Μπορεί η AI να «εφεύρει» ένα σπάνιο πουλί;

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) δημιουργεί μια νέα πρόκληση για την επιστήμη των πολιτών και ειδικότερα για την κοινότητα των παρατηρητών πουλιών. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian, επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι φωτογραφίες που έχουν δημιουργηθεί ή υποστεί επεξεργασία με εργαλεία AI μπορεί να οδηγήσουν σε λανθασμένες καταγραφές ειδών, επηρεάζοντας την αξιοπιστία βάσεων δεδομένων που χρησιμοποιούνται ευρέως από την επιστημονική κοινότητα.

Για τους λάτρεις του λεγόμενου birdwatching, η καταγραφή ενός σπάνιου είδους ή ενός πουλιού έξω από τη συνηθισμένη γεωγραφική του εξάπλωση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες στιγμές του χόμπι τους. Δεν είναι τυχαίο ότι τέτοιες ανακαλύψεις καταλήγουν συχνά στα πρωτοσέλιδα.

Οι ειδικοί, ωστόσο, εκφράζουν ανησυχία ότι η ολοένα και μεγαλύτερη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην επεξεργασία φωτογραφιών μπορεί να αλλοιώσει αυτά τα πολύτιμα δεδομένα.

Τα δεδομένα που αξιοποιούν οι επιστήμονες

Οι προειδοποιήσεις αφορούν κυρίως πλατφόρμες όπως το iNaturalist και η Macaulay Library, όπου εκατομμύρια χρήστες ανεβάζουν φωτογραφίες φυτών και ζώων από όλο τον κόσμο. Οι βάσεις αυτές δεν λειτουργούν μόνο ως κοινότητες φυσιολατρών, αλλά αποτελούν και πολύτιμα εργαλεία για την επιστημονική έρευνα.

Τα στοιχεία που συγκεντρώνονται αξιοποιούνται για την παρακολούθηση της εξάπλωσης των ειδών, των μετακινήσεών τους εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, αλλά και για την καταγραφή νέων συμπεριφορών που μέχρι σήμερα δεν είχαν παρατηρηθεί.

Πώς μια μικρή επεξεργασία μπορεί να αλλάξει ένα είδος

Όπως επισημαίνεται σε πρόσφατο δημοσίευμα στο επιστημονικό περιοδικό Nature, έχουν ήδη εντοπιστεί εκατοντάδες εικόνες που έχουν αλλοιωθεί ή δημιουργηθεί με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Οι ερευνητές θεωρούν μάλιστα πιθανό ο πραγματικός αριθμός να είναι αρκετά μεγαλύτερος, καθώς πολλές τέτοιες παρεμβάσεις περνούν απαρατήρητες.

Ο οικολόγος Αλεξάντερ Λις από το Manchester Metropolitan University εξηγεί ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι οι ολοκληρωτικά ψεύτικες εικόνες, οι οποίες συνήθως εντοπίζονται εύκολα, αλλά οι φωτογραφίες που έχουν «βελτιωθεί» με AI.

Ακόμη και μια απλή εντολή, όπως η αφαίρεση ενός κλαδιού ή ενός φύλλου που κρύβει μέρος του πουλιού, μπορεί να οδηγήσει τον αλγόριθμο στο να προσθέσει χαρακτηριστικά από διαφορετικό είδος, μετατρέποντας μια πραγματική φωτογραφία σε μια λανθασμένη επιστημονική καταγραφή.

Το περιστατικό που ανησύχησε τους επιστήμονες

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σύμφωνα με τους ερευνητές, ήταν μια αναφορά για την εμφάνιση ενός σπάνιου πουλιού σε περιοχή της κεντρικής Βραζιλίας, όπου το συγκεκριμένο είδος δεν είχε καταγραφεί ποτέ.

Τελικά αποδείχθηκε ότι η φωτογραφία απεικόνιζε ένα διαφορετικό, κοινό είδος της περιοχής. Ο φωτογράφος είχε χρησιμοποιήσει εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης για να βελτιώσει την εικόνα και, κατά την επεξεργασία, το σύστημα πρόσθεσε χαρακτηριστικά άλλου πουλιού. Το αποτέλεσμα ήταν μια λανθασμένη αναγνώριση, η οποία αρχικά έδωσε την εντύπωση ότι είχε εντοπιστεί ένα εξαιρετικά σπάνιο είδος.

Δεν πρόκειται πάντα για εξαπάτηση

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει πρόθεση παραπλάνησης. Πολλοί φωτογράφοι χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη αποκλειστικά για αισθητικούς λόγους, επιδιώκοντας μια πιο καθαρή ή εντυπωσιακή εικόνα.

Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι φαινομενικά αθώες παρεμβάσεις μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα των επιστημονικών δεδομένων που συλλέγονται από εκατομμύρια πολίτες σε όλο τον κόσμο.

Γιατί η ακρίβεια είναι τόσο σημαντική

Στο iNaturalist έχουν μέχρι στιγμής επισημανθεί περίπου 1.400 εικόνες ως προϊόν χρήσης τεχνητής νοημοσύνης, αριθμός μικρός σε σχέση με τις περισσότερες από 610 εκατομμύρια φωτογραφίες που φιλοξενεί η πλατφόρμα. Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες θεωρούν ότι το πρόβλημα ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερο.

Όπως επισημαίνει ο Τόνι Ιγουέιν, διευθυντής υποστήριξης της κοινότητας του iNaturalist και συνυπογράφων του άρθρου στο Nature, οι πληροφορίες που καταγράφουν οι πολίτες λειτουργούν σαν ένας παγκόσμιος αισθητήρας που αποτυπώνει σε πραγματικό χρόνο τις αλλαγές στη φύση.

Χάρη σε αυτές τις καταγραφές οι επιστήμονες μπορούν να διαπιστώνουν αν τα φυτά ανθίζουν νωρίτερα, αν τα είδη μετακινούνται προς βορειότερες περιοχές λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας ή αν αλλάζουν τη συμπεριφορά τους εξαιτίας των περιβαλλοντικών πιέσεων.

Γι’ αυτό, όπως τονίζουν, ακόμη και οι μικρές αλλοιώσεις που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα των επιστημονικών δεδομένων. Και όσο αυξάνεται η χρήση των εργαλείων AI στην επεξεργασία εικόνων, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη να διατηρείται η αυθεντικότητα των φωτογραφιών που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση και την προστασία της βιοποικιλότητας.