Ποιος επινόησε τον νόμο του Χαμπλ; Ηταν ο Πυθαγόρας ο πατέρας του θεωρήματος που φέρει το όνομά του; Και ποιος παρατήρησε πρώτος τον κομήτη του Χάλεϊ; Η απάντηση μπορεί να σας φαίνεται προφανής, όμως δεν είναι. Η απότιση του φόρου τιμής στους μεγάλους επιστήμονες από τους συναδέλφους τους δεν φαίνεται να λειτουργεί με γνώμονα το ποιος πραγματικά ήταν ο «πρώτος διδάξας». Εδώ και περίπου τέσσερις δεκαετίες ο περίφημος «νόμος ονοματοδοσίας του Στίγκλερ» έχει αποφανθεί ότι «σε καμία επιστημονική ανακάλυψη δεν δίνεται το όνομα αυτού που την έχει ανακαλύψει αρχικά». Οσο και αν ακούγεται παράξενο, μέχρι σήμερα κανείς δεν τον έχει ακυρώσει. Ισως γιατί τελικά, όπως λέει ο ίδιος ο «εμπνευστής» του, στην επιστήμη – και όχι μόνο – εκείνο που μετράει δεν είναι η προτεραιότητα αλλά η χρονική συγκυρία και η ουσιαστική συνεισφορά.

Προτεραιότητα ουσίας

Ο «νόμος του Στίγκλερ» διατυπώθηκε το 1980 από τον Στίβεν Στίγκλερ, καθηγητή Στατιστικής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, σε μια επιστημονική δημοσίευση προς τιμήν του διάσημου κοινωνιολόγου Ρόμπερτ Μέρτον, ιδρυτή της κοινωνιολογίας της επιστήμης. «Ενα από τα πολλά που έκανε ο Μέρτον ήταν ότι παρατήρησε, πιο ξεκάθαρα από οποιονδήποτε άλλον στο παρελθόν, ότι στην επιστήμη υπάρχουν πολλές διαμάχες σχετικά με την προτεραιότητα – ξέρετε, επιστήμονες που λένε αυτό το έκανα πρώτος εγώ και όχι ο τάδε» λέει ο κ. Στίγκλερ μιλώντας στο «Βήμα». «Το φαινόμενο παρατηρείται από πολύ παλιά, για παράδειγμα είναι πολύ γνωστή η διαμάχη του Νεύτωνα με τον Λάιμπνιτς σχετικά με το ποιος ανακάλυψε πρώτος τον λογισμό. Αυτό σημαίνει, όπως επεσήμανε ο Μέρτον, ότι η προτεραιότητα είναι μια πολύ μεγάλη τιμή, κάτι για το οποίο αξίζει να παλέψει κάποιος, και δείχνει ότι υπάρχει στην επιστήμη ένα σύστημα ανταμοιβής το οποίο δεν έχει σχέση με τα χρήματα ή τα αξιώματα που μπορεί να κατακτήσει κάποιος, αλλά με τη θέση που θα έχει στην Ιστορία».

Στο περίφημο άρθρο του «Προτεραιότητες στην επιστημονική ανακάλυψη» ο Ρόμπερτ Μέρτον είχε περιγράψει, ανατρέχοντας και στην ιστορία της επιστήμης, το συγκεκριμένο σύστημα ανταμοιβής διακρίνοντας σε αυτό τρεις «βαθμίδες»: στην πρώτη τοποθετούσε τους πολύ λίγους επιστήμονες των οποίων το όνομα έχει δοθεί σε μια ολόκληρη εποχή (π.χ. η «νευτώνειος εποχή»), στη δεύτερη τους λίγο περισσότερους που έχουν χαρακτηριστεί «πατέρες» ενός συγκεκριμένου τομέα και στην τρίτη τους χιλιάδες των οποίων το όνομα έχει δοθεί σε νόμους, θεωρίες, θεωρήματα, υποθέσεις και ούτω καθεξής. Στην τελευταία βαθμίδα μάλιστα παρατηρούσε ότι πολλές φορές η ονοματοδοσία δεν συμπίπτει με την προτεραιότητα, αναφέροντας και τα σχετικά παραδείγματα.

Διαβάστε περισσότερα εδώ

Ειδήσεις Σήμερα: