Τέσσερα (ζοφερά) σενάρια για το μέλλον της Ρωσίας

Εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία και παρά τις δυτικές κυρώσεις, οι Ρώσοι ολιγάρχες έχουν επιλέξει, στη συντριπτική πλειονότητα, τη σιωπή. Ακολουθούν τον άτυπο κανόνα της εποχής Πούτιν: διαχείριση των εταιρειών τους, χωρίς ανάμειξη στην πολιτική. Σε αυτό το φόντο, είναι αξιοσημείωτη η σπάνια δημόσια παρέμβαση, μέσω του «Economist», του 54χρονου Αντρέι Μελνιτσένκο: παγκόσμιου «βασιλιά» των λιπασμάτων και μεγαλύτερου βιομηχάνου της Ρωσίας.

Υπό τον πηχυαίο τίτλο «Ο άνθρωπος που θα άλλαζε τη Ρωσία», η φωτογραφία του κοσμεί το εξώφυλλο της τελευταίας έκδοσης του έγκριτου περιοδικού, συνοδεία μακροσκελούς κειμένου βάσει 60 ωρών συνεντεύξεων ενός «κορυφαίου ολιγάρχη, που προειδοποιεί για την επικείμενη καταστροφή την οποία αντιμετωπίζει η χώρα του» και ενός εκτενούς δοκιμίου του ίδιου στη διαδικτυακή έκδοση, ως άτυπου «μανιφέστου» για την επόμενη ημέρα.

Ο όγδοος πλουσιότερος άνθρωπος της Ρωσίας, βάσει της λίστας Forbes Russia για το 2025 και με εκτιμώμενη περιουσία άνω των 20 δισ. δολαρίων, δεν ανήκει στην αντιπολίτευση κατά του Βλαντίμιρ Πούτιν. «Είναι ένας άνθρωπος των έσω, τα εργοστάσιά του έχουν στηρίξει την πολεμική οικονομία», παρατηρεί ο πολύπειρος Αρκάντι Οστρόφσκι, συντάκτης του «Economist» για θέματα Ρωσίας.

Μιλάει τώρα επειδή «ο ίδιος και οι υπόλοιποι μεγιστάνες δεν μπορούν πλέον να αγνοούν τη σήψη μιας χώρας, που είδαν να διολισθαίνει στην τυραννία», επισημαίνει, την ώρα δε που οι Ουκρανοί μεταφέρουν τον πόλεμο εντός της ίδιας της Ρωσίας. «Τα διακυβεύματα είναι πολύ υψηλά και αν κάποιος δεν συμμετέχει, αποκλείει τον εαυτό του από το δικό του μέλλον», τονίζει ο Αντρέι Μελνιτσένκο.

Πυρηνικά

Χαρακτηρίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία «μια σύγκρουση ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση – μια διαμάχη για εδάφη, συμμαχίες, την ιστορική μνήμη και το μέλλον της παγκόσμιας τάξης». Θεωρεί ανησυχητικά υψηλή την πιθανότητα να επεκταθεί και σε άλλες χώρες. Στο πιο δυσοίωνο σενάριο, δεν αποκλείει τη χρήση τακτικού πυρηνικού όπλου.

«Όποιοι κι αν είναι οι λόγοι που μας έφεραν εδώ, πρέπει να αναγνωρίσουμε την πραγματικότητα: βρισκόμαστε πλέον σε αχαρτογράφητα νερά», υπογραμμίζει. Στο δοκίμιό του, εξετάζει τη διάβρωση του συστήματος διεθνούς ασφάλειας, το τέλος της παγκοσμιοποίησης, το ουκρανικό, τη δυτική πολιτική και το μέλλον της Ρωσίας. «Όταν τελειώσει ο πόλεμος, η Μόσχα θα πρέπει να αποτελέσει μέρος της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας», υποστηρίζει ο Μελνιτσένκο, προειδοποιώντας ότι «μια τσακισμένη Ρωσία θα ήταν κακή για τον κόσμο».

Περιγράφει τέσσερα μακροπρόθεσμα σενάρια, χαρακτηρίζοντάς τα όλα ζοφερά: μια Ρωσία ταπεινωμένη έπειτα από μια ήττα στην Ουκρανία που ζητά εκδίκηση, μια Ρωσία υποχείριο ξένης δύναμης, μια κατακερματισμένη Ρωσία ή μια χώρα που έχει μετατραπεί σε ένα μόνιμα υπό πολιορκία φρούριο. Το πιο ανησυχητικό, αναφέρει, είναι η Ρωσία να βυθιστεί στην αναρχία, καθώς πολέμαρχοι θα μάχονται για τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πόρων και των πυρηνικών όπλων.

Προβλέπει έκρηξη ενός βίαιου εθνικισμού στο σενάριο η Ρωσία να τεθεί υπό τον έλεγχο της Κίνας, ως ανάχωμα έναντι των ΗΠΑ, ή να επιβιώσει ως ένα εξαθλιωμένο κράτος στην περιφέρεια της Ευρώπης, έπειτα από έναν ατέρμονο πόλεμο φθοράς. Το τέταρτο σενάριο – «το οποίο προωθούν οι υπηρεσίες ασφαλείας και αποτελεί αντικείμενο σοβαρής συζήτησης στο Κρεμλίνο», υπογραμμίζει ο «Economist» – αποτελεί άμεση απειλή για τη ρωσική ελίτ: ένα καθεστώς απομόνωσης τύπου Βόρειας Κορέας, που στηρίζεται στον μιλιταρισμό, την καταστολή και την εξαγωγή αστάθειας.

Η μόνη εναλλακτική, κατά τον Μελνιτσένκο, είναι η Ρωσία να γίνει μια «κυρίαρχη» χώρα, που θα έχει ως προτεραιότητα την ευημερία του λαού της και προβλέψιμη συμπεριφορά για τον έξω κόσμο. Με τον όρο «κυριαρχία», εξηγεί ο «Economist», ο Ρώσος μεγιστάνας αναφέρεται στη δράση των εγχώριων ελίτ που έχουν συμφέρον στη χώρα. Οι πολίτες «μπορεί να κατανοήσουν και αυτοί τη σημασία της ενεργού συμμετοχής – υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα τους προσφερθεί μια προσομοίωση συμμετοχής, αλλά η ευκαιρία να συζητήσουν ειλικρινά πραγματικές εναλλακτικές λύσεις», λέει ο Ρώσος ολιγάρχης.

Αν και δεν μιλά για απομάκρυνση του προέδρου Πούτιν από την εξουσία, η αλλαγή που οραματίζεται θα ισοδυναμούσε με το τέλος της προσωποπαγούς εξουσίας, με μεταβίβαση αρμοδιοτήτων. «Δεν μιλά όμως για δημοκρατία», επισημαίνει ο Αρκάντι Οστρόφσκι. «Ένα τέτοιο πολίτευμα», σχολιάζει, «θα ήταν μια ολιγαρχία με την κλασική έννοια της λέξης». Σε κάθε περίπτωση, «η εσωτερική συζήτηση γύρω από το ποιο πρέπει να είναι το μέλλον της Ρωσίας είναι αναπόφευκτη, και θα είναι έντονη», τονίζει ο Μελνιτσένκο. «Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία που απλώς συμβαίνουν. Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να παρατηρείς και να είσαι έτοιμος όταν έρθουν».

Premium έκδοση ΤΑ ΝΕΑ