Ο Τόλκιν, ο Άντι Σέρκις και η διαμάχη για το λευκό κάστινγκ του νέου «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών»

Ο Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν βρέθηκε στο επίκεντρο μιας νέας συζήτησης γύρω από τη διαφορετικότητα στο Χόλιγουντ, με αφορμή το κάστινγκ της ταινίας The Lord of the Rings: The Hunt for Gollum. Η ανακοίνωση των ηθοποιών προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς μέχρι στιγμής όλοι οι βασικοί ρόλοι έχουν δοθεί σε λευκούς ηθοποιούς.

Όταν ρωτήθηκε σχετικά από το BBC, ο Άντι Σέρκις υποστήριξε ότι η επιλογή αυτή συνδέεται με τον κόσμο που δημιούργησε ο συγγραφέας. Όπως ανέφερε, η Μέση Γη και ειδικά το Σάιρ αντλούν έντονες επιρροές από τη σκανδιναβική μυθολογία και απεικονίζουν μια κοινωνία απομονωμένη από τον έξω κόσμο. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι δεν επιθυμεί ένα κάστινγκ που θα γίνεται μόνο για λόγους πολιτικής ορθότητας ή εκπροσώπησης.

Γιατί αυτή η εξήγηση δεν πείθει

Σύμφωνα με τον κινηματογραφικό συντάκτη και αρθρογράφο του Guardian, Μπεν Τσάιλντ, η επίκληση του ίδιου του Τόλκιν δεν αποτελεί ιδιαίτερα ισχυρό επιχείρημα.

Ο συγγραφέας έγραψε τα βιβλία του σε μια εντελώς διαφορετική ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα. Η μεταπολεμική Βρετανία ήταν πολύ λιγότερο πολυπολιτισμική από τη σημερινή και δύσκολα θα μπορούσε να προβλέψει ότι, δεκαετίες αργότερα, η δημόσια συζήτηση θα περιστρεφόταν γύρω από την εθνοτική εκπροσώπηση φανταστικών λαών όπως τα ξωτικά ή τα Χόμπιτ.

Κατά τον αρθρογράφο, η επίκληση του ονόματος του Τόλκιν μοιάζει περισσότερο με προσπάθεια να μεταφερθεί η ευθύνη των σημερινών δημιουργικών επιλογών στον ίδιο τον συγγραφέα, παρά με ουσιαστική εξήγηση των αποφάσεων του σκηνοθέτη.

Η νέα ταινία ακολουθεί κυρίως τον Πίτερ Τζάκσον

Ο Μπεν Τσάιλντ υποστηρίζει ότι υπάρχει μια πολύ πιο πειστική εξήγηση για το κάστινγκ.

Η νέα ταινία δεν αποτελεί μια εντελώς νέα μεταφορά των βιβλίων, αλλά συνεχίζει αισθητικά και αφηγηματικά τον κινηματογραφικό κόσμο που δημιούργησε ο Πίτερ Τζάκσον στις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Με άλλα λόγια, ο Άντι Σέρκις δεν καλείται να μεταφέρει απευθείας το έργο του Τόλκιν στη μεγάλη οθόνη, αλλά να διατηρήσει τη συνέχεια μιας ήδη εδραιωμένης κινηματογραφικής εικόνας της Μέσης Γης.

Κατά τον αρθρογράφο, αν αυτή ήταν η βασική αιτιολόγηση του σκηνοθέτη, η επιχειρηματολογία του θα ήταν πιο συνεπής.

Ούτε οι ταινίες ήταν ποτέ απολύτως πιστές στα βιβλία

Το άρθρο επισημαίνει ακόμη ότι όσοι επικαλούνται την απόλυτη πιστότητα στο έργο του Τόλκιν παραβλέπουν πως ούτε οι ταινίες του Πίτερ Τζάκσον ακολούθησαν κατά γράμμα τα βιβλία.

Οι Νουμενόρειοι, για παράδειγμα, περιγράφονται ως άνθρωποι σχεδόν υπεράνθρωπων διαστάσεων, πολύ ψηλότεροι από τους σύγχρονους ανθρώπους, ενώ τα ξωτικά διαθέτουν υπερφυσικές ικανότητες, όπως το να περπατούν πάνω στο χιόνι χωρίς να αφήνουν ίχνη ή να βλέπουν σε τεράστιες αποστάσεις.

Αν η πιστότητα στις φυσικές περιγραφές αποτελούσε απόλυτο κανόνα, τότε, όπως σημειώνει ο Μπεν Τσάιλντ, θα έπρεπε να τεθούν πολύ περισσότερα ζητήματα από το χρώμα του δέρματος των ηθοποιών.

Το παράδειγμα της «Οδύσσειας»

Ως αντιπαράδειγμα, ο αρθρογράφος αναφέρεται στη νέα κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας από τον Κρίστοφερ Νόλαν.

Παρότι η ιστορία διαδραματίζεται στην αρχαία Ελλάδα, οι περισσότεροι ηθοποιοί είναι Βρετανοί ή Αμερικανοί, θα μιλούν σύγχρονα αγγλικά και όχι την ελληνική γλώσσα της εποχής, ενώ τον ρόλο της Ωραίας Ελένης έχει αναλάβει η Λουπίτα Νιόνγκο.

Παρά το γεγονός ότι η ομηρική αφήγηση περιλαμβάνει Κύκλωπες, Σειρήνες και άλλα μυθολογικά πλάσματα, μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης επικεντρώνεται στο αν μια ηθοποιός αφρικανικής καταγωγής μπορεί να υποδυθεί την Ελένη. Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να αναφέρουμε εδώ ότι ο ρόλος της παραμένει συμβολικός και συνεπώς είναι αδιάφορο το αν είναι λευκή ή όχι η ηθοποιός η οποία την υποδύεται.

Η περίπτωση της Οδύσσειας, θα μπορούσε κανείς να πει, δείχνει ότι οι κινηματογραφικές διασκευές έτσι κι αλλιώς προσαρμόζουν τα πρωτότυπα έργα στις ανάγκες της εποχής. Υπό αυτή την οπτική, το χρώμα του δέρματος της ηθοποιού που υποδύεται την Ωραία Ελένη μπορεί να θεωρηθεί δευτερεύον σε σχέση με τη συνολική ερμηνεία του χαρακτήρα.

Κάθε διασκευή είναι μια νέα ανάγνωση

Ο Μπεν Τσάιλντ καταλήγει ότι κάθε κινηματογραφική μεταφορά αποτελεί αναπόφευκτα μια ερμηνεία του πρωτότυπου έργου.

Ο Πίτερ Τζάκσον άλλαξε γεγονότα και χρονολογίες του Τόλκιν, όπως και ο Κρίστοφερ Νόλαν προσαρμόζει τον Όμηρο στις ανάγκες του σύγχρονου κινηματογράφου.

Κατά συνέπεια, ο Άντι Σέρκις έχει κάθε δικαίωμα να επιλέξει το κάστινγκ που θεωρεί κατάλληλο για τη δική του εκδοχή της Μέσης Γης. Αυτό που, σύμφωνα με τον Μπεν Τσάιλντ στον Guardian, δεν είναι εξίσου πειστικό, είναι να παρουσιάζεται αυτή η επιλογή ως κάτι που υπαγορεύεται από τον ίδιο τον Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, αντί να αναγνωρίζεται ως μια σύγχρονη δημιουργική απόφαση.