«Άκουγαν “γυναικείο ρεπορτάζ” και έχαναν το ενδιαφέρον τους»: Η μπλόφα της δημοσιογράφου που «μπήκε» στη D-Day

Τον Ιούνιο του 1944, χιλιάδες στρατιώτες αποβιβάζονταν στις ακτές της Νορμανδίας (D-Day) σε μία από τις πιο καθοριστικές επιχειρήσεις του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ανάμεσά τους βρισκόταν και μια γυναίκα που δεν είχε καμία επίσημη άδεια να είναι εκεί. Η Μάρθα Γκέλχορν, ήδη γνωστή δημοσιογράφος, είχε αγνοήσει τις απαγορεύσεις του αμερικανικού στρατού για τις γυναίκες ανταποκρίτριες και, με ένα τολμηρό τέχνασμα, κατάφερε να φτάσει στην πρώτη γραμμή. Το 1991, σε μια σπάνια συνέντευξή της στο BBC, αποκάλυψε πώς ξεγέλασε τις αρχές και βρέθηκε στη Νορμανδία, γράφοντας μία από τις πιο ζωντανές μαρτυρίες της Απόβασης.

«Όλοι ήταν απορροφημένοι από τη δουλειά τους σε εκείνη την επικίνδυνη και γεμάτη κόσμο ακτή», έγραφε αργότερα στην ανταπόκρισή της. «Προχωρούσαμε προσεκτικά ανάμεσα στις λευκές κορδέλες που έδειχναν το πέρασμα μέσα από τα ναρκοπέδια. Η σκόνη που σηκωνόταν στο γκρίζο φως της νύχτας έμοιαζε με την ίδια την ομίχλη του πολέμου».

Μέσα σε αυτό το σκηνικό καταστροφής, η Γκέλχορν θυμόταν και μια εικόνα που της έμεινε χαραγμένη.

«Βγήκαμε στο γρασίδι και ξαφνικά ένιωσα τη μυρωδιά του καλοκαιριού. Ήταν το άρωμα του χόρτου, των ζώων, της ειρήνης, μιας γης που είχε γνωρίσει τον ήλιο και τη γαλήνη πριν από τον πόλεμο».

Αυτή η ικανότητα να εντοπίζει την ανθρώπινη πλευρά ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες ήταν που ξεχώριζε τη δουλειά της. Οι ανταποκρίσεις της δεν επικεντρώνονταν στους στρατηγούς ή στα πολεμικά σχέδια, αλλά στους ανθρώπους που ζούσαν τα γεγονότα.

Κατά τη διάρκεια μιας καριέρας που διήρκεσε περίπου 60 χρόνια, κάλυψε τον Ισπανικό Εμφύλιο, τον πόλεμο του Βιετνάμ, την εισβολή στην Τσεχοσλοβακία, τη σοβιετική επίθεση στη Φινλανδία και την απελευθέρωση του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Νταχάου. Παράλληλα έγραψε για τη Vogue και ταξίδεψε στις πληγείσες από το Dust Bowl περιοχές των ΗΠΑ μαζί με τη φωτογράφο Ντοροθέα Λανγκ, καταγράφοντας τις συνέπειες της Μεγάλης Ύφεσης.

Η συγγραφέας και πολεμική ανταποκρίτρια Μάρθα Γκέλχορν σε αχρονολόγητη φωτογραφία. (AP Photo)

Το σχέδιο που ξεγέλασε τον στρατό

Η ιστορία της παρουσίας της στη Νορμανδία ξεκινά από μια πράξη ανυπακοής.

Στη συνέντευξή της στο BBC το 1991, σε ηλικία 82 ετών, αποκάλυψε ότι επιβιβάστηκε κρυφά σε ένα πλωτό νοσοκομείο.

Όταν κάποιος τη ρώτησε τι έκανε εκεί, απάντησε ότι ήθελε να πάρει συνέντευξη από τις νοσοκόμες για ένα «γυναικείο θέμα».

«Ήταν η τέλεια δικαιολογία», θυμόταν. «Άκουγαν ότι κάνω κάποιο γυναικείο ρεπορτάζ και αμέσως έχαναν το ενδιαφέρον τους. Έτσι κλείστηκα σε μια τουαλέτα και περίμενα μέχρι το πλοίο να αποπλεύσει».

Η Γκέλχορν δεν άφησε ποτέ τους άλλους να καθορίσουν τι μπορούσε ή δεν μπορούσε να κάνει επειδή ήταν γυναίκα. Το ίδιο πνεύμα ανεξαρτησίας χαρακτήριζε και την προσωπική της ζωή. Υπήρξε φίλη των Ρούζβελτ, φιλοξενήθηκε στον Λευκό Οίκο, γνώρισε προσωπικότητες όπως ο Χ. Τζ. Γουέλς και παντρεύτηκε τον Έρνεστ Χέμινγουεϊ, χωρίς ποτέ να δεχθεί να ζήσει ως «η σύζυγος του διάσημου συγγραφέα».

Από την Ισπανία στα πεδία των μαχών

Η πορεία της ως πολεμική ανταποκρίτρια ξεκίνησε σχεδόν τυχαία.

Το 1937 ταξίδεψε στην Ισπανία για να συναντήσει τον Χέμινγουεϊ, ο οποίος κάλυπτε ήδη τον Εμφύλιο Πόλεμο. Σύμφωνα με τη βιογράφο της Κάρολαϊν Μούρχεντ, όταν έφτασε εκεί, ο Χέμινγουεϊ τη ρώτησε γιατί δεν έγραφε και η ίδια απάντησε ότι δεν γνώριζε αρκετά για όπλα και μάχες.

Η συμβουλή του ήταν απλή: να γράψει για τους ανθρώπους.

Η Γκέλχορν ακολούθησε αυτή τη γραμμή σε όλη της τη ζωή. Το πρώτο σημαντικό πολεμικό της κείμενο περιέγραφε την καθημερινότητα των αμάχων στη βομβαρδισμένη Μαδρίτη και όχι τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Σύντομα κατάλαβε ότι αυτό ήθελε να κάνει.

Σε επιστολή της προς φίλη της έγραφε ότι θα συνέχιζε να ασχολείται με τη δυστυχία των ανθρώπων, γιατί εκεί ένιωθε πως βρισκόταν η πραγματική της αποστολή.

Η σύγκρουση με τον Χέμινγουεϊ

Παρότι ο Χέμινγουεϊ συνέβαλε στην είσοδό της στο πολεμικό ρεπορτάζ, αργότερα δυσκολεύτηκε να αποδεχθεί την ανεξαρτησία της.

Όταν η Γκέλχορν βρέθηκε στο μέτωπο του Μόντε Κασίνο το 1943, εκείνος της έστειλε ένα τηλεγράφημα ρωτώντας αν ήταν πολεμική ανταποκρίτρια ή η σύζυγός του.

Μέχρι το 1944 η σχέση τους είχε μετατραπεί σε ανταγωνισμό. Και οι δύο ήθελαν να καλύψουν την Απόβαση της Νορμανδίας για το περιοδικό Collier’s.

Ο Χέμινγουεϊ πήρε τελικά την επίσημη αποστολή, όμως η Γκέλχορν δεν εγκατέλειψε το σχέδιό της. Έφτασε στην Ευρώπη με ένα νορβηγικό πλοίο γεμάτο εκρηκτικά και αναζήτησε δικό της τρόπο να βρεθεί στο πεδίο των επιχειρήσεων.

Ο Αμερικανός συγγραφέας Έρνεστ Χέμινγουεϊ ποζάρει μαζί με τη μνηστή του, συγγραφέα και πολεμική ανταποκρίτρια Μάρθα Γκέλχορν, στο Σαν Βάλεϊ του Άινταχο, τον Νοέμβριο του 1940.

Η μοναδική γυναίκα ανταποκρίτρια στη Νορμανδία

Παρά την απαγόρευση των αμερικανικών αρχών προς τις γυναίκες δημοσιογράφους, η Γκέλχορν βρήκε τρόπο να παρακάμψει τους κανόνες.

«Οι άνθρωποι που κάθονται στα μετόπισθεν και φτιάχνουν κανονισμούς υπάρχουν για να τους ξεπερνάμε», έλεγε αργότερα.

Έτσι βρέθηκε στο πρώτο νοσοκομειακό πλοίο που έφτασε στη Νορμανδία και αποβιβάστηκε στην παραλία Όμαχα στις 7 Ιουνίου 1944, μία ημέρα μετά την έναρξη της επιχείρησης.

Έγινε η μόνη γυναίκα πολεμική ανταποκρίτρια που βρέθηκε επί τόπου.

Η επιστροφή της στο Λονδίνο δεν ήταν θριαμβευτική. Συνελήφθη από τη στρατιωτική αστυνομία επειδή είχε μεταβεί στη Νορμανδία χωρίς άδεια και μεταφέρθηκε σε εκπαιδευτικό κέντρο νοσοκόμων. Λίγο αργότερα, ωστόσο, κατάφερε να δραπετεύσει από αυτή τη δυσάρεστη κατάσταση και να φτάσει στην Ιταλία με τη βοήθεια ενός Βρετανού πιλότου, συνεχίζοντας το ρεπορτάζ από το μέτωπο.

Οι εικόνες που δεν έβλεπαν οι άλλοι

Η Γκέλχορν κατέγραφε τις λεπτομέρειες που συχνά χάνονταν πίσω από τις μεγάλες αφηγήσεις του πολέμου.

Ανάμεσα σε αποβατικά σκάφη, άρματα μάχης και αεροπλάνα που πετούσαν πίσω από τα σύννεφα, παρατήρησε μια απλωμένη μπουγάδα πάνω σε ένα αποβατικό.

Άκουσε μουσική να βγαίνει από ένα ραδιόφωνο την ώρα που νάρκες εξουδετερώνονταν στην παραλία.

Περιέγραψε τα αερόστατα αεράμυνας σαν «παιχνιδένιους ελέφαντες» που χοροπηδούσαν πάνω από τον τεράστιο συμμαχικό στόλο.

Η ίδια πίστευε ότι ο πόλεμος δεν είναι κάτι αφηρημένο. Συμβαίνει σε ανθρώπους, ξεχωριστά στον καθένα.

Γι’ αυτό και οι ανταποκρίσεις της εστίαζαν στους στρατιώτες, στους αμάχους και στις μικρές στιγμές που αποκαλύπτουν τι σημαίνει πραγματικά να ζεις μέσα σε μια σύγκρουση.

Χαρακτηριστική είναι η αναφορά της στους νεαρούς Αμερικανούς στρατιώτες που εντυπωσιάζονταν από την αφθονία τροφίμων στη Νορμανδία, χωρίς να γνωρίζουν ότι επρόκειτο για μια από τις πιο παραγωγικές αγροτικές περιοχές της Γαλλίας.

Όπως έγραφε, όλα έμοιαζαν ταυτόχρονα τραγικά και παράξενα: από τη μια οι νεκρές παραλίες του πολέμου και από την άλλη χωριά όπου οι κάτοικοι υποδέχονταν τους στρατιώτες με λουλούδια και γλυκίσματα, ενώ λίγα μέτρα πιο πέρα παραμόνευαν ελεύθεροι σκοπευτές και παγιδευμένα εκρηκτικά.

Η ίδια θεωρούσε ότι το χιούμορ ήταν ένας από τους μηχανισμούς επιβίωσης των ανθρώπων στον πόλεμο. Γι’ αυτό και θυμόταν συχνά τα αστεία που αντάλλασσαν οι στρατιώτες μέσα στον κίνδυνο.

Σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποσπάσματα της, κατέγραφε πώς κάποιοι στρατιώτες τους πρότειναν αστειευόμενοι να μοιραστούν μαζί τους μια αλεπότρυπα κατά τη διάρκεια του επόμενου βομβαρδισμού. Για τη Γκέλχορν, αυτές οι στιγμές έδειχναν πώς οι άνθρωποι προσπαθούν να κρατηθούν λογικοί μέσα στο χάος.

Όπως έγραψε αργότερα, οι άνθρωποι στον πόλεμο αντέχουν επειδή καταφέρνουν να απενεργοποιούν ένα μέρος της ευαισθησίας τους, να γελούν όταν βρίσκουν την ευκαιρία και να συνεχίζουν να προχωρούν ακόμη και όταν γύρω τους καταρρέουν τα πάντα.

*Με πληροφορίες από: BBC, Κεντρική Εικόνα: Η Μάρθα Γκέλχορν και ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ με τον στρατηγό Γιου Χανμού, στο Τσονγκτσίνγκ της Κίνας, το 1941.