Κούκλες ή tablet; Με τι συνιστάται να παίζουν τα παιδιά

Την ώρα που πολλά παιδικά δωμάτια γεμίζουν με παιχνίδια που υπόσχονται «ανάπτυξη δεξιοτήτων», εξάσκηση στα μαθηματικά, επαφή με την τεχνολογία ή προετοιμασία για το μέλλον, ένα από τα πιο κλασικά παιχνίδια εξακολουθεί συχνά να θεωρείται λιγότερο χρήσιμο: οι κούκλες. Επειδή δεν συνδέονται εύκολα με αριθμούς, κατασκευές ή μετρήσιμα μαθησιακά αποτελέσματα, αντιμετωπίζονται από αρκετούς ως μια απλή μορφή διασκέδασης.

Νέα έρευνα, όμως, δείχνει ότι αυτό το «απλό» παιχνίδι μπορεί να κάνει κάτι πολύ σημαντικό: να βοηθά τα παιδιά να μπαίνουν στη θέση των άλλων. Το παιχνίδι με κούκλες μπορεί να ενισχύει την ικανότητα των παιδιών να κατανοούν σκέψεις, επιθυμίες και συναισθήματα διαφορετικά από τα δικά τους.

Με άλλα λόγια, όταν ένα παιδί φτιάχνει ιστορίες με κούκλες, δεν περνά απλώς την ώρα του. Δοκιμάζει ρόλους, πλάθει χαρακτήρες, φαντάζεται αντιδράσεις και εξασκείται σε μια δεξιότητα που θα χρειαστεί σε όλη του τη ζωή: την κοινωνική κατανόηση.

Ποιο παιχνίδι θεωρείται «καλό» για την ανάπτυξη;

Οι περισσότεροι γονείς συμφωνούν ότι το παιχνίδι έχει αξία. Εκεί όπου αρχίζει η διαφωνία είναι στο είδος του παιχνιδιού που θεωρείται πιο ωφέλιμο.

Κάποιοι δίνουν έμφαση σε δραστηριότητες που φαίνεται να χτίζουν συγκεκριμένες δεξιότητες: τα αθλήματα για τον συντονισμό του σώματος, οι κατασκευές για τα μαθηματικά και τη μηχανική, τα παιχνίδια STEM για την επαφή με την επιστήμη, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά.

Τα παιχνίδια αυτά έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη δημοφιλία, επειδή συνδέονται με σαφείς εκπαιδευτικούς στόχους. Αντίθετα, το παιχνίδι με κούκλες συχνά μπαίνει σε δεύτερη μοίρα, σαν να ανήκει περισσότερο στον χώρο της διασκέδασης παρά της μάθησης.

Τα ευρήματα της έρευνας, όμως, αμφισβητούν αυτή την αντίληψη.

Κάτι περισσότερο από μια φανταστική ιστορία

Όταν ένα παιδί παίζει με κούκλες, συνήθως δημιουργεί μικρές ιστορίες: χαρακτήρες μιλούν μεταξύ τους, διαφωνούν, φροντίζουν ο ένας τον άλλον, χαίρονται, θυμώνουν ή φοβούνται. Για έναν ενήλικα, αυτές οι σκηνές μπορεί να μοιάζουν απλές ή ασήμαντες.

Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τους ερευνητές, τέτοιες σκηνές μπορούν να δώσουν στο παιδί την ευκαιρία να εξασκήσει κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες. Το παιδί καλείται να φανταστεί τι θέλει ένας χαρακτήρας, τι νιώθει ένας άλλος, πώς μπορεί να αντιδράσει κάποιος σε μια κατάσταση και πώς εξελίσσεται μια σχέση.

Οι γονείς συχνά θεωρούν αυτονόητο ότι τα παιδιά μαθαίνουν για τις σχέσεις κυρίως μέσα από το παιχνίδι με άλλα παιδιά. Μέσα από τους συμπαίκτες τους αναγνωρίζουν συναισθήματα, δοκιμάζουν ρόλους, κατανοούν τα όρια και μαθαίνουν την ενσυναίσθηση.

Το ερώτημα που έθεσαν οι ερευνητές είναι αν κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί ακόμη και όταν το παιδί παίζει μόνο του.

Τι έδειξαν προηγούμενες έρευνες

Παλαιότερες μελέτες είχαν ήδη δείξει ότι τα παιδιά που συμμετέχουν συχνότερα σε παιχνίδια προσποίησης τείνουν να έχουν καλύτερη κοινωνική κατανόηση και μεγαλύτερη ενσυναίσθηση.

Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα, αρκετές από αυτές τις έρευνες δεν είχαν χρησιμοποιήσει μεθόδους που να ξεχωρίζουν με ακρίβεια τους διαφορετικούς παράγοντες που συνδέουν το παιχνίδι προσποίησης με την κοινωνική ανάπτυξη.

Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν πιο άμεσα τον ρόλο του παιχνιδιού με κούκλες.

Η μελέτη σε παιδιά τεσσάρων έως οκτώ ετών

Στην έρευνα συμμετείχαν παιδιά ηλικίας τεσσάρων έως οκτώ ετών. Αρχικά, οι ερευνητές αξιολόγησαν την ικανότητά τους να κατανοούν ότι οι άλλοι άνθρωποι μπορεί να έχουν διαφορετικές πεποιθήσεις και επιθυμίες από τις δικές τους.

Αυτή η δεξιότητα θεωρείται σημαντικό στάδιο στην κοινωνική ανάπτυξη. Όταν ένα παιδί αντιλαμβάνεται ότι ο άλλος μπορεί να σκέφτεται, να πιστεύει ή να θέλει κάτι διαφορετικό, μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τη συμπεριφορά του και να αλληλεπιδράσει πιο αποτελεσματικά μαζί του.

Μετά την αρχική αξιολόγηση, τα παιδιά χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Στη μία ομάδα δόθηκε ένα σετ με κούκλες. Στην άλλη ομάδα δόθηκε ένα tablet με δημιουργικά παιχνίδια ανοιχτού τύπου.

Τα παιδιά κλήθηκαν να παίξουν αρκετές φορές την εβδομάδα, ενώ οι γονείς κατέγραφαν πότε και πώς γινόταν το παιχνίδι. Οι ερευνητές δεν έδωσαν συγκεκριμένες οδηγίες στα παιδιά για το πώς να παίξουν, επειδή ήθελαν να παρατηρήσουν τη φυσική τους συμπεριφορά.

Η σύγκριση με τα tablet

Έπειτα από περίπου έξι εβδομάδες, τα παιδιά επέστρεψαν για νέα αξιολόγηση. Ο στόχος ήταν να διαπιστωθεί αν είχε αλλάξει η ικανότητά τους να κατανοούν τις νοητικές καταστάσεις των άλλων, δηλαδή τις σκέψεις, τις επιθυμίες και τις πεποιθήσεις τους.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά που είχαν παίξει με κούκλες παρουσίασαν μεγαλύτερη βελτίωση σε σχέση με εκείνα που είχαν παίξει με tablet.

Σύμφωνα με την έρευνα, αυτό δείχνει ότι το παιχνίδι με κούκλες μπορεί να στηρίζει ενεργά την ανάπτυξη της κοινωνικής κατανόησης.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν τα παιδιά παίζουν με κούκλες

Τα ευρήματα αυτά συνδέονται και με προηγούμενη έρευνα της ίδιας ερευνητικής ομάδας, σύμφωνα με την οποία κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού με κούκλες ενεργοποιούνται περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την κοινωνική επεξεργασία.

Παράλληλα, οι ερευνητές είχαν διαπιστώσει ότι τα παιδιά χρησιμοποιούν περισσότερες λέξεις και εκφράσεις που αφορούν σκέψεις και συναισθήματα όταν παίζουν με κούκλες, σε σύγκριση με όταν χρησιμοποιούν tablet.

Με άλλα λόγια, το παιδί δεν φτιάχνει απλώς μια ιστορία. Μαθαίνει να μπαίνει στη θέση ενός άλλου χαρακτήρα, να του αποδίδει συναισθήματα, να προβλέπει αντιδράσεις και να οργανώνει κοινωνικές καταστάσεις μέσα από το παιχνίδι.

Γιατί έχει σημασία για τους γονείς

Το μήνυμα για τους γονείς είναι καθησυχαστικό. Το παιχνίδι που μοιάζει «απλώς διασκεδαστικό» μπορεί να έχει πραγματική αναπτυξιακή αξία.

Το παιχνίδι με κούκλες δίνει στα παιδιά την ευκαιρία να εξασκήσουν δεξιότητες που θα χρειαστούν και στις σχέσεις με τους συνομηλίκους τους: να κατανοούν τους άλλους, να προβλέπουν συμπεριφορές, να ανταποκρίνονται κατάλληλα και να αναγνωρίζουν διαφορετικές οπτικές.

Οι ικανότητες αυτές δεν σταματούν να είναι χρήσιμες όταν τελειώνει η παιδική ηλικία. Αντίθετα, συνοδεύουν τον άνθρωπο σε όλη τη ζωή του. Βοηθούν στη συνεργασία, στην επίλυση συγκρούσεων και στη διαχείριση των σχέσεων.

Σε μια εποχή όπου οι κοινωνίες μοιάζουν συχνά ολοένα και πιο διχασμένες, η δυνατότητα να βλέπει κανείς τα πράγματα από την πλευρά ενός άλλου ανθρώπου δεν είναι απλώς χρήσιμη. Είναι απαραίτητη.