«Σ’ αγαπώ έντονα» – Η Ζακλίν Λαμπά ήταν ερωτευμένη με τη Φρίντα Κάλο και παντρεμένη με τον Αντρέ Μπρετόν

Μια αποκαλυπτική νέα βιογραφία της αγνοημένης Γαλλίδας σουρεαλίστριας ζωγράφου Ζακλίν Λαμπά φέρνει στο φως τη σχέση της με τη Φρίντα Κάλο -η συλλογή ερωτικών επιστολών που ανακαλύφθηκε πρόσφατα επιβεβαιώνει τις φήμες που κυκλοφορούσαν για χρόνια γύρω από το καλλιτεχνικό δίδυμο.

Ο ειδικός αναλυτής για τη Κάλο, Σαλομόν Γκρίμπεργκ, ελπίζει εδώ και καιρό να αναβιώσει τη φήμη της Λαμπά, η οποία, όπως πιστεύει, έχει αδικαιολόγητα επισκιαστεί από εκείνη του συζύγου της, της εμβληματικής μορφής του σουρεαλισμού, Αντρέ Μπρετόν.

«Μια Γαλλίδα»

Η έρευνά του τον οδήγησε σε ένα απροσδόκητο σημείο, όταν έπεσε τυχαία πάνω σε μια συλλογή αλληλογραφίας που αποδιδόταν απλώς σε «μια Γαλλίδα» και προσφερόταν προς πώληση από έναν έμπορο που «δεν είχε ιδέα τι πουλούσε», όπως δήλωσε ο Γκρίμπεργκ στο Artnet.

Οι προσωπικές επιστολές, οι οποίες περιλαμβάνουν δηλώσεις όπως «Σ’ αγαπώ έντονα» και «μόνο εγώ ξέρω πόσο σ’ αγαπώ», χρονολογούνται από τα τέλη της δεκαετίας του 1930, όταν η Λαμπά και ο Μπρετόν είχαν επιστρέψει στο Παρίσι μετά από τη διαμονή τους στο Μεξικό μαζί με την Κάλο και τον σύζυγό της, Ντιέγκο Ριβέρα.

Οι επιστολές παρατίθενται εκτενώς στη βιογραφία με τίτλο «Jacqueline Lamba: The Forgotten Surrealist», που εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Merrell Publishers την άνοιξη.

Η Ζακλίν Λαμπά στις Κάννες, το 1952.

Η «Ζακό»

Ο Γκρίμπεργκ ανατρέχει στην ιστορία της Λάμπα από την πρώιμη παιδική της ηλικία. Γεννημένη το 1910, αφέθηκε στην φροντίδα μιας νταντάς στο Παρίσι, ενώ οι γονείς της και η μεγαλύτερη αδελφή της επέστρεψαν στην Αίγυπτο.

Αφού δεν κατάφερε να δημιουργήσει δεσμό με καμία γονική φιγούρα εκτός από τον πατέρα της, ο οποίος πέθανε όταν η Λαμπά ήταν τριών ετών, μεγάλωσε ως ένα «πεισματάρικο» παιδί, σύμφωνα με έναν οικογενειακό φίλο.

Μέχρι την εφηβεία της, τη βασάνιζε η γνώση ότι οι γονείς της είχαν επιθυμήσει έναν γιο. Αντιμετώπισαν την απογοήτευσή τους αποκαλώντας τη Λαμπά «Ζακό» και χρησιμοποιώντας αρσενικές αντωνυμίες.

Η κατάρα της ομορφιάς της

Τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής της Λαμπά περιπλέχθηκαν από το γεγονός ότι «έγινε εξαιρετικά όμορφη και αυτό αποδείχθηκε κατάρα για εκείνη», ισχυρίστηκε ο Γκρίμπεργκ. «Ξαφνικά, η προσοχή που είχε επιθυμήσει ως κορίτσι ήρθε προς το μέρος της», πρόσθεσε. «Και εκείνη την παρεξήγησε».

Η εντυπωσιακή της εμφάνιση τράβηξε την προσοχή του Μπρετόν, ο οποίος ήταν ήδη ένας διάσημος καλλιτέχνης όταν η Λαμπά αποφάσισε να τον σαγηνεύσει κατά τη διάρκεια μιας «τυχαίας» συνάντησης στο Café de la Place Blanche το 1934.

Εκείνη την εποχή, η Λαμπά, ηλικίας 24 ετών, κέρδιζε τα προς το ζην κολυμπώντας γυμνή στη γυάλινη πισίνα του νυχτερινού κέντρου «Le Coliseum», όπου ο Μπρετόν ήταν θαμώνας.

Τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής της Λαμπά περιπλέχθηκαν από το γεγονός ότι «έγινε εξαιρετικά όμορφη και αυτό αποδείχθηκε κατάρα για εκείνη»

Η βιογραφία με τίτλο «Jacqueline Lamba: The Forgotten Surrealist» εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Merrell Publishers

Ένα μπουκέτο από σουρεαλιστές

Παντρεύτηκαν μόλις δυόμισι μήνες μετά τη γνωριμία τους, σε μια τελετή κατά την οποία φορούσε ένα μαύρο νυφικό. Μάρτυρες τους ήταν ο Αλμπέρτο Τζιακομέτι και ο Πολ Ελυάρ, ενώ ο Μαν Ρέι τράβηξε φωτογραφίες.

Αν και η Λαμπά δημιούργησε σουρεαλιστικά έργα κατά τη διάρκεια του γάμου της, δεν είχε την υποστήριξη του Μπρετόν, ο οποίος, σύμφωνα με τον Γκρίμπεργκ, «ήθελε να ασχολείται με το νοικοκυριό και να φροντίζει την κόρη τους, την Ομπ».

Συχνά το έσκαγε, εγκαταλείποντας το παιδί, το οποίο αργότερα θα την περιέγραφε ως μια απόμακρη και ματαιόδοξη μητέρα.

Η τιμωρία του Μπρετόν

Πολύ λίγα από τα έργα της Λαμπά που δημιουργήθηκαν μεταξύ 1934 και 1940 έχουν διασωθεί, και μόνο μια χούφτα αφηρημένα έργα από την περίοδο 1942-1944. Ένα σπάνιο πρώιμο έργο είναι το «Πορτρέτο του Αντρέ Μπρετόν ως Σαιν-Ζυστ*» (1937), στο οποίο ο Μπρετόν εμφανίζεται φαντασματικά χλωμός, φορώντας ένα παλιομοδίτικο μαύρο κοστούμι.

(*Ο Λουί Αντουάν Λεόν ντε Σαιν-Ζυστ (Louis Antoine Léon de Saint-Just) υπήρξε ηγετική φυσιογνωμία της Γαλλικής Επανάστασης και στενός συνεργάτης του Ροβεσπιέρου. Κατά τη διάρκεια της “Μεγάλης Τρομοκρατίας”, ο ίδιος στήριξε τις εκτελέσεις χιλιάδων αντιφρονούντων με τη γκιλοτίνα. Έμεινε στην ιστορία ως ο «Αρχάγγελος του θανάτου»)

Ο Γκρίμπεργκ ερμηνεύει την αναφορά του τίτλου σε έναν Γάλλο επαναστάτη ως έκφραση τόσο θαυμασμού όσο και δυσαρέσκειας εκ μέρους της Λαμπά. Η καλλιτέχνιδα ισχυρίστηκε αργότερα ότι ο Μπρετόν κατέστρεψε το έργο της για να την τιμωρήσει επειδή τελικά χώρισε μαζί του.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Frida Kahlo Corporation (@realfridakahlo)

Το τρίο με τη Μάαρ και τον Πικάσο

Μέσω της φίλης της σουρεαλίστριας ζωγράφου και αντιφασίστριας ακτιβίστριας, Ντόρα Μαάρ, η Λαμπά ανέπτυξε στενή φιλία με τον Πάμπλο Πικάσο. Το τρίο ταξίδευε μαζί, και η Λαμπά πόζαρε συχνά για πίνακες.

Ο Γκρίμπεργκ υποστηρίζει ότι σε πίνακες όπως το «Διαβάζοντας σε ένα τραπέζι» (1934), που βρίσκεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, και το «Εσωτερικό με κορίτσι που ζωγραφίζει», στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, το μοντέλο που έχει ταυτοποιηθεί λανθασμένα ως μια άλλη ερωμένη του Πικάσο, η Μαρί-Τερέζ Βάλτερ, είναι στην πραγματικότητα η Λαμπά.

Επιπλέον, αρχειακά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων φωτογραφιών της Λαμπά γυμνής στο σπίτι του Πικάσο, υποδηλώνουν πιθανότατα ένα τρίο με το ζευγάρι, καθώς και με τον Ελυάρ και τη σύζυγό του Νους, υποστήριξε ο Γκρίμπεργκ.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Anna Thomasson (@anna_thomasson)

Ο δεσμός της Λάμπα με την Κάλο

Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι αυτές οι σχέσεις ξεπέρασαν τα καθαρά σωματικά όρια, αλλά, όπως δείχνουν οι επιστολές που έχουν διασωθεί, αυτό δεν ίσχυε για τη σχέση της Λαμπά με την Κάλο.

Το δίδυμο των γυναικών γνωρίστηκε το 1938, όταν η Λαμπά και ο Μπρετόν διέμεναν μαζί με την Κάλο και τον Ριβέρα. Εκεί, συνάντησαν επίσης τον Ρώσο επαναστάτη Λέον Τρότσκι, στον οποίο ο Ριβέρα είχε βοηθήσει να βρει άσυλο στο Μεξικό.

Αρχικά, η Λαμπά δέθηκε με την Κάλο λόγω των ταραγμένων γάμων τους, με την τελευταία να είναι ακόμα συγκλονισμένη από την εξωσυζυγική σχέση του Ριβέρα με την αδελφή της, Κριστίνα.

Το δίδυμο των γυναικών γνωρίστηκε το 1938, όταν η Λαμπά και ο Μπρετόν διέμεναν μαζί με την Κάλο και τον Ριβέρα. Εκεί, συνάντησαν επίσης τον Ρώσο επαναστάτη Λέον Τρότσκι, στον οποίο ο Ριβέρα είχε βοηθήσει να βρει άσυλο στο Μεξικό

Η αγάπη της στον Ριβέρα

Ο Γκρίμπεργκ είχε ακούσει φήμες για τη σχέση των δύο γυναικών, αλλά αυτές δεν μπορούσαν να τεκμηριωθούν μέχρι που ανακάλυψε τις επιστολές της Λαμπά.

Τις βρήκε «εξαιρετικά οικείες, με την έννοια του πώς μιλάς σε μια πολύ στενή φίλη, λέγοντάς της πράγματα που δεν θα έλεγες σε άλλους ανθρώπους». Οι επιστολές αυτές αποτέλεσαν πηγή για πολλά τμήματα της βιογραφίας.

Πριν από την επιστροφή της Λαμπά στο Παρίσι, η Κάλο της χάρισε ένα μικροσκοπικό αυτοπροσωπογραφικό έργο, στο οποίο κορδόνια γύρω από το λαιμό της την τραβούν προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

Ο Γκρίμπεργκ ερμηνεύει το έργο ως προφητεία για τις επιπτώσεις που θα είχε ο χωρισμός τους στη Λαμπά, αλλά και ως έκφραση της δικής της αδυναμίας της Κάλο. «Την τραβούσε μια άλλη δύναμη, που ήταν η αγάπη της για τον Ριβέρα», είπε.

Η Ζακλίν Λαμπά και η κόρη της με τον Αντρέ Μπρετόν, Ομπ / Public Domain

«Πάντα περιμένω»

Παρ’ όλα αυτά, η Λάμπα λαχταρούσε τη Κάλο. «Μην με ξεχάσεις», έγραψε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της επιστροφής στο Παρίσι το 1938.

«Φρίντα αγαπημένη μου, ακόμα δεν έχω λάβει ούτε μια γραμμή από σένα, εκτός από το γράμμα για τον Αντρέ», έγραψε η Λαμπά στις 9 Σεπτεμβρίου.

«Πάντα περιμένω, κοιμάμαι όσο το δυνατόν λιγότερο, η ζωή μοιάζει με διάδρομο, λίγο στενό, αλλά σίγουρα οδηγεί σε πόρτες γεμάτες εκπλήξεις και εσύ περιμένεις πίσω από μία από αυτές τις πόρτες εκεί, εκείνη που παραμένει η πιο πολυπόθητη». Μια άλλη επιστολή ήταν σφραγισμένη με φιλιά από κραγιόν.

Ο δεύτερος γάμος της Λαμπά

Η Λαμπά και ο Μπρετόν χώρισαν το 1944, μετά από εννέα χρόνια γάμου. Όταν πραγματοποίησε την πρώτη της έκθεση στη Νέα Υόρκη την ίδια χρονιά, ο Μπρετόν δεν την επισκέφθηκε ποτέ, παρά το γεγονός ότι η έκθεση έλαβε διθυραμβικές κριτικές.

«Είπε ότι είχε πάρα πολλή δουλειά στο γραφείο», είπε ο Γκρίμπεργκ. Παρά το γεγονός ότι «ποτέ δεν την υποστήριξε», οι δύο παρέμειναν καλοί φίλοι.

Η Λαμπά παντρεύτηκε τον Αμερικανό γλύπτη Ντέιβιντ Χέιρ και παρέμεινε στη Νέα Υόρκη μέχρι το διαζύγιό τους το 1955. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, άρχισε να ζωγραφίζει αφηρημένες συνθέσεις.

Πίνακες λουσμένοι στο φως

Ο Γκρίμπεργκ συνάντησε τη Λαμπά στο εργαστήριό της το 1986 και εντυπωσιάστηκε από το έργο της.

Εκείνη την εποχή ζούσε «μια μοναστική ζωή» και, απελευθερωμένη από τους πρώην συζύγους της, «είχε μια επιφοίτηση και ξαφνικά βρήκε αυτό που έψαχνε μέσα της. Άρχισε να δημιουργεί πανέμορφους πίνακες λουσμένους στο φως», είπε. «Αυτό συνεχίστηκε για το υπόλοιπο της ζωής της».

Η τελευταία έκθεση της Λαμπά πραγματοποιήθηκε το 1967, στο Μουσείο Πικάσο στην Αντίμπ, ενώ ο ηλικιωμένος, πλέον, Ισπανός καλλιτέχνης τη βοήθησε να επιλέξει τα έργα που θα συμπεριληφθούν.

Ήταν απρόθυμη να εκθέσει ξανά το έργο της. Τελικά, μετά το θάνατο της Λαμπά το 1993, ο Γκρίμπεργκ οργάνωσε μια αναδρομική έκθεση που περιόδευσε σε τέσσερα ιδρύματα, μεταξύ των οποίων το Pollock–Krasner House and Study Center στη Νέα Υόρκη και το Μουσείο Σαλβαδόρ Νταλί στο Σεντ Πίτερσμπεργκ της Φλόριντα, μεταξύ 2001 και 2002.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Where Are The Women Artists? (@wherearethewomenartists)

*Με στοιχεία από artnet.com