχέως στενό παράθυρο» για τις κυβερνήσεις να κινηθούν γρηγορότερα, σύμφωνα με την έκθεση, καθώς οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου πρέπει να περιοριστούν το αργότερο έως το 2025, ώστε να περιοριστούν οι αυξήσεις της θερμοκρασίας στους 1,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.

Αντ’ αυτού,  οι εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται, και δημιουργείται ένα χάσμα 20 έως 23 γιγατόνων CO2 μεταξύ των περικοπών που απαιτούνται έως το 2030 για τον περιορισμό των παγκόσμιων θερμοκρασιών στους 1,5 C και της τρέχουσας παγκόσμιας παραγωγής ρύπων.

Τσιμουδιά Έκθεσης για τους «βρώμικους» ενόχους

Η έκθεση όμως έχει δεχτεί κριτική για το γεγονός ότι αποφεύγει να δείξει ποιός σημειώνει προόδους και ποιός είναι ζαβολιάρης. Μπορεί να συμφωνούν όλοι ότι ο κόσμος στο σύνολό του πρέπει να μειώσει τις εκπομπές γρηγορότερα, αλλά τα έθνη διαφωνούν έντονα για το ποιος ακριβώς θα πρέπει να κάνει περισσότερα.

Παράλληλα δεν περιέχει συγκεκριμένες συστάσεις που απευθύνονται σε συγκεκριμένες χώρες ή περιοχές. Η παγκόσμια κατάσταση περιγράφεται με γενικούς και γενικούς όρους, οι οποίοι ήταν σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμοι, καθώς ήταν σαφές εδώ και αρκετό καιρό ότι ο κόσμος είναι μακριά από το δρόμο για να παραμείνει εντός των πιο σκληρών στόχων του Παρισιού.

«Χάθηκε η ευκαιρία να γίνουν σαφείς προτάσεις σχετικά με το τι θα μπορούσαν να εφαρμόσουν συγκεκριμένα οι χώρες, πόση οικονομική στήριξη θα πρέπει να παρασχεθεί και σε τι πρέπει να δαπανηθεί», δήλωσε ο Niklas Höhne, Γερμανός επιστήμονας για το κλίμα και ιδρυτής του Ινστιτούτου NewClimate. «Σε αυτά τα θέματα, η έκθεση συχνά παραμένει στην επιφάνεια».

Η Άνι Ντασγκούπτα, επικεφαλής της δεξαμενής σκέψης του Παγκόσμιου Ινστιτούτου Πόρων, σημείωσε ότι ο ήπιος τόνος της έκθεσης συγκάλυπτε μια καταστροφική αποτυχία. Είπε: «Ο ευγενικός άμετρος λόγος του ΟΗΕ αποσιωπά αυτό που είναι μια πραγματικά καταδικαστική έκθεση για τις παγκόσμιες προσπάθειες για το κλίμα».

«Εκπομπές άνθρακα; Ακόμα ανεβαίνουν. Οι οικονομικές δεσμεύσεις των πλούσιων χωρών; Καθυστερούν. Η υποστήριξη της προσαρμογής; Υστερεί θλιβερά. Αυτή η έκθεση είναι ένα κάλεσμα αφύπνισης για την αδικία της κιματικής κρίσης και μια κομβική ευκαιρία για να διορθωθεί η πορεία».

Αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Ινδία λένε ότι οι πλούσιες χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Ευρώπη θα πρέπει να περιορίσουν τη χρήση ορυκτών καυσίμων πιο γρήγορα. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι, με τη σειρά τους, συχνά επισημαίνουν ότι η Κίνα πρέπει να κάνει πολύ περισσότερα τώρα που έχει γίνει ο μεγαλύτερος παραγωγός ρύπων στον κόσμο μακράν.

Ο αμφιλεγόμενος Sultan al-Jaber

Ο άνθρωπος που επιβλέπει τις φετινές διαπραγματεύσεις, ο Sultan al-Jaber, είναι ο επικεφαλής τόσο της μεγαλύτερης εταιρείας ΑΠΕ των Εμιράτων όσο και της εθνικής της εταιρείας πετρελαίου, ένας διπλός ρόλος που έχει προκαλέσει κριτική από πολλούς περιβαλλοντολόγους, οι οποίοι λένε ότι είναι απίθανο να είναι αμερόληπτος μεσολαβητής.

Ο Πρόεδρος του OP28 Sultan Al Jaber ποζάρει με εκπροσώπους από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μετά από μια συνέντευξη Τύπου μετά την ανακοίνωσή του ότι τα ΗΑΕ υπόσχονταν 4,5 δισ. δολ. για την ανάπτυξη 15 GW καθαρής ενέργειας στην Αφρική έως το 2030, στο περιθώριο της Διάσκεψης για το Κλίμα της Αφρικής ( ACS) 2023 στο Ναϊρόμπι, Κένυα, 6 Σεπτεμβρίου 2023

Ο al-Jaber είπε ότι θέλει οι χώρες να τριπλασιάσουν τη χωρητικότητα ΑΠΕ έως το 2030. Θέλει επίσης τα έθνη να συμφωνήσουν, για πρώτη φορά, σε έναν μακροπρόθεσμο στόχο της σταδιακής κατάργησης των «αμείωτων» ορυκτών καυσίμων. Αυτή η φράση θα επέτρεπε τη συνεχή χρήση πετρελαίου, άνθρακα ή φυσικού αερίου, εάν οι εταιρείες μπορούν να συλλάβουν και να θάψουν τις εκπομπές που παράγουν αυτά τα καύσιμα – μια τεχνολογία που δυσκολεύεται να κερδίσει την έλξη λόγω του υψηλού κόστους.

Αβοήθητα τα φτωχά και αναπτυσσόμενα κράτη

Η έκθεση βρήκε πολλά μέτρα που θα μπορούσαν να λάβουν οι κυβερνήσεις για να μειώσουν τις εκπομπές που θα ήταν χαμηλού κόστους και εύκολο να εφαρμοστούν, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και της διατήρησης και αναγέννησης των δασών.

Ωστόσο, ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες θα χρειαστούν οικονομική βοήθεια για να εκμεταλλευτούν αυτές τις ευκαιρίες.

«Υπάρχουν πλέον αρκετές οικονομικά αποδοτικές ευκαιρίες για την αντιμετώπιση του κενού εκπομπών του 2030, ωστόσο σημαντικές προκλήσεις -συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης και της διαθεσιμότητας υποστήριξης- παραμένουν για την αξιοποίηση αυτών των ευκαιριών με τον απαιτούμενο ρυθμό και κλίμακα», αναφέρει η έκθεση.

Τα αναπτυσσόμενα κράτη λένε ότι δεν έχουν την πολυτέλεια να απομακρυνθούν γρήγορα από τα ορυκτά καύσιμα και να προσαρμοστούν σε πιο έντονους καύσωνες και καταιγίδες χωρίς εξωτερική βοήθεια. Σύμφωνα με τη συμφωνία του Παρισιού, οι πλούσιες χώρες που ρυπαίνουν –πχ ΗΠΑ, Ευρώπη- υποσχέθηκαν να παρέχουν 100 δισ. δολ. ετησίως από δημόσιες και ιδιωτικές πηγές μέχρι το 2020 για αυτόν τον σκοπό.

Ωστόσο, το 2020, οι βιομηχανικές χώρες παρείχαν 83,3 δισ. δολ. σε χρηματοδότηση για το κλίμα. Και μόνο ένα μικρό κλάσμα αυτών των χρημάτων πηγαίνει για προσαρμογή, όπως η οικοδόμηση θαλάσσιων τειχών ή η βοήθεια των αγροτών να αντιμετωπίσουν την ξηρασία, η οποία είναι συχνά η πιο επιτακτική ανάγκη.

Η έκθεση σημειώνει ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες θα χρειαστούν τελικά τρισ. δολ. για να προετοιμαστούν για την κλιματική αλλαγή και ζητά ευρύτερες συστημικές μεταρρυθμίσεις, όπως η μεταρρύθμιση των πρακτικών δανεισμού σε πολυμερείς τράπεζες ή η παροχή βοήθειας σε χώρες που επιβαρύνονται με μεγάλα χρέη.

«Έχει δοθεί τόση έμφαση στο να λογοδοτήσουν οι ανεπτυγμένες χώρες για την υπόσχεσή τους 100 δις. δολ., κάτι που είναι απολύτως σημαντικό», δήλωσε στους New York Times η Charlene Watson, ανώτερη ερευνητική συνεργάτις στο Overseas Development Institute. «Αλλά η πραγματικότητα είναι ότι θα χρειαστούμε πολλά περισσότερα».

Δεν φαίνεται να βάζουν μυαλό πολλοί ηγέτες

Ο παγκόσμιος απολογισμός θα αποτελέσει τη βάση των διαπραγματεύσεων στην επόμενη σύνοδο κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα, Cop28, που θα πραγματοποιηθεί στο Ντουμπάι τον Νοέμβριο.

Το μεγάλο ερώτημα, λοιπόν, είναι πώς θα ανταποκριθούν οι χώρες στον παγκόσμιο απολογισμό. Ο πρόεδρος του Cop28, Sultan Al Jaber, έχει επανειλημμένα ζητήσει μια «διόρθωση πορείας». Είναι επίσης επικεφαλής της Adnoc, της εθνικής εταιρείας πετρελαίου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που φιλοξενεί τη σύνοδο κορυφής. Ωστόσο, η έκθεση δείχνει ότι η προοπτική μιας τέτοιας «διόρθωσης» παραμένει μακριά.

«Είχαμε πολλές αναφορές για έλλειψη προόδου όλα αυτά τα χρόνια, αλλά αυτό που είναι διαφορετικό σε αυτήν είναι ότι δεν το λέει μια ομάδα επιστημόνων ή ένας οργανισμός του ΟΗΕ», λέει στου New York Times η Rachel Kyte. «Αυτό είναι κάτι στο οποίο όλες οι χώρες έχουν λόγο».

Ο κόσμος αντιδρά, καθώς ακτιβιστές για το κλίμα μπλοκάρουν τον αυτοκινητόδρομο Α12 στη Χάγη, Ολλανδία, 9 Σεπτεμβρίου 2023

«Είναι σαν να κάθεσαι με το γιατρό σου και να συμφωνείς ότι το συκώτι σου θα μπορούσε να είναι καλύτερο, πρέπει πραγματικά να είσαι σε καλύτερη φόρμα», πρόσθεσε η Kyte. «Τώρα θα σηκωθείς από τον καναπέ και θα κάνεις κάτι γι’ αυτό ή απλά θα κάτσεις εκεί και θα το αγνοήσεις;»

Ο Simon Stiell, ανώτατος αξιωματούχος του ΟΗΕ για το κλίμα, είπε ότι οι κυβερνήσεις έπρεπε να κάνουν πολύ περισσότερα πριν από το Cop28. «Προτρέπω τις κυβερνήσεις να μελετήσουν προσεκτικά τα ευρήματα της έκθεσης και τελικά να κατανοήσουν τι σημαίνει για αυτές και τη φιλόδοξη δράση που πρέπει να λάβουν στη συνέχεια», είπε. «Είναι το ίδιο για τις επιχειρήσεις, τις κοινότητες και άλλα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη. Ο παγκόσμιος απολογισμός είναι μια κρίσιμη στιγμή για μεγαλύτερη φιλοδοξία και επιτάχυνση της δράσης».

Ο Τομ Έβανς, σύμβουλος πολιτικής στο thinktank E3G, δήλωσε: «Με αυτή την έκθεση στα χέρια τους, οι κυβερνήσεις που πηγαίνουν στο Cop28 έχουν ορίσει τα καθήκοντά τους. Στο Ντουμπάι, οι χώρες πρέπει να συμφωνήσουν σε ένα φιλόδοξο πακέτο μέτρων που μπορεί να αποτελέσει ένα σχέδιο ταχείας αντίδρασης για να γίνουν πραγματικότητα οι συστάσεις αυτής της έκθεσης».

«Προτρέπω τις κυβερνήσεις να μελετήσουν προσεκτικά τα ευρήματα της έκθεσης και τελικά να κατανοήσουν τι σημαίνει για αυτές και τη φιλόδοξη δράση που πρέπει να λάβουν στη συνέχεια», δήλωσε ο Simon Stiell, επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα. «Ο παγκόσμιος απολογισμός είναι μια κρίσιμη στιγμή για μεγαλύτερη φιλοδοξία και επιτάχυνση της δράσης».

Πηγές: New York Times, Guardian

Ειδήσεις Σήμερα: