Αποτελεί σημαντικόν σταθμόν εις την ιστορίαν της γενεάς μας η Διάσκεψις του Λιβάνου. Διότι κατ’ αυτήν και με συμμετοχήν όλων των πολιτικών κομμάτων και όλων των αντιστασιακών οργανώσεων της Ελλάδος ετέθησαν αι βάσεις της προγραμματισθείσης υπό του κ. Γ. Παπανδρέου πολιτικής της αναιμάκτου απελευθερώσεως. Δύο κυρίως υπήρξαν τα συμπεράσματα της ιστορικής αυτής Διασκέψεως, τα οποία και κατεχωρήθησαν εις το «Εθνικόν Συμβόλαιον του Λιβάνου»: Ότι θα εσχηματίζετο —όπως και εσχηματίσθη αργότερον— Κυβέρνησις Εθνικής Ενώσεως και ότι τα αντάρτικα —οι ταξικοί στρατοί, όπως τους απεκάλει ο κ. Παπανδρέου— θα κατηργούντο διά να δημιουργηθή ενιαίος Εθνικός Στρατός. Το τελευταίον δεν κατέστη δυνατόν να πραγματοποιηθή, διότι, όταν ήλθεν η ώρα του αφοπλισμού του ΕΛΑΣ, η Αριστερά, υπαναχωρούσα από επανειλημμένας και επισημοτάτας δεσμεύσεις της, επροτίμησε να ρίψη και τον τόπον και τον εαυτόν της εις την κόλασιν του αιματηρού Δεκεμβρίου, παρά να παραδώση τα όπλα της.

[…]


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 13.10.1964, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Τους συνέδρους (σ.σ. όσους έλαβαν μέρος στην αποκληθείσα Σύσκεψη ή Συνέδριο του Λιβάνου, σε ξενοδοχείο έξω από τη Βηρυτό, από τις 17 έως τις 20 Μαΐου 1944, με στόχο την επίτευξη της πολυπόθητης εθνικής ενότητας) εχαιρέτισεν ο κ. Παπανδρέου (σ.σ. ο πρωθυπουργός της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης της Μέσης Ανατολής) ειπών μεταξύ άλλων τα εξής:

«Το γεγονός ότι συναντώμεθα εις την μακρυνήν και φιλόξενον αυτήν χώραν και ότι ερχόμεθα από τόσον διαφόρους προελεύσεις αποδεικνύει πόσον κρίσιμοι είναι αι περιστάσεις της Πατρίδος μας. Κόλασις είναι σήμερον η κατάστασις της χώρας μας. Σφάζουν οι Γερμανοί, σφάζουν τα Τάγματα Ασφαλείας, σφάζουν και οι αντάρται. Σφάζουν και καίουν. Τι θα απομείνη από την ατυχή αυτήν χώραν;


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 13.10.1964, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η ευθύνη του ΕΑΜ είναι ότι δεν απέβλεψε μόνον εις τον απελευθερωτικόν αγώνα, αλλά ηθέλησε να προετοιμάση την μεταπολεμικήν δυναμικήν του επικράτησιν. Διά τούτο επεδίωξε πρώτον την μονοπώλησιν του εθνικού αγώνος. Δεν επιτρέπει εις κανέναν άλλον να ανέβη εις τα βουνά και να πολεμήση τον κατακτητήν — εμποδίζει με ποινήν θανάτου τους Έλληνας να εκπληρώσουν το πατριωτικόν των καθήκον. Παλαιόν παράδειγμα ο παριστάμενος συνταγματάρχης Σαράφης και πρόσφατον ο απουσιάζων συνταγματάρχης Ψαρρός.


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 14.10.1964, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Και επεδίωξε δεύτερον την τρομοκράτησιν και την εξόντωσιν των αντιπάλων του. Εταύτισεν εαυτό με το Κράτος. Οι αντίπαλοι του ΕΑΜ εθεωρήθησαν εχθροί της Πατρίδος. Αλλά τούτο ημπορεί να συμβαίνη μόνον εις τον Φασισμόν, όπου το κόμμα ταυτίζεται με το Κράτος. Εις τας Δημοκρατίας όμως —και ημείς θέλομεν να είμεθα Δημοκρατία και αγωνιζόμεθα δι’ αυτό— το κόμμα δεν υποτάσσει αλλά υποτάσσεται εις το Κράτος. Και ο Στρατός δεν ανήκει εις το κόμμα αλλά εις το Έθνος.


Με την τρομοκρατικήν αυτήν δράσιν του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ εδημιουργήθη δυστυχώς το ψυχολογικόν κλίμα το οποίον επέτρεψεν εις τους Γερμανούς να επιτύχουν εις το τρίτον έτος της δουλείας ό,τι δεν είχαν κατορθώσει κατά τα δύο πρώτα — την κατασκευήν των Ταγμάτων Ασφαλείας, προορισμός των οποίων είναι ο εμφύλιος πόλεμος. Τοιουτοτρόπως εδημιουργήθη πλέον φαύλος κύκλος εντός του οποίου δοκιμάζεται ο Λαός μας. Ανταρτικά σώματα, εθνικαί οργανώσεις και Τάγματα Ασφαλείας εξουδετερώνονται αμοιβαίως. Η βοήθεια την οποίαν παρέχουν οι Σύμμαχοι εις τας αγωνιζομένας ομάδας αποβαίνει ματαία, καθώς επίσης αποβαίνουν μάταιαι και αι ανιστόρητοι θυσίαι του Ελληνικού Λαού. Και μόνον οι Γερμανοί κατορθώνουν να παραμένουν απερίσπαστοι, καγχάζοντες εις βάρος και των Ελλήνων και των Συμμάχων. Αυτός είναι ο φαύλος κύκλος από τον οποίον οφείλομεν το ταχύτερον να εξέλθωμεν. Και προς τούτο εις μόνον υπάρχει τρόπος: Η κατάργησις του ταξικού και η δημιουργία εθνικού στρατού».


Αι τετραήμεροι συζητήσεις έφθασαν εις το τέρμα των την 20ην Μαΐου 1944, οπότε και υπεγράφη το «Εθνικόν Συμβόλαιον του Λιβάνου», το οποίον προέβλεπε την «ενοποίησιν και πειθάρχησιν υπό τας διαταγάς της ενιαίας Κυβερνήσεως όλων των ανταρτικών σωμάτων της ελευθέρας Ελλάδος, καθώς και την κινητοποίησιν, όταν επιστή ο καιρός, όλων των μαχητικών δυνάμεων του Έθνους εναντίον των κατακτητών». Προέβλεπεν επίσης «την κατάργησιν της τρομοκρατίας εις την Ελληνικήν ύπαιθρον και την παγίωσιν της προσωπικής ασφαλείας και της πολιτικής ελευθερίας του Λαού όταν και όπου ο κατακτητής αποσύρεται».


«ΤΑ ΝΕΑ», 21.11.2000, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ

Το ότι ο κ. Γ. Παπανδρέου κατώρθωσε να πείση το ΕΑΜ να μετάσχη εις την Κυβέρνησιν και να διαλύση τον ΕΛΑΣ απετέλεσε μίαν μεγάλην πολιτικήν επιτυχίαν τού τότε και σήμερα Πρωθυπουργού (σ.σ. το κείμενο είναι γραμμένο το 1964, όταν το αξίωμα του πρωθυπουργού κατείχε ο Γεώργιος Παπανδρέου) και μίαν εξ ίσου μεγάλην πολιτικήν ήτταν της ηγεσίας της Αριστεράς. Αυτό δεν είναι αυθαίρετον συμπέρασμα του γράφοντος. Είναι ομολογία αυτών τούτων των ηγετών της Αριστεράς.


Ιδού, φέρ’ ειπείν, πώς έκρινε την συμφωνίαν του Λιβάνου ο κομμουνιστής ηγέτης Κώστας Καραγιώργης, διευθυντής του «Ριζοσπάστη» και αντιστράτηγος του ΕΛΑΣ:

«Αντιστάθηκα σφοδρά και ανοικτά από την πρώτη στιγμή στη συμφωνία του Λιβάνου. Τη θεωρώ πάντα σαν μοιραία συνέπεια τής όλης πολιτικής και στρατιωτικής γραμμής, αλλά την θεωρώ και σαν τρομερό λάθος τακτικής αυτό καθαυτό. Από τα πιο αδέξια που υπάρχουν στην ιστορία του κόμματός μας. Αν τα παράταγαν στο Λίβανο και γύριζαν πίσω, τίποτε το χειρότερο δεν θα μπορούσε να συμβή. Και δεν θα μπαίναμε τόσο μπουνταλάδικα μέσα στο τσουβάλι του Παπανδρέου, σαν τον Σβώλο. Εξ ίσου σφοδρά και ανοικτά αντιστάθηκα στη συμφωνία της Καζέρτας. Ήταν ο στρατιωτικός Λίβανος. Μπορεί να το έκανε ο Ζέβγος το λάθος, αλλά στην ενδεκάτη ολομέλεια είπε ότι κανένας δεν του είπε λέξι όταν εγύρισε πίσω. Η Καζέρτα ήταν συνέπεια του Λιβάνου».


Παραδέχεται, λοιπόν, ο Καραγιώργης ότι τους «τσουβάλιασε» ο Παπανδρέου. Το ίδιο πιστεύει και άλλο ηγετικό στέλεχος του κομμουνισμού, ο Βασίλης Μπαρτζώτας, γνωστότερος ως Φάνης, που υπήρξε εκτός άλλων και υπουργός των Εσωτερικών εις την κομμουνιστικήν κυβέρνησιν των βουνών κατά τον τρίτον κομμουνιστικόν γύρον του 1947-49. Ιδού σχετικόν απόσπασμα από ομιλίαν του Μπαρτζώτα:

«Ενώ στην Κεντρική Επιτροπή τον Αύγουστο του 1944 ρίξαμε το σύνθημα επί ποδός πολέμου και βάλαμε σαν καθήκον να πάρουμε την εξουσία στην Αθήνα, έπειτα παλινδρομήσαμε και πήγαμε στην στρούγκα του Παπανδρέου. Ενώ έπρεπε να πάρουμε την εξουσία, το Π.Γ. της εποχής εκείνης έκανε έκκλησι στο λαό να κρατήση την τάξι (η καλύτερη τάξι τότες ήταν η αταξία της επανάστασης) και δίναμε επαίνους, που είναι χειρότεροι από μομφές, σε συντρόφους που κράτησαν την τάξι. Υποστηρίξαμε την καπιταλιστική σταθεροποίησι, εμποδίζαμε τις απεργίες και διαλύαμε τις συγκεντρώσεις των εργατών. Είναι αυτό σωστός προσανατολισμός ή ιδεολογική σύγχυσι και κομφούζιο; Σήμερα τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Μπορούσαμε να πάρουμε την εξουσία με το διώξιμο των Γερμανών (να πάρουμε την εξουσία στην Αθήνα στις 12 Οχτώβρη). Ακόμα να νικήσουμε το Δεκέμβρη αν είχαμε σωστό προσανατολισμό και προετοιμάζαμε από κάθε άποψι το κόμμα, τον ΕΛΑΣ και το Λαό για να παλαίψη για τη λαϊκή δημοκρατία».

*Απόσπασμα από ιστορικό αφήγημα (σειρά άρθρων) του διακεκριμένου δημοσιογράφου Ελευθερίου Κοτσαρίδα (συντεθέν επί τη βάσει επίσημων στοιχείων), που έφερε τον τίτλο «Η αναίμακτος απελευθέρωσις» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Τρίτη 13 Οκτωβρίου 1964.


Ο Ελευθέριος Κοτσαρίδας

Ο αρτινός Ελευθέριος Κοτσαρίδας (1904-1966) υπήρξε εκλεκτός συνεργάτης του «Βήματος» επί σαράντα τρία ολόκληρα χρόνια, αδιαλείπτως.


Ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο επονομαζόμενος Γέρος της Δημοκρατίας, γεννήθηκε (με το επώνυμο Σταυρόπουλος) στο Καλέντζι Αχαΐας στις 13 Φεβρουαρίου 1888 και απεβίωσε στην Αθήνα τα ξημερώματα της 1ης Νοεμβρίου 1968.

Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, συνάντηση των Γεωργίου Παπανδρέου (στο κέντρο), Αλέξανδρου Σβώλου (αριστερά) και Άγγελου Αγγελόπουλου (δεξιά) στο περιθώριο του Συνεδρίου του Λιβάνου.

Ειδήσεις Σήμερα: