Φώτης Κόντογλου – Μια μεγάλη στιγμή από το πριν

Ο Φώτης Κόντογλου και η καθ’ ημάς Ανατολή

Η καθ’ ημάς Ανατολή είναι το γέννημα του ευτυχισμένου γάμου του κλασσικού μας κόσμου με τον κόσμο των άλλων μεγάλων λαών της Μέσης Ανατολής. Γάμος που συντελέστηκε με την Αλεξανδρινή Διασπορά. Μέσα από τον γάμο αυτό ο άνθρωπος γεννήθηκε πάλι — ως ένα ον διαφορετικό σε βασικά σημεία από το ομοιόμορφό του παληό. Ο άνθρωπος έτσι έπαψε να είναι ο άνθρωπος μάζα, τμήμα μιας συλλογικότητας, με ανάπηρη ύπαρξη, όπως ήταν στις κοινωνίες της Μέσης Ανατολής, έγινε «πρόσωπο», στραμμένο στον Άλλο — και στον Όλο Άλλο. Αυτός είναι που θα αναφωνήσει με το στόμα ενός μεγάλου μας γέροντα: «Τι χαρά το βλέμμα του Άλλου!» Ο άνθρωπος στην αλλοτρίωσή του στην ύστερή του ολοκλήρωση θα αποκαλέσει τον Άλλο κόλασή του, αυτό όμως είναι μια σκοτεινή συνέχεια της Ιστορίας μας, όταν η Μεγάλη Άλωση, η Άλωση της ψυχής μας, θα έχει συντελεστεί.

Ο Φώτης Κόντογλου είναι αυτός που μέσα στον Λόγο —και στην εικαστική εκφορά του Λόγου— εκφράζει πιο άμεσα αυτή την συλλογική μας πραγματικότητα.

Το Αϊβαλί — η αιολική γη, το Μπογάζι, ήλιος, πεύκα, άνεμος, ώχρα, εληά. Ιδίως ωστόσο τα μάτια των ανθρώπων του, βαθύ πηγάδι.

Πού είναι ο Κόντογλου σήμερα;

Ένας πιο λόγιος, ίσως πιο πονηρεμένος, αδελφός του Θεόφιλου;

Ο Φώτης Κόντογλου είναι μια μεγάλη στιγμή από το πριν — όταν ξαφνικά αρχίσαμε πάλι να βλέπουμε το συλλογικό μας κορμί δίχως να ντρεπόμαστε, όταν αρχίσαμε να βλέπουμε την Ελλάδα ολόκληρη, όχι μόνο το λαγαρό κλασσικό μας αλλά και το μυροβόλο αλεξανδρινό, και το ορθόδοξο χριστιανικό —της ευσέβειας αλλά και του μανικού έρωτα— όταν χαρήκαμε λοιπόν το συλλογικό μας σώμα στην ολότητά του, πριν αρχίσει να μας συντρίβει η ηγεμονία της Δύσης, η ακηδία — το βόλεμα της ψυχής…

Κάιρο, 23-5-95

*Το εξαίσιο κείμενο του Κωστή Μοσκώφ που μόλις διαβάσατε συμπεριελήφθη στη συλλογική έκδοση «Φώτης Κόντογλους — Εν εικόνι διαπορευόμενος», εκδ. Ακρίτας, Αθήνα, 1995.

Ο Φώτης Κόντογλου, ένας από τους κορυφαίους έλληνες ζωγράφους και πνευματικούς δημιουργούς του 20ού αιώνα, γεννήθηκε στο Αϊβαλί (Κυδωνίες) της Μικράς Ασίας στις 8 Νοεμβρίου 1895 και απεβίωσε στην Αθήνα στις 13 Ιουλίου 1965.