«The Match» – Ο Μαραντόνα, ο μύθος και η πολιτική πίσω από τον αγώνα Αργεντινή-Αγγλία του 1986

Ο Γκάρι Λίνεκερ και ο Χόρχε Βαλντάνο συγκαταλέγονται μεταξύ των πρωταγωνιστών αυτού του διασκεδαστικού, νοσταλγικού και εκπληκτικά συγκινητικού ντοκιμαντέρ, «The Match», για τον αγώνα της Αγγλίας με την Αργεντινή στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1986

Ο τίτλος της ταινίας μπορεί να ακούγεται κάπως μεγαλοπρεπής. Ποιος αγώνας θα μπορούσε να ξεχωρίσει από όλους τους άλλους; Ακόμα και αν περιορίσουμε τη συζήτηση αυστηρά στο ποδόσφαιρο, μπορεί ένας μεμονωμένος αγώνας να χαρακτηριστεί ως ο σημαντικότερος στην ιστορία;

Αυτός ο αγώνας

Οι απόψεις αναπόφευκτα θα διαφέρουν, επηρεασμένες από την εθνικότητα, την προσωπική εμπειρία, τη γενιά, ακόμα και το γούστο. Ωστόσο, πολλοί θα ανέφεραν τον προημιτελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1986 μεταξύ Αργεντινής και Αγγλίας ως έναν από τους πιο σημαντικούς.

Παρουσιάζονται λεπτομέρειες όπως η μακρά λίστα των προληπτικών παραδόσεων των Αργεντινών παικτών πριν από τον αγώνα, για παράδειγμα, η οποία περιλάμβανε ένα μυστικό τελετουργικό θάψιμο γλυκών στο γήπεδο

H ταινία «The Match» προβλήθηκε στις Κάννες

Είναι κάτι άλλο

Δεν ήταν ο καλύτερος αγώνας που έχει παιχτεί ποτέ, ούτε ο πιο διασκεδαστικός, συναρπαστικός ή με τα περισσότερα γκολ. «Από αυτή την άποψη, ο τελικός του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2022 μεταξύ της Αργεντινής και της Γαλλίας τον ξεπερνά με ευκολία» σχολιάζει ο Diego Lerer στο blog του micropsiacine.com και συνεχίζει:

«Αυτό που έχει αυτός ο αγώνας είναι κάτι άλλο. Είναι ένας από τους πιο εμβληματικούς, ένας αγώνας που κατέληξε να αντιπροσωπεύει -τουλάχιστον για τις εμπλεκόμενες χώρες- το σημείο όπου το ποδόσφαιρο διασταυρώνεται με τη ζωή, το πάθος, την πολιτική, τις εθνικές συγκρούσεις και, σε αυτή την περίπτωση, τη μακροχρόνια σκιά του πολέμου».

Ιστορικό γεγονός

Η ταινία «The Match» έχει πλήρη επίγνωση αυτής της διάστασης και χτίζεται γύρω από αυτήν. Οι σκηνοθέτες Χουάν Καμπράλ και Σαντιάγο Φράνκο τοποθετούν τον αγώνα σε βάθρο από την αρχή, μετατρέποντάς τον σε ένα ιστορικό, σχεδόν κοσμικό, γεγονός.

Δεν πρόκειται για ταινία για όσους βλέπουν το ποδόσφαιρο ως «απλώς ένα παιχνίδι», αλλά για όσους το ερμηνεύουν ως μεταφορά όχι μόνο για τον κόσμο, αλλά για το ίδιο το σύμπαν.

Είτε συμφωνεί κανείς με αυτή την ιδέα είτε όχι, αυτός ο συγκεκριμένος αγώνας σίγουρα περιέχει τα απαραίτητα συστατικά: ομορφιά, πάθος, δόλο, εθνική ταυτότητα, πείσμα, οργή, πονηριά -και μια οδυνηρή ιστορία που αναπόφευκτα παίζει το ρόλο της.

Γενικά προοδευτικοί

Για να αφηγηθούν αυτή την ιστορία, οι σκηνοθέτες βασίζονται στον Χόρχε Βαλντάνο και τον Γκάρι Λίνεκερ -δύο εκπληκτικά παρόμοιες προσωπικότητες, και οι δύο εύγλωττοι, με μεγάλη εμπειρία στα μέσα ενημέρωσης και γενικά προοδευτικοί- ως κεντρικοί αφηγητές τους.

Μαζί τους, αρκετοί πρώην παίκτες καλούνται να παρακολουθήσουν πλάνα του αγώνα και άλλα στοιχεία της ταινίας σε μια μεγάλη οθόνη, αντιδρώντας και σχολιάζοντας σε πραγματικό χρόνο.

Το αποτέλεσμα είναι μια πολυεπίπεδη αφήγηση που, πριν καν φτάσει στα 90 λεπτά του αγώνα (91, για να είμαστε ακριβείς), ανακατασκευάζει προσεκτικά το ευρύτερο πλαίσιο του τι διακυβευόταν.

Ιστορική αναδρομή

Και η ταινία δεν διστάζει να πάει πολύ πίσω στο χρόνο. Σχεδιάζει μια γραμμή που ξεκινά από την αποβίβαση των Βρετανών στα νησιά Φώκλαντ, περνά από την εφεύρεση του ποδοσφαίρου, τη μακροχρόνια αντιπαλότητα μεταξύ των δύο χωρών (με το περιβόητο επεισόδιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1966 να παρουσιάζεται δικαίως), και φτάνει σε απροσδόκητες πολιτισμικές διασταυρώσεις -όπως η επίσκεψη της βασίλισσας στην Αργεντινή- πριν καταλήξει στον πόλεμο του 1982 και τις οδυνηρές συνέπειές του.

Μια ματιά στα χρόνια που οδήγησαν στο Μεξικό του 1986 –με τις δύο ομάδες στο μικροσκόπιο, και τους δύο προπονητές υπό αμφισβήτηση- και στους προηγούμενους αγώνες του τουρνουά έθεσαν το σκηνικό για τον ίδιο τον αγώνα.

Η ταινία «The Match» επανεξετάζει αυτό το αμφιλεγόμενο γκολ σε μια γρήγορη αλλά λεπτομερή ακολουθία, μεγεθύνοντας φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από πολλαπλές γωνίες για να αποδείξει με αρκετή βεβαιότητα ότι επρόκειτο για χέρι

Το «Χέρι του Θεού»

Η ταινία «The Match» δεν φαίνεται να θα προσελκύσει πολλούς νέους οπαδούς στο «όμορφο παιχνίδι», αλλά αυτή η διασκεδαστική εξόρμηση στην πολυτελή νοσταλγία είναι γεμάτη με αρκετές ιδιόμορφες λαϊκές παραδόσεις και ασυνήθιστες λεπτομέρειες, ώστε να κρατήσει το ενδιαφέρον ακόμη και των θεατών που δεν ενδιαφέρονται για τον αθλητισμό.

Το περιβόητο γκολ του Μαραντόνα, γνωστό ως «Χέρι του Θεού», έχει αναλυθεί εξαντλητικά από βιογράφους και σκηνοθέτες.

Η ταινία «The Match» επανεξετάζει αυτό το αμφιλεγόμενο γκολ σε μια γρήγορη αλλά λεπτομερή ακολουθία, μεγεθύνοντας φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από πολλαπλές γωνίες για να αποδείξει με αρκετή βεβαιότητα ότι επρόκειτο για χέρι.

Ακόμη και οι θαυμαστές του Μαραντόνα παραδέχονται ότι φαίνεται να έκανε σκόπιμα και εσκεμμένα ζαβολιά. Προσθέτοντας βάρος στο επιχείρημά τους, οι σκηνοθέτες ανακαλύπτουν πολυάριθμα παραδείγματα όπου ο ίδιος έχει κάνει παρόμοιες κινήσεις σε προηγούμενους αγώνες.

Τα ξόρκια

Παρουσιάζονται λεπτομέρειες όπως η μακρά λίστα των προληπτικών παραδόσεων των Αργεντινών παικτών πριν από τον αγώνα, για παράδειγμα, η οποία περιλάμβανε ένα μυστικό τελετουργικό θάψιμο γλυκών στο γήπεδο.

Η παράξενη μεταθανάτια ζωή της εμβληματικής φανέλας του Ντιέγκο Μαραντόνα στο Παγκόσμιο Κύπελλο είναι μια άλλη τρελή παρέκβαση, καθώς παρέμεινε θαμμένη για χρόνια σε μια αγγλική σοφίτα πριν πουληθεί σε δημοπρασία για περισσότερα από 9 εκατομμύρια ευρώ.

Οι δύο καθοριστικές στιγμές

Όταν η ταινία φτάνει στην κορύφωση επανεξετάζει αυτό που όλοι ήδη γνωρίζουν: τα δύο γκολ του Ντιέγκο Μαραντόνα, πάνω απ’ όλα, και το γκολ της Αγγλίας στα τελευταία λεπτά που έφερε ένταση στα τελευταία λεπτά.

Αλλά εστιάζει επίσης σε λιγότερο γνωστές λεπτομέρειες -στοιχεία γνωστά κυρίως σε αφοσιωμένους ιστορικούς του αθλήματος, όπως ο Αντρές Μπούργκος, του οποίου το βιβλίο χρησιμεύει ως βασική πηγή.

Χωρίς να αποκαλύπτει τίποτα, η ταινία εμβαθύνει στις δεισιδαιμονίες, τις εμμονές του Μπιλάρντο, συγκεκριμένες στιγμές του αγώνα και άλλες περιστάσεις που ενισχύουν τη σημασία του. Ωστόσο, οι δύο καθοριστικές στιγμές παραμένουν «Το Χέρι του Θεού» και το «Γκολ του Αιώνα», με όλες τις ηθικές και αισθητικές τους προεκτάσεις.

H ταινία δεν διστάζει να πάει πολύ πίσω στο χρόνο. Σχεδιάζει μια γραμμή που ξεκινά από την αποβίβαση των Βρετανών στα νησιά Φώκλαντ, περνά από την εφεύρεση του ποδοσφαίρου, τη μακροχρόνια αντιπαλότητα μεταξύ των δύο χωρών

Η συγκίνηση

Με τους Τζον Μπαρνς και Πίτερ Σίλτον στο πλευρό του Λίνεκερ για την Αγγλία, και τους Όσκαρ Ρουγκέρι, Ρικάρντο Τζιούστι, Χούλιο Ολαρτικοέτσεα, Χόρχε Μπουρουτσάγκα και Βαλντάνο για την Αργεντινή, η ταινία «The Match» χτίζει την αφήγησή της μέσα από αναμνήσεις και αντιδράσεις, παρά μέσω τακτικής ανάλυσης ή σχολιασμού από ειδικούς.

Και σε αυτές τις ανταλλαγές, μεταξύ πρώην αντιπάλων που τώρα τους ενώνει ο χρόνος, αναδύεται η πιο ηχηρή και ουσιαστική ιδέα της ταινίας: η αφήγηση μιας ιστορίας που διαμορφώθηκε από ένταση, αντιπαλότητα, δυσαρέσκεια και δυσπιστία, για να καταλήξει σε ένα παρόν που χαρακτηρίζεται από αμοιβαίο σεβασμό και θαυμασμό.

Κάτι μεγαλύτερο από το ποδόσφαιρο

H ταινία έχει και μια πραγματική συναισθηματική δύναμη, κυρίως στους γλυκόπικρους φόρους τιμής σε χαμένους συντρόφους όπως ο Μαραντόνα και ο Μπόμπι Ρόμπσον, καθώς και στις συγκινητικές μαρτυρίες πρώην στρατιωτών και από τις δύο πλευρές του πολέμου των Φώκλαντ, που υπογραμμίζουν την κοινή αδελφότητα που τους ένωσε μπροστά σε μια ουσιαστικά μάταιη σύγκρουση.

Η θεραπευτική, ενοποιητική δύναμη του αθλητισμού μπορεί να είναι ένα κλισέ μήνυμα, αλλά οι δημιουργοί της ταινίας καταβάλλουν εντυπωσιακές προσπάθειες για να μιλήσουν για κάτι μεγαλύτερο από το ποδόσφαιρο. Προσπαθούν και, ως επί το πλείστον, πετυχαίνουν.

*Με στοιχεία από thetimes.com και micropsiacine.com | Αρχική Φωτό: Wikimedia Commons