Bloomsday – Γιορτάζοντας τον «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις, πίνοντας μπίρα για πρωινό

Για τους θαυμαστές του «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις, η 16η Ιουνίου είναι μια «ιερή μέρα» γνωστή ως Bloomsday, μια ευκαιρία να γιορτάσουν το βιβλίο -το οποίο ακολουθεί τις διαδρομές του πωλητή διαφημίσεων Λέοπολντ Μπλουμ στις 16 Ιουνίου 1904 στο Δουβλίνο-, τρώγοντας νεφρά για πρωινό, φορώντας κοστούμια της εποχής ή απλά σηκώνοντας ένα ποτήρι μπίρα στον αέρα.

Η καθοριστική ημερομηνία

Γιατί η ιστορία του βιβλίου διαδραματίζεται ακριβώς στις 16 Ιουνίου 1904; Πιθανότατα επειδή αυτή είναι η επέτειος του πρώτου ραντεβού του Τζόις με τη Νόρα Μπαρνάκλ, την σερβιτόρα ξενοδοχείου με την οποία θα το σκάσει και αργότερα θα ζήσει αυτοεξόριστος από την Ιρλανδία.

Όμως, αυτή η ημερομηνία επηρεάζει την ιστορία με τρόπους που ξεπερνούν τον συναισθηματισμό.

Τζέιμς Τζόις / Public Domain

«Η πολιτική, η οικονομία και η λογοτεχνία μεταβλήθηκαν όλες από τα γεγονότα που εκτυλίσσονταν στην Ιρλανδία γύρω στο 1904»

Νόρα Μπαρνάκλ / joycetower.ie/

Ιστορικά γεγονότα

Το γεγονός ότι η ιστορία διαδραματίζεται το 1904 σημαίνει ότι το μυθιστόρημα τοποθετείται χρονικά στην περίοδο που προηγήθηκε της «επανάστασης από την οποία προέκυψε η σύγχρονη Ιρλανδία» -της Επαναστάσεως του Πάσχα του 1916 και του Αγγλο-Ιρλανδικού Πολέμου-, όπως αναφέρει στο περιοδικό Time, το 2016, ο ιστορικός Τιμ Πατ Κούγκαν, συγγραφέας του βιβλίου «Η Ιρλανδία στον Εικοστό Αιώνα».

«Η πολιτική, η οικονομία και η λογοτεχνία μεταβλήθηκαν όλες από τα γεγονότα που εκτυλίσσονταν στην Ιρλανδία γύρω στο 1904», λέει.

«Για τον Τζόις, η ιδέα του να γυρίσεις την πλάτη στην Ευρώπη ήταν ανοησία, και όσον αφορά τον ίδιο, ήμασταν πρώτα και κύρια Ευρωπαίοι»

Δουβλίνο 1903-1906 / Wikimedia Commons

Ιρλανδική ταυτότητα

Από τη μία πλευρά, το «Οδυσσέας» διαδραματίζεται εν μέσω μιας επανεκτίμησης του τι σήμαινε να είσαι Ιρλανδός. Εκείνη την εποχή -και από τότε που ο Νόμος της Ένωσης είχε καταργήσει το ιρλανδικό κοινοβούλιο στις αρχές του 19ου αιώνα- «η ιρλανδική εκπροσώπηση στο κοινοβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου ήταν σχετικά μικρή και συνεχώς υπερψηφιζόταν», λέει ο Κούγκαν.

Ειδικά μετά την πτώση του Τσαρλς Στιούαρτ Παρνέλ, ενός πολλά υποσχόμενου υποστηρικτή της αυτοδιοίκησης τη δεκαετία του 1890, πολλοί Ιρλανδοί στράφηκαν στον πολιτισμό και τη λογοτεχνία ως εκφράσεις της ιρλανδικής ταυτότητας.

Η ίδρυση του Abbey Theatre

Η ιρλανδική λογοτεχνική αναγέννηση, με ηγέτες τους Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς, τη Λαίδη Γκρέγκορι και τον Τζ. Μ. Σινγκ, εξύμνησε τα λαϊκά παραμύθια και την ποίηση, καθώς και την καταγραφή των ιστοριών των αγροτών.

Οι ηγέτες της αναγέννησης πίστευαν ότι «μπορεί να μην είναι σε θέση να κάνουν τίποτα πολιτικά στο Γουέστμινστερ, αλλά ένα ιρλανδικό έθνος πρέπει να έχει ιρλανδική λογοτεχνία», όπως εξηγεί ο Τζέιμς Κουίν του Κέντρου Τζέιμς Τζόις στο Δουβλίνο.

Ένα από τα αποτελέσματα αυτού του κινήματος ήταν η ίδρυση του Abbey Theatre, του εθνικού θεάτρου της Ιρλανδίας, το 1904, ενώ η ίδρυση της Gaelic Athletic Association το 1884 προήλθε από παρόμοιο πνεύμα.

Η πρώτη Bloomsday

Η πρόταση

Ο «Οδυσσέας» αποτυπώνει επίσης την πολιτική πλευρά της συζήτησης για το μέλλον της Ιρλανδίας. Ακριβώς εκείνη τη χρονιά, το 1904, ο εθνικιστής Άρθουρ Γκρίφιθ εξέδωσε το έργο «Η Ανάσταση της Ουγγαρίας», στο οποίο πρότεινε μια διπλή αγγλο-ιρλανδική μοναρχία -δύο κοινοβούλια, ένας ηγεμόνας- παρόμοια με τη σχέση μεταξύ Αυστρίας και Ουγγαρίας που είχε καθιερωθεί με τον συμβιβασμό του 1867.

Το Sinn Féin

Στα χρόνια μεταξύ του 1904 και της πραγματικής έκδοσης του «Οδυσσέα», ο Γκρίφιθ θα συνέβαλε στην ίδρυση του εθνικιστικού κινήματος Sinn Féin, κάτι που αναφέρεται στο μυθιστόρημα, σύμφωνα με τον Τζέιμς Κουίν, όταν «ο Μπλουμ χαρακτηρίζει τον Γκρίφιθ ως “άνθρωπο με μέλλον”».

Ο Γκρίφιθ εξελέγη ηγέτης του Ιρλανδικού Ελεύθερου Κράτους το 1922, το έτος που εκδόθηκε το βιβλίο.

Υπάρχει επίσης η στιγμή, επισημαίνει ο Κουίν, στην οποία ένας άλλος χαρακτήρας υποθέτει ότι ο Μπλουμ, ο οποίος έχει ουγγρική καταγωγή, έδωσε στον Γκρίφιθ την ιδέα να αναζητήσει έμπνευση σε εκείνη την περιοχή.

H επέτειος του Bloomsday

Η μαμά Ευρώπη

Ορισμένα τμήματα του μυθιστορήματος ενδέχεται να αντανακλούν τις δικές του επιφυλάξεις του Τζόις σχετικά με τις αντιλήψεις για την ιρλανδικότητα που συζητιόνταν εκείνη την εποχή.

Για παράδειγμα, ο αντισημιτισμός που βιώνει ο Μπλουμ αποτελεί μια καταγγελία της ανησυχίας για το ποιος ήταν «αρκετά καθαρόαιμος Ιρλανδός», υποστηρίζει ο Κουίν.

Σε γενικές γραμμές, ο Κουίν θεωρεί ότι ο Τζόις αγκαλιάζει τόσο την ιρλανδική υπερηφάνεια όσο και μια ευρύτερη ευρωπαϊκή παράδοση.

«Για τον Τζόις, η ιδέα του να γυρίσεις την πλάτη στην Ευρώπη ήταν ανοησία, και όσον αφορά τον ίδιο, ήμασταν πρώτα και κύρια Ευρωπαίοι» υποστηρίζει ο Κουίν.

«Οδυσσέας» και «Οδύσσεια»

«Οι χαρακτήρες και τα γεγονότα στον Οδυσσέα του Τζόις έχουν αντιστοιχίες με χαρακτήρες και γεγονότα στην Οδύσσεια του Ομήρου, ένα από τα μεγαλύτερα έργα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και ένα από τα παλαιότερα έργα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας» παρατηρεί ο Κουίν και συνεχίζει:

«Αυτό που ήθελε να κάνει ο Τζόις ήταν να δημιουργήσει μια διαφορετική μυθολογία για τον ιρλανδικό λαό, μια μυθολογία που δεν θα θεωρούνταν ότι γυρίζει την πλάτη στην κληρονομιά και τις παραδόσεις της Ευρώπης».

Ωστόσο, η πιο γνωστή κληρονομιά του «Οδυσσέα» είναι το λογοτεχνικό του ύφος, η μορφή της «ροής της συνείδησης». Όπως υποστήριξε το περιοδικό Time είναι το πιο επιδραστικό μυθιστόρημα του 20ού αιώνα, επειδή «επέκτεινε το πεδίο των επιτρεπτών θεμάτων στη μυθοπλασία».