Σαλβαντόρ Νταλί: Το απεγνωσμένο άλμα προς το μεγαλείο

Ο Σαλβαντόρ Νταλί, αυτός ο υπέροχος «τρελλός» του αιώνα μας, από πενήντα χρόνια τώρα διερωτάται: «Είμαι μεγαλοφυΐα;» Και υπονοεί φυσικά μ’ αυτό του το ερώτημα μια απάντηση καταφατική. «Κάθε πρωί», εξομολογείται, «νιώθω ξυπνώντας την ίδια πάντοτε υπέροχη ηδονή: ότι είμαι ο Σαλβαντόρ Νταλί. Και διερωτώμαι με θαυμασμό: Τι το θαυμάσιο θα κάνη σήμερα πάλι αυτός ο Σαλβαντόρ Νταλί;»

«ΤΑ ΝΕΑ», 7.8.1971, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

«Σαν ζωγράφος», εξομολογείται μπροστά σ’ ένα μάτσο μικρόφωνα που χαϊδεύουν τα μουστάκια του, «νομίζω ότι είμαι μια μετριότητα. Όταν συγκρίνω τον εαυτό μου με τους μεγάλους ζωγράφους του παρελθόντος, νιώθω ότι είμαι πραγματική καταστροφή. Όταν συγκρίνω όμως τον εαυτό μου με τους συγχρόνους μου, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Νιώθω ότι είμαι καλύτερός τους».

«ΤΑ ΝΕΑ», 7.8.1971, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Περί τίνος πρόκειται λοιπόν; Η αλήθεια είναι ότι μόνο ο Πικασσό κατάφερε να καταλάβη αυτόν τον συμπατριώτη του. Όταν ο Καταλανός (σ.σ. ο Νταλί) έφθασε στο Παρίσι για να τον επισκεφθή, συνάντησε τον Πικασσό στο κατώφλι του σπιτιού του. «Και τότε», διηγείται ο Πικασσό, «ανταλλάξαμε ένα βλέμμα που έλεγε: Μπήκες; Μπήκα!» Από τότε δεν μεσολάβησε καμμιά σύγκρουση μεταξύ τους.

«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 11.1.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Παρ’ όλα αυτά, ο Νταλί σώζεται επειδή είναι γενναιότατος στα θέματα της ζωγραφικής. Μερικοί τον τοποθετούν έξω από την Ιστορία της ζωγραφικής. Δεν υπάρχει όμως καμμιά αμφιβολία ότι αυτός, ως καλλιτέχνης, κατάλαβε περίφημα τα ήθη της εποχής μας, και τα εκφράζει. Και κανείς δεν μπορεί να πη με βεβαιότητα αν τα σατιρίζη ή αν είναι θύμα τους. Η μανία του για επίδειξη, είπε κάποιος, μένει ίσως σαν ένα από τα φαινόμενα για τα οποία η εποχή μας θα γίνη ο στόχος των ανεκδότων των μελλοντικών γενεών. Το να προκαλή κανείς κατάπληξη είναι ίσως μια αρετή. Όταν ο Νταλί έσπαζε στη Νέα Υόρκη το κρύσταλλο της προθήκης των μεγάλων καταστημάτων Μπόνβιτ – Τέλλερ διαμαρτυρόμενος για τη γλυκερή εμφάνιση της βιτρίνας, της οποίας την αρχική διακόσμηση είχε κάνει ο ίδιος, προέβαινε σε μια χειρονομία για την οποία είχε προκαταβολικά συνεννοηθή με τον κ. Τέλλερ: ήταν κι’ αυτό ένα «εφέ». Επί μέρες ολόκληρες η Νέα Υόρκη μιλούσε αποκλειστικά και μόνο για τον Νταλί: «Τι επαναστάτης!»

Η ζωή μου, διακηρύσσει στον κόσμο ο Νταλί, είναι μια διαρκής γιορτή: μια γιορτή που αποτελείται από διάφορα παιχνίδια. Τι χαρά, π.χ., να πασαλείψω ολόκληρο το κορμί μου με μέλι!

Η γιορτή αυτή αποτελείται επίσης από πολλά, πάρα πολλά χρήματα. Και από σκέψεις που δεν είναι δυνατό να τις εξομολογηθή σε κανέναν. Αποτελείται ακόμη από τα πιο τρελλά σχέδια: να παλινορθώση, π.χ., τη μοναρχία στη Ρουμανία, να ζωγραφίση τον πιο ακριβό πίνακα του κόσμου, και προ παντός να υπερασπίση από τους Κινέζους το σταθμό του Περπινιάν — που τον θεωρεί ως ομφαλό της Γης, αφού εκεί κοντά ορθώνει μεγαλόπρεπα το ύψος του ο ιδιόκτητος πύργος του.

Όλα αυτά κάνουν τον κόσμο να νιώθη τρυφερότητα για τον Νταλί, αφού τόσο αθώα υπερβάλλει, μεγεθύνοντας τα βίτσια της εποχής μας. Κι’ ακόμη είναι ένα παράδειγμα. Γιατί ολόκληρη η ζωή του αποτελείται από μια λαχανιασμένη όσο και ανώφελη προσπάθεια, που έχει ένα και μόνο όνομα: ανασφάλεια. Η ζωή του, όπως είπαμε, αποτελείται από παιχνίδια. Σε κάθε του παιχνίδι όμως τρέμει, σαν τον θαυματοποιό που φοβάται μήπως «δούνε» τα χαρτιά του. Το παράδοξο, το παρανοϊκό, η πρόκληση — όλα αυτά είναι όπλα, ελάχιστα μυστικά, που του χρησιμεύουν σαν καταπέλτης, από όπου παίρνει τη φόρα του για το αιώνιο, το απεγνωσμένο άλμα του προς το μεγαλείο.

*Άρθρο αφιερωμένο στον Σαλβαντόρ Νταλί, την προφανώς αινιγματική και ασφαλώς χαρισματική αυτή φυσιογνωμία, που άφησε ανεξίτηλα σημάδια στον περασμένο —τουλάχιστον— αιώνα. Το κείμενο έφερε τον τίτλο «Σαλβαντόρ Νταλί, ο φανφαρόνος» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Τα Νέα» το Σάββατο 7 Αυγούστου 1971.

Ο Σαλβαντόρ Νταλί (Salvador Dalí), πολυσχιδής καλλιτεχνική προσωπικότητα που διακρίθηκε προπάντων στο πεδίο της ζωγραφικής, γεννήθηκε στις 11 Μαΐου 1904 και απεβίωσε στις 23 Ιανουαρίου 1989.