Χθες το βράδυ, 13 Ιανουαρίου 2026, απεβίωσε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας ο Γιώργος Βασιλείου, ο οποίος διετέλεσε τρίτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας (μετά τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και τον Σπύρο Κυπριανού), από το Φεβρουάριο του 1988 έως το Φεβρουάριο του 1993.

Ο Βασιλείου, ο οποίος είχε γεννηθεί στην Αμμόχωστο το 1931, ήταν γιος του οφθαλμιάτρου και προβεβλημένου στελέχους του ΑΚΕΛ Βάσου Βασιλείου και της οδοντιάτρου Φωφώς Βασιλείου.


Σπούδασε οικονομικές επιστήμες σε πόλεις του εξωτερικού (Γενεύη, Βιέννη, Βουδαπέστη) και αναγορεύτηκε διδάκτωρ οικονομικών επιστημών του Πανεπιστημίου της Βουδαπέστης (1957).

Αφού πρώτα ειδικεύτηκε στο Λονδίνο σε θέματα εμπορίας και έρευνας αγοράς, ο Βασιλείου επέστρεψε το 1962 στη Μεγαλόνησο. Εκεί ανέπτυξε αξιοπρόσεκτη επιστημονική και επιχειρηματική δράση, ιδρύοντας μάλιστα το Κέντρο Ερευνών Μέσης Ανατολής (ΚΕΜΑ), έναν οργανισμό που εξελίχθηκε σταδιακά σε έναν από τους μεγαλύτερους φορείς ερευνών και συμβουλευτικών υπηρεσιών στη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή, την ανατολική Ευρώπη και τη βόρεια Αφρική.

Επίσης, ο Βασιλείου υπήρξε ο πολιτικός θεμελιωτής του Πανεπιστημίου Κύπρου, του πρώτου δημόσιου πανεπιστημίου της Μεγαλονήσου (ο νόμος για τη θέσπιση του πανεπιστημιακού ιδρύματος ψηφίστηκε από τη Βουλή το 1989, ενώ πριν από τη λήξη της θητείας του Βασιλείου, το Σεπτέμβριο του 1992, το ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα υποδέχτηκε τα πρώτα μέλη της φοιτητικής του κοινότητας).

Στις προεδρικές εκλογές του Φεβρουαρίου του 1988 ο Γιώργος Βασιλείου κατήλθε ως ανεξάρτητος υποψήφιος, με την υποστήριξη του ΑΚΕΛ και διαφόρων ανεξάρτητων προσωπικοτήτων.


Ως πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ο Βασιλείου εργάστηκε με ζήλο για την εξεύρεση μιας δίκαιης λύσης στο φλέγον ζήτημα ολόκληρου του ελληνισμού, το Κυπριακό.

Ο Βασιλείου παρέμεινε στην ενεργό πολιτική και μετά την αφυπηρέτησή του από το αξίωμα του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Μάλιστα, επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη ορίστηκε επικεφαλής της Διαπραγματευτικής Αντιπροσωπείας για την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το όλο εγχείρημα της ένταξης και της εφαρμογής του ευρωπαϊκού κεκτημένου στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία. Για την εν λόγω σημαντική προσφορά του ο Βασιλείου τιμήθηκε το 2002 με το Μεγαλόσταυρο του Τάγματος Αξίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Λίγον καιρό μετά την ανάληψη των προεδρικών καθηκόντων του, το μακρινό πια 1988, ο Γιώργος Βασιλείου είχε υποδεχθεί στη Μεγαλόνησο το φίλο του Ιάκωβο Καμπανέλλη, ένα σπουδαίο πνευματικό άνθρωπο.


Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης

Ο τελευταίος είχε καταθέσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του από τη συνάντηση αυτήν σε μια επιφυλλίδα που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Τα Νέα» το Σάββατο 2 Απριλίου 1988.


«ΤΑ ΝΕΑ», 2.4.1988, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ιδού όσα είχε γράψει ο Καμπανέλλης για τον εκλιπόντα πρώην Πρόεδρο της Κύπρου, σε ένα κείμενο πυκνό και γλαφυρό, που έφερε τον τίτλο «Ο φίλος μου Γιώργος Βασιλείου»:


Ο φρουρός της πύλης ανοίγει την μπάρα και το αυτοκίνητο προχωρεί προς τα μέσα.

Την τελευταία φορά που βρέθηκα εδώ, το κτίριο ήταν ρημαγμένο από τις οβίδες των τανκς και τη φωτιά που ακολούθησε. Τοίχοι γκρεμισμένοι, στέγες πεσμένες, κομματιασμένα έπιπλα, σκεύη, καρβουνιασμένα δοκάρια, σωροί από θρυψαλλιασμένα τζάμια και στάχτες. Ένα θέαμα και μια ιστορία που σου δάγκωναν την καρδιά.

Εδώ και χρόνια όλα έχουν επιδιορθωθεί —τα πιο σοβαρά όμως δεν θα διορθωθούν ίσως ποτέ— και τώρα το κτίριο μοιάζει με «ον» που ναι μεν έχει πολλά δυσάρεστα και πικρά να θυμάται, αλλά οι καλοί τρόποι και η ζωή που συνεχίζεται τού επιβάλλουν να τα κρύβει μέσα του και να μην τα δείχνει.

Περνώ στην απλόχωρη είσοδο του κτιρίου. Η πόρτα προς τον κήπο είναι ανοιχτή και ρίχνω μια ματιά προς τα κει. Κάπου ανάμεσα στα δέντρα και στα λουλούδια του είχα πρωτοδεί τον Μακάριο. Ήταν 1965; Νομίζω. Πάντως ήταν άνοιξη, ο Πάτροκλος Σταύρου (σ.σ. κύπριος εκδότης, συγγραφέας και υφυπουργός Παρά τω Προέδρω της Κύπρου επί 30 έτη, 1933-2014) είχε διαβιβάσει την επιθυμία μου, ο Μακάριος έτυχε να ευκαιρεί την ώρα που σεργιανούσε στον κήπο… Έτσι, λοιπόν, από τύχη —πανευφυή τύχη όμως— η θέση και το σκηνικό της συνάντησης ήταν τέλεια, ο Μύθος έκανε το σεργιάνι του σ’ ένα κομμάτι ανθισμένης κυπριακής γης.


Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, τρίτος κατά σειράν και πρώτος της μετα-Μακαριακής περιόδου, είναι τώρα όχι ένας Μύθος μου αλλά ένας φίλος μου — ο Γιώργος Βασιλείου. Περιμένοντάς τον στο σαλόνι του γραφείου του βλέπω ανάμεσα στους άλλους ζωγραφικούς πίνακες κι έναν υπέροχο του Μιχαήλ Κάσιαλου — του Θεόφιλου της Κύπρου. Τι σημαδιακή σύμπτωση. Μαζί με τον τωρινό πρόεδρο είχαμε πάει στο χωριό του Κάσιαλου το 1963, κάπου έξω απ’ τη Λευκωσία, για να τον γνωρίσουμε και ν’ αγοράσουμε έργα του. Το αναφέρω, γιατί είναι κάτι που τον χαρακτηρίζει· ο Γιώργος Βασιλείου αγαπά τη ζωγραφική, τη μουσική, το θέατρο, τον κινηματογράφο, την ποίηση, την πεζογραφία, τουτέστιν, η Κύπρος έχει έναν πρόεδρο βαθιά φιλότεχνο. Και μαζί με τα πολλά άλλα που οι συμπατριώτες του περιμένουν τώρα απ’ αυτόν και που ο ίδιος υποσχέθηκε να κάμει, είναι να ενεργοποιήσει την πνευματική και καλλιτεχνική ζωή και δημιουργία στην Κύπρο.

Όταν λίγο αργότερα κουβεντιάζουμε στο γραφείο του, μιλάει κυρίως γι’ αυτό. Και όταν τη νύχτα ανταμώνουμε και πάλι, για ώρες αυτή τη φορά, στη συζήτησή μας κυριαρχεί η έννοια του για τα λεγόμενα πολιτιστικά.

Ξέρει καλά και εις βάθος πως η Κύπρος είναι γνωστή —όχι μόνο στους ξένους αλλά και σε μας τους Έλληνες— πιο πολύ σαν «κυπριακό πρόβλημα», παρά σαν χώρα με πανάρχαιο πολιτισμό, πνευματική και καλλιτεχνική ζωή που δημιουργεί επί χιλιετηρίδες και έως σήμερα.

Ξέρει ότι η ανεξαρτησία της Κύπρου και τα συναφή δίκαια για τα οποία αγωνίζεται απ’ το 1974 και δω, είναι δικαιώματα ενός πολιτισμού που η ιστορία του αρχίζει πριν 9.000 χρόνια. Οι αποδείξεις γι’ αυτό, αδιάψευστες, ατράνταχτες, σε πιάνει δέος άμα τις βλέπεις, βρίσκονται σ’ ένα από τα πιο σημαντικά μουσεία του κόσμου: της Λευκωσίας! Λάθος… Ολόκληρη η Κύπρος είναι ένα μουσείο, μια συναρπαστική σε ομορφιά απόδειξη των δικαιωμάτων της.

Ξέρει ακόμα πόσο αξίζουν οι σύγχρονοι πνευματικοί άνθρωποι και καλλιτέχνες του τόπου του κι ότι είναι ακόμα πιο πολλές οι δυνάμεις που πρέπει να αφυπνισθούν και να δημιουργήσουν.


Τα προβλήματα ανεξαρτησίας και επιβίωσης ενός τόπου υποβαθμίζονται, χάνουν την ουσία τους και την ιερότητά τους, όταν παρουσιάζονται μόνο με τον πολιτικό τους σκελετό. Οι αγώνες γίνονται πάντα για να σωθεί ο πολιτισμός και το πνεύμα του τόπου. Όταν δεν προβάλλονται και αυτά σαν δίκαια, ο σκοπός του αγώνα αδικιέται.

Κάτι καινούργιο ήρθε στην πολιτική ζωή της Κύπρου, κι όταν πιο πάνω μίλησα για μετα-Μακαριακή περίοδο, εννοούσα πως ύστερα από την επική περίοδο των αγώνων του Μακαρίου και εκείνη που ακολούθησε, τώρα χρειάζεται μια άλλη οπτική. Εξίσου «κυπριακή» στη ρίζα της, εξίσου γενναία, αλλά εμπλουτισμένη με νέα φαντασία και τρόπους.

Ο πρόεδρος Γιώργος Βασιλείου, που ήρθε στην Αθήνα για συνομιλίες με τον Ανδρέα Παπανδρέου, είχε τη θεία τόλμη να πιστέψει ότι μπορεί να κάμει για την Κύπρο κάποια απ’ όσα έπρεπε απαραίτητα να γίνουν και δεν έγιναν. Τι υπέροχο που θα είναι να το καταφέρει. Θα δικαιωθούν όλοι όσοι ξέρουν την Κύπρο, την πιστεύουν, την αγαπούν, κι ακόμη όσοι πιστεύουν πως η «πολιτική» είναι πνευματική αποστολή κι όχι επάγγελμα.

Ειδήσεις Σήμερα: