Ο χρόνος συνεχίζει να κυλάει από την 7η Οκτωβρίου του 2023, όταν έλαβε χώρα η επιχείρηση «Πλημμύρα του Αλ-Άκσα» υπό την ηγεσία της Χαμάς και με τη συμμετοχή άλλων παλαιστινιακών οργανώσεων κατά Ισραηλινών, μεγάλο μέρος των οποίων άμαχοι, στην ευρύτερη περιοχή των συνόρων του Ισραήλ με τη Γάζα. Σε αντίποινα, η ισραηλινή κυβέρνηση ξεκίνησε μία εξοντωτική επίθεση κατά της Γάζας που έχει μέχρι στιγμής οδηγήσει σε σχεδόν 90.000 νεκρούς Παλαιστίνιους, κάνοντας τους ειδικούς, τη διεθνή κοινότητα ή ακόμα και τους πιο διστακτικούς παρατηρητές να κάνουν λόγο για γενοκτονία.

Στην άλλη άκρη του κόσμου, λίγες μόλις ημέρες πριν την 7η Οκτωβρίου, η Αγγλοπαλαιστίνια συγγραφέας Ιζαμπέλλα Χαμμάντ, μία από τις πιο αναγνωρισμένες σύγχρονες λογοτεχνικές φωνές της παλαιστινιακής διασποράς, είχε προσκληθεί από το πανεπιστήμιο Columbia στη Νέα Υόρκη ως κεντρική ομιλήτρια στην ετήσια διάλεξη στη μνήμη του Έντουαρντ Σαΐντ, του αμερικανοπαλαιστίνιου διανοούμενου που μέσα από μελέτες όπως ο Οριενταλισμός και το Κουλτούρα και Ιμπεριαλισμός, εγκαινίασε ή τουλαχίστον συνδιαμόρφωσε το πεδίο των λεγόμενων μετα-αποικιακών σπουδών.

Ο Σαΐντ, που τα τελευταία αρκετά χρόνια μελετάται με νέα μάτια στους χώρους των ανθρωπιστικών επιστημών, ήταν μία περίπτωση διανοούμενου που υπερβαίνει κατά πολύ τα όποια στεγανά είθισται να έχουμε για μία τέτοια φιγούρα. Όντας ένας από τους πιο επιφανείς δημόσιους υποστηρικτές του απελευθερωτικού αγώνα των Παλαιστινίων, διετέλεσε επίσης μέλος του Εθνικού Συμβουλίου της PLO, ενώ υπήρξε για χρόνια σύμβουλος και μετέπειτα επικριτής του επικεφαλής της, Γιασέρ Αραφάτ. Μέχρι το τέλος της ζωής του το 2003, ύστερα από μακρά πάλη με τη λευχαιμία, ο Σαΐντ συνέχισε να αποτελεί όχι σχολιαστή, αλλά ενεργό δρώντα στα πολιτικά τεκταινόμενα που αφορούσαν την Παλαιστίνη.

Ταυτόχρονα, στο επιστημονικό του έργο, φέροντας τη βαθιά λογοτεχνική παιδεία ενός αμερικανοσπουδαγμένου αστού, αλλά και την αίσθηση εκτοπισμού και αποκοπής από τις ρίζες ενός Παλαιστινίου της διασποράς, ο Σαΐντ ξεκίνησε να αποδομήσει τις απεικονίσεις του αραβικού κόσμου στη δυτική τέχνη και επιστήμη, οι οποίες με τη σειρά τους νομιμοποιούσαν μία συγκεκριμένου τύπου εξωτερική -επεμβατική και αποικιακή- πολιτική από τις μεγάλες δυνάμεις του δυτικού κόσμου.

Γι’ αυτό, προσκεκλημένη από το Columbia να μιλήσει εις μνήμην του, η Ιζαμπέλλα Χαμμάντ επέλεξε ως θέμα της διάλεξής της την αναγνώριση. Ξεκινώντας από αυτό που ο Σαΐντ αποκαλούσε αντίστιξη, δηλαδή την κριτική ανάγνωση του δυτικού λογοτεχνικού κανόνα με τρόπο που αναδεικνύει αυτό που έχει αποσιωπηθεί, χωρίς να αρνείται τον οικουμενικό χαρακτήρα των μεγάλων έργων, η Χαμμάντ οδηγείται στην έννοια της αναγνώρισης, όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Αριστοτέλη στην ανάλυση της κλασσικής τραγωδίας: «τη στιγμή όπου ο χαρακτήρας συνειδητοποιεί την αλήθεια του εκάστοτε ζητήματος, τη στιγμή εκείνη στην οποία η πλοκή συνήθως κατευθύνεται ολοταχώς, και γύρω από την οποία περιστρέφονται τα διάφορα μυστήρια της ιστορίας».

Η Χαμμάντ βρίσκει ότι η πρακτική της αναγνώρισης υπερβαίνει τα στενά όρια της μυθοπλασίας – και μάλιστα ότι η πραγματικότητα της Παλαιστίνης είναι που επιδεικνύει καλύτερα αυτή την υπέρβαση. Κοινώς, ότι είναι οι βιωμένες στιγμές αναγνώρισης, στις οποίες οι διάφοροι άνθρωποι εκτός της άμεσης συνθήκης αλλάζουν τον τρόπο θέασης της Παλαιστίνης, αυτές που αποκαλύπτουν την αλήθεια της ιστορίας.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ενός ισραηλινού συνοριοφύλακα που ρίχνει προειδοποιητικές βολές προς έναν άνδρα που πλησιάζει τρέχοντας· όταν διαπιστώνει ότι αυτός ο άνδρας είναι ολόγυμνος και κουβαλάει τη φωτογραφία ενός παιδιού (μάλλον του δικού του), ο στρατιώτης παρατάει τα όπλα και κάνει μεταβολή. Η απογυμνωμένη ύπαρξη, του επιτρέπει να δει την ανθρωπινότητα του Παλαιστίνιου που μέχρι τώρα αδυνατούσε.

Στη συνολική εικόνα, ακολουθώντας τον Έντουαρντ Σαΐντ, η Χαμμάντ καλεί σε μία ανάγνωση της πραγματικότητας που δεν θα επαναπαύεται στις συμπαγείς ταυτότητες οι οποίες διευκολύνουν την απανθρωποποίηση του άλλου.

Η υποδοχή της ομιλίας της Χαμμάντ ήταν τέτοια, που λίγους μήνες μετά την εκφώνησή της, κυκλοφόρησε σε μορφή βιβλίου («Αναγνωρίζοντας τον Ξένο»), το οποίο με τη σειρά του πρόσφατα μεταφράστηκε στα ελληνικά από τον Παναγιώτη Κεχαγιά και κυκλοφόρησε από τις νεοσύστατες εκδόσεις San Casciano, συνοδευόμενο από μία διαφωτιστική εισαγωγή της καθηγήτριας του Παντείου Πανεπιστημίου, Αθηνάς Αθανασίου.

Στις εκδόσεις που έφτασαν πρώτα στο διεθνές και ύστερα στο ελληνικό κοινό, η Χαμμάντ δεν μπορούσε παρά να προσθέσει έναν επίλογο με θέμα τη Γάζα και συγκεκριμένα τη διαδικασία της αναγνώρισης με την οποία καταπιάνεται στην ομιλία της. Έχοντας υπ’ όψιν τις διαφορετικές πραγματικότητες στις οποίες ζουν οι διάφοροι δρώντες, η συγγραφέας καλεί σε μία αναγνώριση αυτού που συμβαίνει στη Γάζα, της φρίκης, αλλά και της απάθειας και της συνενοχής της διεθνούς κοινότητας.

Ο επίλογος αυτός γράφεται στις αρχές του 2024. Έχοντας ήδη καταγεγραμμένους δεκάδες χιλιάδες νεκρούς Παλαιστίνιους, την καταστολή των κινητοποιήσεων αλληλεγγύης στο Πανεπιστήμιο Columbia και αλλού, αλλά και την ενεργητική στήριξη των δυτικών κυβερνήσεων στο Ισραήλ, σε ένα σημείο, η συγγραφέας, απευθυνόμενη στον αναγνώστη, γράφει: «αναρωτιέμαι τι συμβαίνει ενώ διαβάζετε αυτό το κείμενο. Από τη χρονική στιγμή που το διαβάζετε, τι πιστεύετε για τη στιγμή στην οποία βρίσκομαι εγώ; Πόσο μεγάλο είναι το χάσμα ανάμεσά μας;».

Λίγες σελίδες αργότερα (σ. 92), η Χαμμάντ αναρωτιέται αν η απόφαση της ισραηλινής κυβέρνησης για «μαζική εθνοκάθαρση» έχει φέρει τις δυτικές δημοκρατίες αντιμέτωπες με την εξαίρεση της Παλαιστίνης ή αν «αυτή είναι η αρχή μιας άνευ όρων παράδοσης σε μία εύθραυστη συναίνεση και στη σαθρότητα των θεμελιωδών δημοκρατικών αρχών και του διεθνούς δικαίου;».

Από την όχθη του 2026, μπορούμε να απαντήσουμε ότι σε έναν βαθμό έγινε το πρώτο, αλλά τελικά επικράτησε το δεύτερο. Το σχέδιο εκεχειρίας του οποίου πρυτανεύει η κυβέρνηση Τραμπ αυτή τη στιγμή και το οποίο εισέρχεται τώρα στη «δεύτερη φάση» του σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, είναι ένα σχέδιο αποικιακό, που επιβάλλει συγκεκριμένη διακυβέρνηση στην περιοχή, επιδιώκει τον αφοπλισμό των Παλαιστινίων και βάσιμες είναι οι υποψίες ότι θα οδηγήσει σταδιακά σε μία συνθήκη ολοκληρωτικού εκτοπισμού από τη Γάζα.

Μάλιστα, όπως έχει σημειωθεί από πλήθος αναλυτών, τα μέχρι τώρα δείγματα για την επιτυχία του είναι απογοητευτικά: από την υποτιθέμενη κατάπαυση πυρός και μετά έχουν δολοφονηθεί άλλοι 450 Παλαιστίνιοι, ενώ σημειώνεται ότι το σχέδιο για την περιοχή αφορά μόνο την εκεχειρία, κόβοντας κάθε συζήτηση περί αυτοδιάθεσης και παλαιστινιακού κράτους.

Το ακόμα πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι το ερώτημα της Χαμμάντ για τη σαθρότητα του διεθνούς δικαίου, επιβεβαιώνεται ακόμα πιο περίτρανα. Το ψήφισμα που πέρασε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για το ειρηνευτικό σχέδιο, δεν συμπεριέλαβε -πρωτοφανώς και ύστερα από απαίτηση των ΗΠΑ- το ιστορικό των μέχρι τώρα ψηφισμάτων του Οργανισμού, ουσιαστικά ακυρώνοντας δεκαετίες διεθνούς διπλωματίας στην πράξη.

Από την άλλη, την εποπτεία του σχεδίου την αφαίρεσε ο Ντόναλντ Τραμπ από τον ΟΗΕ, μεταφέροντάς το σε ένα νεοσύστατο «Συμβούλιο Ειρήνης» και τώρα, μόλις τις τελευταίες μέρες, δήλωσε πως ζητάει 1 δισ. δολλάρια από όποιο κράτος επιθυμεί να έχει δικαίωμα συμμετοχής σε αυτό – επισημοποιώντας δηλαδή το προηγούμενο μιας διεθνούς διευθέτησης στην οποία δεν θα είχαν δικαίωμα συμμετοχής οι αναπτυσσόμενες οικονομίες. Και μετά τη Γάζα, αυτή η αναδιάταξη του διεθνούς δικαίου, αρχίζει να γίνεται ορατή στην απαγωγή του Νικολά Μαδούρο από τη Βενεζουέλα, στις απειλές για την αμερικανική προσάρτηση της Γροιλανδίας και στις προοπτικές επέμβασης στο Ιράν.

Αν με τα μάτια του Έντουαρντ Σαΐντ και το εργαλείο της αναγνώρισης, η Χαμμάντ κατάφερε να δει τις καθ’ όλα υλικές συνέπειες του μηχανισμού απανθρωποποίησης των Παλαιστινίων, τότε σίγουρα η οπτική της έχει τουλάχιστον το δικαίωμα διεκδίκησης ενός κάποιου χώρου ανάμεσα στα αντιληπτικά μας εργαλεία.

Ειδήσεις Σήμερα: