Ουραγός η Ελλάδα στην απασχόληση σε τεχνολογία και γνώση

Την απασχόληση σε τομείς έντασης γνώσης και υψηλής τεχνολογίας στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών – ΙΟΒΕ στην τελευταία του έκθεση.

Τονίζει ότι η Ελλάδα παραδοσιακά υστερεί σε σύγκριση με την ΕΕ σε μερίδια απασχόλησης σε τομείς αιχμής που θα μπορούσαν να αυξήσουν την παραγωγικότητα και να προσφέρουν ποιοτικές και καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας.

Πρόκειται για τους τομείς υψηλής τεχνολογίας, τις υπηρεσίες που συνδυάζουν υψηλή τεχνολογία και ένταση γνώσης, τη μεταποίηση υψηλής και μέσης τεχνολογίας και τις υπηρεσίες έντασης γνώσης.

Επίσης το ΙΟΒΕ διαπιστώνει ότι παρά την πρόσφατη σημαντική αύξηση των μεριδίων απασχόλησης σε ορισμένους από τους παραπάνω τομείς, το χάσμα με την ΕΕ διευρύνεται αντί να γεφυρώνεται.

Τάσεις στην απασχόληση σε Ελλάδα και ΕΕ

Εκτός από τη γενική κατανομή της απασχόλησης σε πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή τομέα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συλλέγει αναλυτικά δεδομένα και για την απασχόληση ανά κλάδο οικονομικής δραστηριότητας.

Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται οι κλάδοι υψηλής τεχνολογίας και έντασης γνώσης, οι οποίοι μπορεί να αφορούν είτε τη μεταποίηση είτε τις υπηρεσίες. Θεωρητικά και ο πρωτογενής τομέας θα μπορούσε να προσφέρει θέσεις απασχόλησης σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και έντασης γνώσης. Αυτό όμως προϋποθέτει γενναίες επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση της αγροτικής οικονομίας, ώστε να ωφεληθούν εκείνοι που πραγματικά παράγουν και όχι οι «φραπεδο-χασάπηδες» των σκανδάλων του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Κλάδοι υψηλής τεχνολογίας

Όπως εξηγεί η ανάλυση του ΙΟΒΕ, ως υψηλή τεχνολογία νοείται η τεχνολογία που βρίσκεται στην αιχμή. Μπορεί να οριστεί είτε ως η πιο σύνθετη είτε ως η πιο πρόσφατη τεχνολογία στην αγορά. Παραδείγματα κλάδων υψηλής τεχνολογίας αποτελούν η παραγωγή βασικών φαρμακευτικών προϊόντων και φαρμακευτικών παρασκευασμάτων, η κατασκευή ηλεκτρονικών υπολογιστών και η κατασκευή αεροσκαφών, διαστημικών σκαφών και συναφών μηχανημάτων.

Υπηρεσίες έντασης γνώσης

Οι υπηρεσίες έντασης γνώσης είναι εκείνες που περιλαμβάνουν δραστηριότητες που αποσκοπούν στη δημιουργία, συσσώρευση ή διάδοση γνώσης. Παραδείγματα κλάδων υψηλής έντασης γνώσης είναι οι τηλεπικοινωνίες, ο προγραμματισμός και η επιστημονική έρευνα. Υπάρχει επικάλυψη των δύο ευρύτερων κατηγοριών χωρίς, ωστόσο, αυτή να είναι πλήρης.

Η απασχόληση πριν την κρίση

Το 2008, το έτος πριν την έναρξη της οικονομικής κρίσης, η  Ελλάδα ξεπερνούσε σε ποσοστά απασχόλησης την ΕΕ στον πρωτογενή τομέα παραγωγής και στα ορυχεία, καθώς και στην κατηγορία εμπόριο, διαμονή και εστίαση». Αντίθετα, μεγαλύτερο ποσοστό των εργαζομένων της ΕΕ, σε σύγκριση με την Ελλάδα, απασχολούνταν στη μεταποίηση και στις λοιπές υπηρεσίες.

Συγκεκριμένα, στην Ελλάδα  η απασχόληση στον πρωτογενή τομέα, μαζί με τον κλάδο των ορυχείων ανέρχονταν στο 11,4% του συνόλου των απασχολούμενων, έναντι 6,1% στην ΕΕ. Οι θέσεις εργασίας στη μεταποίηση ήταν το 11,8% του συνόλου, έναντι 18% στην ΕΕ. Στον τομέα «ενέργεια-κατασκευές» βρισκόμασταν στο ίδιο και ελαφρώς υψηλότερο επίπεδο από την ΕΕ (10% έναντι 9,7%), αντανακλώντας την άνθηση της οικοδομικής δραστηριότητας.

Το εμπόριο, η διαμονή και η εστίαση ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένοι κλάδοι στην Ελλάδα, συγκεντρώνοντας το 26,9% της απασχόλησης, έναντι 19,6% στην ΕΕ. Αντιθέτως στις λοιπές υπηρεσίες, η Ελλάδα υστερούσε σημαντικά σε σύγκριση με την ΕΕ, στο 39,8% έναντι 46%.

Αλλάζουν τα δεδομένα

Το 2024 (το τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν συγκεντρωτικά πανευρωπαϊκά στοιχεία) τα δεδομένα αλλάζουν. Στην ΕΕ τωβ 27 σημειώνεται μετατόπιση της απασχόλησης από τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα παραγωγής προς τις υπηρεσίες.

Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ στην Ελλάδα καταγράφεται παρόμοια τάση αλλά λιγότερο έντονη, με το μερίδιο απασχόλησης στον πρωτογενή τομέα και τα ορυχεία να μειώνεται οριακά, στο 11,2%.

Αν απομονώσουμε ωστόσο τον πρωτογενή τομέα, υπάρχει σημαντική μείωση στις θέσεις απασχόλησης, κατά -14,9%, όπως σημειώνει αντίστοιχη έκθεση του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ.

Εκεί που η απασχόληση κυριολεκτικά βούλιαξε, είναι στον κλάδο «ενέργεια-κατασκευές». Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, όπως τα παραθέτει το ΙΟΒΕ, το συνολικό μερίδιο απασχόλησης υποχώρησε  στο 6%. Δηλαδή χάθηκε πάνω από μία στις τρεις θέσεις εργασίας.

Οφείλουμε να υπογραμμίσουμε ότι το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ κάνει μια διαφορετική ανάγνωση των ίδιων στοιχείων από ό,τι το ΙΟΒΕ. Αναφέρει συγκεκριμένα ότι ο συνολικός αριθμός των θέσεων απασχόλησης στο δευτερογενή τομέα παρέμενε ως και το 2024 μόλις στο 72,6% του αντίστοιχου αριθμού του 2009, ποσοστό που ισοδυναμεί με απώλεια 264.300 θέσεων εργασίας.

Ουραγοί στη μεταποίηση υψηλής τεχνολογίας

Η Ελλάδα, η οποία ούτως ή άλλως υστερούσε σημαντικά σε σχέση με την ΕΕ στην απασχόληση σε τομείς αιχμής, δεν έχει καταφέρει να βελτιώσει τη θέση της. Αντιθέτως, ιδίως σε ό,τι αφορά τη μεταποίηση υψηλής και μέσης τεχνολογίας τα ήδη πολύ χαμηλά ποσοστά έχουν μειωθεί κι άλλο, από το 1,7% στο 1,4%.

Στην ΕΕ παρατηρήθηκε επίσης η ίδια τάση, αλλά με πιο ήπιο ρυθμό. Τα ποσοστά απασχόλησης στη μεταποίηση υψηλής και μέσης τεχνολογίας, παραμένουν τέσσερις φορές υψηλότερα από ό,τι στην Ελλάδα (5,9%).

Αν μάλιστα συγκρίνουμε την Ελλάδα με τις μέχρι πρόσφατα πιο αδύναμες οικονομίες των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης, η ψαλίδα είναι ακόμα μεγαλύτερη, κατατάσσοντας την Ελλάδα ουραγό.

Διευρύνεται το χάσμα με την ΕΕ

Η απασχόληση σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, αυξήθηκε αλλά με αργό ρυθμό, ενώ το χάσμα με την ΕΕ μεγάλωσε. Συγκεκριμένα, με βάση τα τελευταία στοιχεία, μόλις το 3,2% των απασχολούμενων στην Ελλάδα εργάζεται σε τομείς υψηλής τεχνολογίας, έναντι 5,1% στην ΕΕ.

Η απόσταση από την Ευρώπη διευρύνεται και στις άλλες υποκατηγορίες. Στις υπηρεσίες που συνδυάζουν υψηλή τεχνολογία και ένταση γνώσης, το μερίδιο απασχόλησης στην Ελλάδα είναι μόλις 2,6%, έναντι 4%στην ΕΕ.

Τέλος, ενώ έχει αυξηθεί αισθητά η απασχόληση στις υπηρεσίες έντασης γνώσης (στο 37,7% έναντι 32,5%), η αύξηση στην Ευρώπη ήταν πολύ μεγαλύτερη (στο 41,5% από 35,4%), με αποτέλεσμα το χάσμα να διευρύνεται.

Ισχνό τεχνολογικό αποτύπωμα

Το ΙΟΒΕ κάνει λόγο για «ισχνό τεχνολογικό αποτύπωμα της απασχόλησης και της παραγωγικής διάρθρωσης της ελληνικής οικονομίας». Υπογραμμίζει ότι η δυναμική αύξησης της απασχόλησης σε τομείς τεχνολογίας είναι εξαιρετικά αργή και δεν στοιχειοθετεί διαδικασία σύγκλισης με τα αντίστοιχα επίπεδα της πλειονότητας των κρατών μελών της ΕΕ.

«Η υστέρηση αυτή αναδεικνύει προκλήσεις καθώς η Ελλάδα υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου στη διαδικασία μετάβασης σε ένα πιο σύγχρονο παραγωγικό υπόδειγμα που στηρίζεται στη συσσώρευση γνώσης και τη δημιουργία και υιοθέτηση νέων τεχνολογιών», καταλήγει η έκθεση.

.