[…] Πώς να μιλήσω για τον Χειμωνά; Είναι σαν να προσπαθείς να μιλήσεις ως ψυχολόγος για την τρέλα. Κι έξαφνα σταματάς, «τι πάω να κάνω;» αναρωτιέσαι, και στον νου σου έρχεται ο Λακάν, «ποτέ η ψυχολογία δεν θα μπορέσει να μιλήσει για την τρέλα, γιατί η τρέλα είναι εκείνη που κρατά το μυστικό της ψυχολογίας». Κι έχω τη διάθεση να φωνάξω δυνατά μέσα στη νύχτα πως «κανένας δεν θα μπορέσει ποτέ να μιλήσει για τον Χειμωνά, γιατί ο Χειμωνάς είναι εκείνος που κρατά το μυστικό της ομιλίας». Και όχι μόνον. Κρατά και το μυστικό εκείνου που επιχειρεί να μιλήσει. Πώς να μιλήσω για εκείνον, όταν εκείνος κρατά το μυστικό της ύπαρξής μου;

[…]


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 14.5.2000, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Τον γνώρισα από τη Μαρία και τον Μένιο Νασσιάκο. Φίλους αγαπημένους που χάθηκαν κι αυτοί. Ναι! Θα πρέπει κάποτε να αποδεχτούμε την ιδέα. Τα αγαπημένα μας πρόσωπα σιγά σιγά θα εκλείπουν. Όχι! Ας μη σκεφτούμε, προπαντός ας μη σκεφτούμε, ποιος θα είναι εκείνος που θα μείνει τελευταίος με τον μουντζούρη στο χέρι…

Longtemps, je me suis couché de bonne heure (σ.σ. Μαρσέλ Προυστ, Du Côté de chez Swann, 1913).

Η πρώτη φράση σε κάθε μεγάλο μυθιστόρημα λένε πως σημαίνει πολλά. Ίσως να έχουν δίκιο. Θυμάμαι τα πρώτα λόγια, την πρώτη φορά που τον συνάντησα. Νεαρή τότε ψυχολόγος, μόλις είχα διορισθεί στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Με την αφέλεια και την ευκολία της ηλικίας, επιθυμώντας ίσως να τον κάνω να με δει «διαφορετικά», σαν κάποιον «θαρραλέο» ο οποίος φλερτάρει με την ιδέα να εγκαταλείψει τη σιγουριά αυτού που έχει, τον ρωτώ «αν θα ήταν πιο δημιουργικό, πιο άξιο, να μείνει κανείς έξω από τους θεσμούς». Θυμάμαι το βλέμμα του να σκοτεινιάζει. Να αποκτά εκείνη την ανεπανάληπτη σοβαρότητα των πραγμάτων. «Όχι, Φωτεινή. Ο θεσμός μάς περιφρουρεί. Ο θεσμός είναι σαν τον κορσέ. Συγκρατεί και συγκροτεί τη διάλυση. Μας είναι απαραίτητος».


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 14.5.2000, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Χρειάσθηκε πολλές φορές να θυμηθώ αυτή την πρώτη του φράση.

Χρειάσθηκε πολλές φορές να την επιβεβαιώσω στο πετσί μου σε δύσκολους και ταραγμένους καιρούς. Καθώς στον ορίζοντα σταθερά σαν διακριτική μουσική φαγητού «έπαιζε» η φράση του F. Scott Fitzgerald Of course all life is a process of breaking down.

Είχα την τύχη να είμαστε φίλοι. Είχα την τύχη να είμαστε μαζί με τη Λούλα και τον Γιώργο, την Ελένη, τη Μυρτώ, τον Κωνσταντίνο σε στιγμές καθημερινές και αλλόκοτες και ακραίες, αλλά και απίστευτα συνηθισμένες. Ευτυχισμένα συνηθισμένες στιγμές. Είχα την τύχη να τον θαυμάσω και να τον πονέσω και να τον φοβηθώ και τον νοσταλγήσω.


Είναι εκπληκτικό πώς πέρασαν όλα αυτά τα χρόνια. Κοινότοπη, τόσο κοινότοπη διαπίστωση! Ναι, πέρασαν ανελέητα γρήγορα όλα αυτά τα χρόνια από τότε μέχρι σήμερα. Ναι, είναι κοινότοπο να το λες. Κι όμως το λέγαμε κάθε τόσο, «οι πιο μεγάλες αλήθειες είναι κοινότοπες».

Θέλω να θυμηθώ, θέλω να επιλέξω σκηνές. Μίλα μνήμη να διώξεις το μνήμα. Θέλω να είσαι ζωντανός ακόμη. Δεν θέλω να ενδώσω στο σκάνδαλο του θανάτου σου. Επιλέγω το σκάνδαλο της ζωής σου.

Σκηνή πρώτη

Σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο. Ένα μεγάλο διεθνές συνέδριο ψυχιατρικής. Χιλιάδες σύνεδροι από όλον τον κόσμο. Ανακοινώσεις, ομιλίες, συνεντεύξεις κ.λπ., κ.λπ., κ.λπ. Τι γυρεύεις ανάμεσά τους; Στο πλαίσιο του συνεδρίου ανεβάζουν ένα θεατρικό σου έργο. Το κοινό εκστασιάζεται. Όμως εσύ νιώθεις άβολα. «Πάμε να φύγουμε», μου λες, «γρήγορα». Φεύγουμε σαν κλέφτες.

Η φράση μού αποτυπώνεται στο μυαλό: «πάμε να φύγουμε γρήγορα», «πάμε να φύγουμε γρήγορα».

Φεύγουμε τρέχοντας. Ο θάνατος μάς κυνηγά, όμως δεν μας προφταίνει. Είμαστε πιο γρήγοροι.

[…]


Σκηνή τρίτη

Σε μια γιορτή. Χορεύεις. Γελάς. Χαίρεσαι. Σαν μικρό παιδί χαίρεσαι. Η κόρη μου, δέκα τότε χρονών, σε καμαρώνει εκστατικά. Και πάλι χορεύεις και πάλι γελάς και πάλι χαίρεσαι. Το βροντερό γέλιο ακούγεται και πάλι. Εκκωφαντικό γέλιο. Εκείνο που ξεγελά τον θάνατο και τον κουφαίνει. Για μια ακόμη φορά ο θάνατος χάνει και οργισμένος —για λίγο;— απομακρύνεται.

[…]


Σκηνή πέμπτη

Ευγενίδειο (σ.σ. Θεραπευτήριο) και πάλι. Αυτή τη φορά το μικρό δωμάτιο 506 είναι μεταμορφωμένο. Ένα είδος κατοικίας. Το σκας τα πρωινά κι αγοράζεις από τους παλαιοπώλες της γειτονιάς αλλόκοτα αντικείμενα. Εικόνες, έναν αρχάγγελο, λουλούδια. Στολίζεις το δωμάτιο. Όχι! Δεν έχω δει ποτέ μου έναν τέτοιο ασθενή. Όχι! Ποτέ κανένα νοσοκομείο δεν συνάντησε έναν τέτοιο ασθενή. Πονάς. Με δυσκολία στο βάδισμα αναζητάς τα παλαιά αντικείμενα. Το στολισμένο δωμάτιο. Όχι! Δεν έχει ποτέ άλλοτε υπάρξει ένας άνθρωπος τόσο κοντά αλλά προπάντων τόσο μακριά από τον θάνατο.

Πόσο λάθος κάνουν όλοι. Ήσουν ο εχθρός τελικά του θανάτου. Ο μεγαλύτερος εχθρός του. Καληνύχτα – Καλημέρα, καλέ μου μοναδικέ Γιώργο Χειμωνά.

*Αποσπάσματα από κείμενο της Φωτεινής Τσαλίκογλου (συγγραφέως και ομότιμης καθηγήτριας Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο) για τον Γιώργο Χειμωνά. Έφερε τον τίτλο «Ο εχθρός του θανάτου» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Κυριακή 14 Μαΐου 2000. Επρόκειτο στην πραγματικότητα για προδημοσίευση του γραπτού της Τσαλίκογλου που θα συμπεριλαμβανόταν στο αφιέρωμα που είχε ετοιμάσει το περιοδικό «Οδός Πανός» για τον προσφάτως εκλιπόντα Χειμωνά (τεύχος 109, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2000).


Η Φωτεινή Τσαλίκογλου

Ο λογοτέχνης και μεταφραστής Γιώργος Χειμωνάς απεβίωσε αιφνιδίως στο Παρίσι τις βραδινές ώρες της Κυριακής 27ης Φεβρουαρίου 2000.


Ο Χειμωνάς, ο οποίος είχε γεννηθεί στην Καβάλα, σπούδασε ιατρική και ειδικεύτηκε στη νευρολογία, την ψυχιατρική και τη νευροψυχολογία. Άσκησε την ιατρική, αναλαμβάνοντας νοσηλευτικά, ερευνητικά και εκπαιδευτικά καθήκοντα, και φθάνοντας στη βαθμίδα του επίκουρου καθηγητή Νευρολογίας και Νευροψυχολογίας.


Το 1970 νυμφεύθηκε τη θεσσαλονικιά θεατρική συγγραφέα Λούλα Αναγνωστάκη, με την οποία απέκτησε ένα γιο, τον επίσης συγγραφέα Θανάση Χειμωνά.

Ο Χειμωνάς κατέλιπε εννέα πρωτότυπα πεζογραφήματα (πρώτο εξ αυτών, ο Πεισίστρατος, του 1960), σειρά δοκιμιακών κειμένων και ιδιαίτερα αξιόλογο μεταφραστικό έργο.

Ειδήσεις Σήμερα: