Δελτίο στα καύσιμα; Όχι, ευχαριστώ – Υπάρχουν και καλύτερες λύσεις

Η ΕΕ εξετάζει σενάρια ακόμα και για δελτίο στα καύσιμα. Η είδηση έσκασε, όχι ακριβώς σαν βόμβα αλλά τουλάχιστον σαν πασχαλινή στρακαστρούκα του Πάσχα, την Παρασκευή 3 Απριλίου. Ο Επίτροπος Ενέργειας της Κομισιόν Νταν Γιόργκενσεν, σε συνέντευξη στους Financial Times, μας το σέρβιρε μαλακά. «Η Ευρώπη πρέπει να προετοιμάζεται για μακροχρόνιο ενεργειακό σοκ».  Δεν προεξόφλησε ότι θα μας μοιράζουν καύσιμα με το δελτίο, δηλαδή με το σταγονόμετρο. Το άφησε ωστόσο να αιωρείται, ως plan b που θα ενεργοποιηθεί αν η κατάσταση χειροτερέψει. Παράλληλα, εξετάζει μια νέα αποδέσμευση στρατηγικών ενεργειακών αποθεμάτων, αν και όταν καταστεί απαραίτητο.

Τις επόμενες ημέρες η ΕΕ αναμένεται να ανακοινώσει  μια εργαλειοθήκη μέτρων, με ευρύ φάσμα παρεμβάσεων. Προς το παρόν, υπάρχει επάρκεια εφοδιασμού και δεν έχουμε φτάσει στο σημείο να επιβάλλουμε περιορισμούς στα καύσιμα. Γίνονται όμως αυστηρές εκκλήσεις για μείωση της ζήτησης,  σε ευθυγράμμιση με το «Σχέδιο 10 σημείων» του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.

Το δελτίο στα καύσιμα ως εφιάλτης από το παρελθόν

Όπως ήταν αναμενόμενο, από όλη τη συνέντευξη του Γιόργκενσεν στους FT η φράση «δελτίο στα καύσιμα», ήταν αυτή που έμεινε περισσότερο και αναπαράχθηκε σε ρεπορτάζ και πρωτοσέλιδα. Για το ευρύ κοινό το ενδεχόμενο να καταναλώνουμε καύσιμα με δελτίο ακούγεται σχεδόν σαν απειλή ή εφιάλτης.

Στην Ελλάδα το μέτρο εφαρμόστηκε για ένα σύντομο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια της πετρελαϊκής κρίσης του 1979, από την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Τότε είχε μπει πλαφόν στα ΙΧ, ως 100 λίτρα βενζίνης τον μήνα, σε συνδυασμό με εκ περιτροπής κυκλοφορία (μονά-ζυγά) και όριο ταχύτητας στις εθνικές οδούς (90χλμ/ώρα).

Ποιες ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν δελτίο στα καύσιμα

Προς το παρόν η μόνη χώρα της ΕΕ που επέβαλε προσωρινά περιορισμούς στα καύσιμα είναι η Σλοβενία. Τα ΙΧ μπορούν να προμηθεύονται ως και 50 λίτρα την ημέρα, ενώ για τις επιχειρήσεις και τους αγρότες το όριο είναι στα 200 λίτρα.

Το μέτρο επιβλήθηκε και ως απάντηση στον «τουρισμό καυσίμων». Οδηγοί από γειτονικές χώρες,  κυρίως από την Αυστρία, αγοράζουν βενζίνη από τα πρατήρια της Σλοβενίας, επωφελούμενοι από τις χαμηλότερες επιδοτούμενες. Για τον ίδιο λόγο η κυβέρνηση ενθαρρύνει τους πρατηριούχους να εφαρμόζουν ακόμα πιο αυστηρά όρια αγοράς καυσίμων, ειδικά για τους ξένους οδηγούς.

H Σλοβακία εφαρμόζει έναν διαφορετικό περιορισμό, μόνο για το ντίζελ. Οι οδηγοί μπορούν να γεμίζουν μόνο απευθείας στο ντεπόζιτο, συν ένα δοχείο μέχρι δέκα λίτρα.

Σε κάθε επίσκεψη στο βενζινάδικο υπάρχει όριο δαπάνης 400 ευρώ, για να καλύπτονται και τα μεγάλα φορτηγά. Το πιο προβληματικό σημείο των μέτρων είναι ότι τα πρατήρια επιτρέπεται να πουλάνε σε υψηλότερες τιμές σε αυτοκίνητα με ξένες πινακίδες – πάλι ως μέτρο αποθάρρυνσης του «τουρισμού καυσίμων». Το μέτρο προσκρούει στους όρους της ενιαίας αγοράς, με την Κομισιόν να απειλεί με κυρώσεις.

Σχέδιο 10 σημείων του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, για τη μείωση χρήσης πετρελαίου

Μέτρα μείωσης της ζήτησης

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας – IEA, στο «Σχέδιο των 10 σημείων», για τη μείωση της κατανάλωσης πετρελαίου, δεν αναφέρει πουθενά την επιβολή δελτίου στα καύσιμα. Αντίθετα αναφέρει εναλλακτικά μέτρα, κάποια εκ των οποίων μπορούν να εφαρμοστούν εθελοντικά.

O ιστότοπος Discovery Alert, ο οποίος ειδικεύεται στις αγορές ενέργειας και πετρελαιοειδών, παρουσίασε μια συγκεντρωτική αξιολόγηση των μέτρων μετριασμού της ζήτησης και κατανάλωσης ενέργειας, ανά κατηγορία.

Εξετάζει την αποτελεσματικότητά τους, ανάλογα με το βαθμό εξοικονόμησης και το πόσο άμεσα αποδίδουν. Παράλληλα εξετάζει τους περιορισμούς κάθε μέτρου και τις απαιτήσεις σε υποδομές.

Εξοικονόμηση στις μεταφορές

Σύμφωνα με την ανάλυση ο τομέας των μεταφορών αποτελεί το μεγαλύτερο τμήμα της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 45% της συνολικής ζήτησης. Οι κύριες στρατηγικές για τη μείωση της ζήτησης σε αυτόν τον τομέα περιλαμβάνουν μέτρα όπως η διαχείριση ορίων ταχύτητας η  ενίσχυση δημόσιων συγκοινωνιών, η τηλεργασία κ.ά.

Ένα από τα πλεονεκτήματα των συγκεκριμένων στρατηγικών διαχείρισης είναι ότι μπορούν να εφαρμοστούν πολύ γρήγορα. Τα βασικά μέτρα τίθενται σε ισχύ εντός 24-48 ωρών, ενώ πλήρης αποτελεσματικότητα επιτυγχάνεται συνήθως σε 2-3 εβδομάδες.

Διαχείριση Ορίων Ταχύτητας

Η μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητόδρομους προσφέρει άμεση βελτίωση της απόδοσης των καυσίμων. Ενδεικτικά, μια μείωση της ταχύτητας κατά 10 χλμ/ώρα μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης καυσίμων κατά 8-12%, εντός 24-48 ωρών.  Η μείωση των ορίων ταχύτητας κατά 20 χλμ/ώρα, μπορεί να εξοικονομήσει 18-25% της κατανάλωσης καυσίμων σε μια εβδομάδα.
Απαιτούνται μέτρα ψηφιακής σήμανσης ορίων ταχύτητας, αυξημένοι έλεγχοι, καμπάνιες ενημέρωσης και αυτοματοποιημένη επιτήρηση

Ενίσχυση των ΜΜΜ 

Αν εφαρμοστούν σωστά τα προγράμματα για την ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση της χρήσης των μέσων μαζικής μεταφορών από το κοινό κατά 15%-25%, εντός 2-3 εβδομάδων. Αυτό μεταφράζεται σε μείωση της ζήτησης για καύσιμα κατά 2% ως 4%.

Οι βασικές δράσεις περιλαμβάνουν:

Προσωρινές μειώσεις εισιτηρίων ή ακόμα και δωρεάν πρόσβαση στα μέσα.
Περισσότερες αποκλειστικές λωρίδες για λεωφορεία, για την αύξηση της αξιοπιστίας και τη μείωση του χρόνου μετακινήσεων.
Επέκταση του ωραρίου λειτουργίας και αναβάθμιση των εγκαταστάσεων στάθμευσης (park-and-ride).

Διαχείριση πρόσβασης στα αστικά κέντρα

Η εφαρμογή συστημάτων εκ περιτροπής κυκλοφορίας οχημάτων (π.χ. με βάση τον αριθμό κυκλοφορίας) μπορεί να μειώσει την πυκνότητα της αστικής κυκλοφορίας κατά 30-50%, διατηρώντας παράλληλα την απαραίτητη κινητικότητα για την οικονομική δραστηριότητα.

Στρατηγικές στις αερομεταφορές

Επειδή τα επαγγελματικά ταξίδια αντιπροσωπεύουν το 15-20% της συνολικής ζήτησης αεροπορικών καυσίμων, προτείνεται ο εξορθολογισμός τους μέσω της χρήσης τηλεδιασκέψεων και της ιεράρχησης των απαραίτητων μετακινήσεων. Μια μείωση των μη απαραίτητων ταξιδιών κατά 30-40% μπορεί να μειώσει τη ζήτηση καυσίμων αεριωθουμένων κατά 5-8%.

Από την πλευρά των αεροπορικών εταιρειών, απαιτούνται αντίστοιχες στρατηγικές βελτιστοποίησης της λειτουργίας τους.

Διαχείριση δρομολογίων και χωρητικότητας

• Στρατηγικές ενοποίησης κόμβων για τη βελτίωση των δεικτών πληρότητας.
• Βελτιστοποίηση της συχνότητας των δρομολογίων με βάση τη βασική ζήτηση μετακινήσεων.
• Προσαρμογές στο μέγεθος των αεροσκαφών για να ανταποκρίνονται στον μειωμένο αριθμό επιβατών.
• Σχεδιασμός διαδρομών πτήσης για τη βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας των καυσίμων.

Τηλεργασία

Η εφαρμογή της τηλεργασίας μειώνει άμεσα την κατανάλωση καυσίμων περιορίζοντας τις μετακινήσεις των εργαζομένων από και προς το γραφείο.

Η εξοικονόμηση καυσίμων ανά εργαζόμενο κλιμακώνεται ανάλογα με τον αριθμό των ημερών που εργάζεται εξ αποστάσεως κάθε εβδομάδα:

• 2 ημέρες τηλεεργασίας την εβδομάδα.  Επιφέρουν 40% μείωση στις μετακινήσεις, γεγονός που μεταφράζεται σε εξοικονόμηση 15-20 λίτρων καυσίμου ανά μήνα για κάθε εργαζόμενο.
• 3 ημέρες τηλεεργασίας την εβδομάδα.  Οδηγούν σε 60% μείωση των μετακινήσεων και εξοικονόμηση 25-30 λίτρων ανά μήνα.
• 4 ημέρες τηλεεργασίας την εβδομάδα. Επιτυγχάνουν 80% μείωση των μετακινήσεων, εξοικονομώντας 35-40 λίτρα καυσίμου ανά μήνα για τον κάθε εργαζόμενο.

Σε εθνικό επίπεδο η υιοθέτηση τηλεργασίας μπορεί να μειώσει τη συνολική ζήτηση καυσίμων κατά 1% έως 4%.

Για την αποτελεσματική εφαρμογή αυτής της στρατηγικής, πρέπει να εξασφαλιστεί επάρκεια στη χωρητικότητα και την ταχύτητα των ευρυζωνικών δικτύων.