Μέσα στην σκοτεινή «αίρεση» του Έπσταϊν: Μαρτυρία πρώην βοηθού ξετυλίγει το νήμα του μηχανισμού κακοποίησης

Δεν υπήρχαν λουκέτα, αλυσίδες ή κελιά. Ο έλεγχος που ασκούσε ο καταδικασμένος μαστροπός και παιδοβιαστής Τζέφρι Έπσταϊν στις γυναίκες του περιβάλλοντός του ήταν πολύ πιο αόρατος, αλλά εξίσου αποτελεσματικός. Μέσα από υποσχέσεις για καριέρα, οικονομική εξάρτηση, ψυχολογική πίεση και συστηματική απομόνωση, κατάφερνε να δημιουργεί έναν μηχανισμό από τον οποίο τα θύματά του δυσκολεύονταν να ξεφύγουν.

Αυτό περιγράφει στο BBC μία πρώην συνεργάτιδά του, που χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Άνια, δίνοντας μία από τις πιο αναλυτικές μαρτυρίες για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε το δίκτυο του καταδικασμένου χρηματιστή απέναντι σε ενήλικες γυναίκες. Σύμφωνα με την ίδια, ο Έπσταϊν δεν βασιζόταν μόνο στη βία ή στον εξαναγκασμό, αλλά αφιέρωνε μήνες χτίζοντας σχέσεις εμπιστοσύνης, μέχρι τα θύματά του να εξαρτώνται ολοκληρωτικά από εκείνον.

Η Άνια θυμάται ότι λίγο μετά τον θάνατο του Έπσταϊν, το 2019, έχασε μέσα σε λίγα λεπτά το διαμέρισμα στο οποίο ζούσε στη Νέα Υόρκη, όταν ο αδελφός του, Μαρκ Έπσταϊν, της ζήτησε να το εγκαταλείψει. Το σπίτι ήταν ένα από τα ακίνητα που χρησιμοποιούσε ο χρηματιστής για να στεγάζει γυναίκες που εργάζονταν γι’ αυτόν. Για την ίδια, όμως, εκείνη η στιγμή σήμανε ταυτόχρονα και το τέλος ενός εφιάλτη που είχε κρατήσει χρόνια. Ο Μαρκ Έπσταϊν έχει αρνηθεί ότι γνώριζε τις παράνομες δραστηριότητες του αδελφού του.

«Δεν ήμασταν δεμένες. Οι αλυσίδες ήταν αόρατες», λέει σήμερα, περιγράφοντας το κλίμα μέσα στο οποίο ζούσαν οι γυναίκες που βρίσκονταν στο στενό περιβάλλον του Έπσταϊν. Σύμφωνα με την ίδια, εκείνος χαρακτήριζε την ομάδα του «σαν αίρεση», ενώ ο ίδιος παρουσιαζόταν ως ο απόλυτος ηγέτης της.

Οι λεγόμενες «βοηθοί» του ήταν περίπου δώδεκα γυναίκες κάθε φορά. Διέμεναν σε σπίτια του, βρίσκονταν στη διάθεσή του όλο το εικοσιτετράωρο και, όπως καταγγέλλει η Άνια, υφίσταντο επανειλημμένες σεξουαλικές κακοποιήσεις. Παράλληλα, ο Έπσταϊν ήλεγχε τις οικονομικές τους δυνατότητες, τις κοινωνικές τους σχέσεις, ακόμη και την εικόνα που είχαν για τον εαυτό τους, υπονομεύοντας συστηματικά την αυτοπεποίθησή τους. Αντίστοιχη περιγραφή έδωσε πρόσφατα και η πρώην βοηθός του Σάρα Κέλεν ενώπιον της Επιτροπής Εποπτείας της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, λέγοντας ότι ο Έπσταϊν κατέστρεφε σταδιακά την αυτονομία των γυναικών μέχρι να εξαρτώνται ολοκληρωτικά από εκείνον.

Η ψυχολόγος Τάρα Κουίν-Τσιρίλο εξηγεί στο BBC ότι η κοινή αντίληψη πως μόνο τα παιδιά μπορούν να πέσουν θύματα grooming είναι λανθασμένη. Όπως επισημαίνει, και οι ενήλικες μπορεί να γίνουν στόχος χειραγώγησης όταν βρίσκονται σε μια ευάλωτη περίοδο της ζωής τους, ιδιαίτερα όταν κάποιος παρουσιάζεται ως άνθρωπος που μπορεί να τους προσφέρει ασφάλεια ή επαγγελματική προοπτική.

Οι ψεύτικες υποσχέσεις που άνοιγαν την πόρτα

Η Άνια μεγάλωσε στη Ρωσία των πρώτων χρόνων μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Παρά το πανεπιστημιακό της πτυχίο, οι επαγγελματικές ευκαιρίες ήταν περιορισμένες και έτσι στράφηκε στο μόντελινγκ, δουλεύοντας για μεγάλους οίκους, όπως οι Fendi και Chanel.

Η ζωή της άλλαξε όταν επισκέφθηκε ένα πρακτορείο μοντέλων στο Παρίσι, όπου γνώρισε τον κυνηγό ταλέντων Ντάνιελ Σιάντ. Εκείνος την κέρδισε αμέσως, όχι μόνο επαινώντας την εμφάνισή της αλλά και την ευφυΐα της, προτείνοντάς της να γνωρίσει έναν φίλο του με ισχυρές διασυνδέσεις στον χώρο της μόδας: τον Τζέφρι Έπσταϊν.

Σήμερα η Άνια θεωρεί ότι εκείνη η γνωριμία δεν ήταν τυχαία. Όπως λέει, ήταν το πρώτο βήμα μιας καλά οργανωμένης διαδικασίας στρατολόγησης. Η πεποίθησή της ενισχύθηκε όταν δημοσιοποιήθηκαν τα αρχεία της υπόθεσης Έπσταϊν, στα οποία το όνομα του Σιάντ εμφανίζεται χιλιάδες φορές. Παρότι ο ίδιος έχει αρνηθεί ότι γνώριζε τον πραγματικό ρόλο του Έπσταϊν, η Άνια πιστεύει ότι είχε επιλεγεί εξαρχής ως πιθανό θύμα.

Η πρώτη συνάντησή της με τον Έπσταϊν έγινε στο πολυτελές διαμέρισμά του στο Παρίσι. Εκείνος της ζήτησε να γδυθεί για να αξιολογήσει το σώμα της, υποστηρίζοντας ότι θα τη βοηθούσε να εξελιχθεί επαγγελματικά. Στη συνέχεια άρχισε να σχολιάζει επικριτικά την εμφάνισή της, λέγοντάς της ότι δεν ήταν αρκετά γυμνασμένη και ότι έπρεπε να αλλάξει. Για μια νεαρή γυναίκα που εργαζόταν ήδη στον χώρο της μόδας, τέτοιες παρατηρήσεις δεν φάνταζαν ασυνήθιστες.

Παράλληλα, ο Έπσταϊν έδειχνε έντονο ενδιαφέρον για την προσωπική της ζωή. Τη ρωτούσε για την οικογένειά της, τα όνειρά της και τους στόχους της, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ενδιαφερόταν πραγματικά για εκείνη. Σήμερα, όμως, η Άνια πιστεύει ότι αυτές οι πληροφορίες χρησιμοποιήθηκαν αργότερα ως εργαλεία χειραγώγησης.

Λίγο πριν ολοκληρωθεί εκείνη η πρώτη γνωριμία, ο Έπσταϊν της είπε κάτι που τότε τη χαλάρωσε: «Βλέπω ότι είσαι έξυπνη και καχύποπτη. Δεν θέλω να κοιμηθώ μαζί σου».

Η φράση αυτή την έκανε να πιστέψει ότι είχε απέναντί της έναν άνθρωπο που σεβόταν τα όριά της. Στην πραγματικότητα, όπως διαπίστωσε αργότερα, ήταν η αρχή μιας πολύμηνης διαδικασίας grooming, κατά την οποία ο Έπσταϊν θα της καλλιεργούσε συνεχώς την προσδοκία μιας μεγάλης καριέρας χωρίς ποτέ να πραγματοποιεί τις υποσχέσεις του.

Η κακοποίηση πίσω από την υπόσχεση μιας καριέρας

Στην αρχή, ο Τζέφρι Έπσταϊν φρόντισε να καλλιεργήσει την εμπιστοσύνη της Άνια. Της έδινε συμβουλές για το σώμα και την καριέρα της, ζητούσε να ενημερώνεται για την πρόοδό της στη γυμναστική και την έπειθε ότι εργαζόταν για να της εξασφαλίσει μια μεγάλη ευκαιρία στη διεθνή αγορά της μόδας. Μέσω της στενής συνεργάτιδάς του, Λέσλι Γκροφ, παρακολουθούσε την καθημερινότητά της, ενώ παράλληλα της ζητούσε όλο και πιο προσωπικές φωτογραφίες, πιέζοντάς τη να ξεπεράσει τα όριά της. Όπως λέει σήμερα η Άνια, τότε δεν αντιλαμβανόταν ότι όλα αυτά αποτελούσαν μέρος μιας διαδικασίας χειραγώγησης.

Στη συνέχεια, ο Έπσταϊν της κανόνισε συνάντηση με τη Φέιθ Κέιτς, συνιδρύτρια του πρακτορείου μοντέλων Next Management. Η συνάντηση κράτησε ελάχιστα και λίγο αργότερα ο ίδιος της ανακοίνωσε ότι το πρακτορείο δεν ενδιαφερόταν να συνεργαστεί μαζί της, επειδή δεν είχε το κατάλληλο σώμα για την αγορά της Νέας Υόρκης. Η απογοήτευση ήταν μεγάλη, όμως αντί να απομακρυνθεί, στράφηκε ακόμη περισσότερο στον άνθρωπο που θεωρούσε πλέον μέντορά της. Χρόνια αργότερα, όταν δημοσιοποιήθηκαν τα αρχεία της υπόθεσης, ανακάλυψε ότι η απόρριψή της είχε αποφασιστεί περίπου έναν χρόνο πριν από εκείνη τη συνάντηση. Συνειδητοποίησε έτσι ότι η υποτιθέμενη ευκαιρία δεν υπήρξε ποτέ και ότι επί μήνες κρατιόταν σκόπιμα σε αναμονή, ώστε να εξαρτηθεί ολοκληρωτικά από τον Έπσταϊν.

Λίγο αργότερα, ο χρηματιστής την κάλεσε να τον επισκεφθεί στο Παλμ Μπιτς της Φλόριντα, όπου εξέτιε την ποινή του μετά την καταδίκη του το 2008. Της είχε παρουσιάσει την υπόθεση ως μια παρεξήγηση, υποστηρίζοντας ότι είχε εξαπατηθεί από μια ανήλικη που είχε χρησιμοποιήσει πλαστή ταυτότητα. Η Άνια τον πίστεψε. Όταν έφτασε στο σπίτι, πέρασε από τον υποχρεωτικό έλεγχο της αστυνομίας και στη συνέχεια ο Έπσταϊν την οδήγησε σε ένα δωμάτιο, όπου –όπως καταγγέλλει– τη κακοποίησε σεξουαλικά για πρώτη φορά. Βγαίνοντας από το δωμάτιο, αστειεύτηκε μπροστά στις υπόλοιπες βοηθούς ότι ήταν «πολύ ντροπαλή», κάνοντάς την να αμφισβητήσει ακόμη και τη δική της αντίληψη για όσα είχαν συμβεί. Άλλες δύο γυναίκες έχουν επίσης καταθέσει ότι δέχθηκαν σεξουαλική επίθεση από τον Έπσταϊν κατά τη διάρκεια της κατ’ οίκον κράτησής του.

Παρά τη σεξουαλική κακοποίηση, ο Έπσταϊν συνέχισε να παρουσιάζεται ως ο άνθρωπος που θα άλλαζε τη ζωή της. Τη σύστησε στον Ζαν-Λικ Μπρουνέλ, ιδρυτή του πρακτορείου MC2, αποκρύπτοντας ότι χρηματοδοτούσε ο ίδιος την εταιρεία. Οι επαγγελματικές ευκαιρίες που της υποσχέθηκε δεν ήρθαν ποτέ. Αντίθετα, δεχόταν συνεχώς τηλεφωνήματα για δήθεν δουλειές στο Παλμ Μπιτς και κάθε φορά κατέληγε να συναντά μόνο τον Έπσταϊν, ο οποίος συνέχιζε να την κακοποιεί. Όταν πλέον της ανακοίνωσε ότι το μόντελινγκ δεν είχε μέλλον για εκείνη, της πρότεινε να εργαστεί αποκλειστικά ως βοηθός του, υποσχόμενος ότι θα τη μάθαινε τον κόσμο των επιχειρήσεων και θα της άνοιγε πόρτες που κανείς άλλος δεν μπορούσε.

Στην πραγματικότητα, η νέα της «δουλειά» ήταν μια ζωή απόλυτης διαθεσιμότητας. Περνούσε ατελείωτες ώρες περιμένοντας οδηγίες για ασήμαντες εργασίες, ενώ έπρεπε να βρίσκεται σε επιφυλακή όλο το εικοσιτετράωρο. Όταν μια μέρα έφυγε για μεσημεριανό χωρίς να ενημερώσει, ο Έπσταϊν άρχισε να την καλεί επίμονα και της ξεκαθάρισε ότι δεν μπορούσε να βγαίνει από το σπίτι χωρίς την άδειά του. Σταδιακά, έλεγχε ακόμη και τις πιο απλές αποφάσεις της καθημερινότητάς της.

Η εξάρτηση έγινε σύντομα ολοκληρωτική. Η Άνια δεν διέθετε τραπεζικό λογαριασμό ούτε τα απαραίτητα έγγραφα για να νοικιάσει σπίτι ή να οργανώσει τη ζωή της ανεξάρτητα. Όταν χρειαζόταν ιατρική περίθαλψη, ο Έπσταϊν τής έλεγε ότι δεν είχε ανάγκη από ασφάλιση, γιατί εκείνος θα φρόντιζε τα πάντα. Την ίδια στιγμή, όμως, τη χρησιμοποιούσε ως μέσο πίεσης, διώχνοντάς την κατά διαστήματα από το διαμέρισμα όπου έμενε και αφήνοντάς τη να αναζητήσει μόνη της κατάλυμα. Η αβεβαιότητα αποτελούσε ακόμη ένα εργαλείο ελέγχου. Όπως αναφέρει, άρχισε να λαμβάνει έναν μικρό μισθό μόνο όταν αυτό ήταν απαραίτητο για την ανανέωση της βίζας της, ενώ ο Έπσταϊν συνέχιζε να της επαναλαμβάνει ότι εκείνος ήταν ο μοναδικός άνθρωπος που μπορούσε να της εξασφαλίσει ένα ασφαλές μέλλον.

Την ίδια εικόνα περιέγραψε και η πρώην βοηθός του, Σάρα Κέλεν, καταθέτοντας ότι όταν βρισκόταν στο περιβάλλον του δεν είχε χρήματα, οικογένεια ή την αίσθηση ότι άξιζε κάτι καλύτερο. Ο Έπσταϊν, όπως είπε, φρόντιζε να επιδεικνύει διαρκώς την ισχύ και τις γνωριμίες του, δημιουργώντας την πεποίθηση ότι οποιαδήποτε προσπάθεια αντίστασης θα είχε καταστροφικές συνέπειες.

Η χειραγώγηση, όμως, δεν σταματούσε εκεί. Σύμφωνα με την Άνια, όταν μία από τις βοηθούς κατάφερε να απομακρυνθεί, ο Έπσταϊν προσέλαβε ιδιωτικό ερευνητή για να την εντοπίσει, ενώ ισχυριζόταν ότι του χρωστούσε εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια για όσα είχε ξοδέψει γι’ αυτήν. Παράλληλα, συγκέντρωνε γυμνές φωτογραφίες των γυναικών και τις πίεζε να συμμετέχουν σε φωτογραφίσεις που θα μπορούσαν αργότερα να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους, ώστε να αποδείξει πως όλα είχαν γίνει δήθεν με τη συναίνεσή τους. Επιπλέον, καλλιεργούσε ανταγωνισμούς μεταξύ των βοηθών, μεταφέροντας ψευδείς πληροφορίες και απομονώνοντάς τες μεταξύ τους, ώστε ο ίδιος να παραμένει το μοναδικό πρόσωπο στο οποίο πίστευαν ότι μπορούσαν να στηριχθούν.

Στο τελευταίο στάδιο αυτού του μηχανισμού, όπως λέει η Άνια, ο Έπσταϊν έφτασε να ελέγχει ακόμη και το σώμα της, απαιτώντας επώδυνες επεμβάσεις, ενώ ανάγκαζε τις βοηθούς του να στρατολογούν νέες γυναίκες. Για την ίδια, εκείνη ήταν η πιο σκοτεινή πλευρά ενός «οικοσυστήματος κακοποίησης» που είχε δημιουργηθεί γύρω από τον χρηματιστή και που, όπως υποστηρίζει, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει χωρίς τον συνδυασμό ψυχολογικής εξάρτησης, φόβου και της κοινωνικής ισχύος που εξέπεμπε ο Έπσταϊν.