Ντόρα Τσάτσου: Στο χαράκωμα δεν ονειρεύεται κανείς

Ακριβώς πριν από είκοσι έξι χρόνια, στις 15 Ιουνίου 2000, έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 68 ετών και ύστερα από άνιση μάχη με τον καρκίνο, η σπουδαία καλλιτέχνιδα Ντόρα Τσάτσου, μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ιστορία του ελληνικού χορού.

Η γεννημένη τον Αύγουστο του 1932 Ντόρα ήταν κόρη του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας και ακαδημαϊκού Κωνσταντίνου Τσάτσου και της Ιωάννας Σεφεριάδη, αδελφής του νομπελίστα ποιητή Γιώργου Σεφέρη.

Η αρσακειάδα Ντόρα σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και χορό στη σχολή «Pαλλού Mάνου», από την οποία αποφοίτησε αριστούχος το 1954.

Ακολούθως, με υποτροφία του Ιδρύματος Φουλμπράιτ, μετέβη στη Νέα Υόρκη, όπου σπούδασε στη φημισμένη σχολή της Μάρθα Γκράχαμ (Martha Graham School).

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, συνδέθηκε στενά —ως θιασώτρια της ιδέας της ελληνικότητας— με τους Μάνο Χατζιδάκι, Ραλλού Μάνου, Μίκη Θεοδωράκη, Γιάννη Μόραλη και Γιάννη Τσαρούχη, ενώ συνεργάστηκε ως χορεύτρια και χορογράφος με το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου.

Το 1960, μετά το γάμο της με τον Αλέξανδρο Συμεωνίδη (1909-1972), καθηγητή Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (το ζεύγος απέκτησε δύο άρρενα τέκνα), εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου δίδαξε στη σχολή «Μαίρη Λιάτσου» και στο Κολλέγιο Ανατόλια, ενώ συμμετείχε στην ίδρυση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (1961), με το οποίο συνεργάστηκε ως μόνιμη χορογράφος, χορεύτρια και οργανώτρια του χορού αρχαίου δράματος έως το 1975.

Το 1975 επέστρεψε στην Αθήνα και εργάστηκε (έως το 1981) ως μόνιμη χορογράφος του Εθνικού Θεάτρου, υπογράφοντας τις χορογραφίες πολλών θεατρικών παραστάσεων, με έμφαση στο αρχαίο δράμα.

Από το 1980, και επί μία οκταετία, διετέλεσε διευθύντρια της Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης.

Κατά τα έτη 1992-1993 διετέλεσε διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου, η πρώτη γυναίκα στην ιστορία του θεσμού.

Στα μετέπειτα χρόνια δίδαξε χορογραφία – κινησιολογία και αποτέλεσε μέλος της Επιτροπής Υποτροφιών του Ιδρύματος «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης».

Άνθρωπος πνευματώδης αλλά και πνευματικός, με ήθος, ευγένεια και δυναμισμό, η Ντόρα Τσάτσου ήταν μια αιρετική στην τέχνη, πάντα ανοιχτή σε νέες προτάσεις και ανατρεπτικές ιδέες.

Λίγες μόλις ημέρες μετά την εκλογή της ως διευθύντριας του Εθνικού Θεάτρου (διαδέχθηκε τον Αλέξη Σολομό και υπήρξε η πρώτη γυναίκα που κατέλαβε το ύψιστο αξίωμα του Εθνικού από ιδρύσεώς του, το 1932), στις 19 Νοεμβρίου 1992, η Ντόρα Τσάτσου παραχώρησε συνέντευξη στη δημοσιογράφο (καλλιτεχνική συντάκτρια) των «Νέων» Έλενα Δ. Χατζηιωάννου (1949-2013).

«ΤΑ ΝΕΑ», 24.11.1992, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Από την εν λόγω συνέντευξη, που είχε δημοσιευτεί την Τρίτη 24 Νοεμβρίου 1992, προέρχονται οι κάτωθι ερωτήσεις και απαντήσεις:

ΕΡ.: Θα δηλώνατε ευτυχής για την εκλογή σας σε μια πρώτη, έστω γαλατική, δήλωση;

ΑΠ.: Η πρώτη μου δήλωση ήταν «ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη». Δεν δηλώνω ευτυχής.

ΕΡ.: Λέτε ευθαρσώς την ηλικία σας. Είστε 60 ετών. Αυτό σημαίνει καλή σχέση με το χρόνο ή εξυπνάδα;

ΑΠ.: Τι είναι χρόνος;

ΕΡ.: Τελικά, οι σαραντάρηδες ή οι εξηντάρηδες;

ΑΠ.: Αυτοί που ο όποιος χρόνος δεν κατάφερε να τους κάνει κυνικούς ή παραιτημένους.

ΕΡ.: Ανανέωση ή αναπαλαίωση στο Εθνικό;

ΑΠ.: Τους χυμούς της ανανέωσης και την αρχοντιά της αναπαλαίωσης.

ΕΡ.: Γυναίκες στην εξουσία είναι το καινοφανές ή το αναμενόμενο των καιρών μας;

ΑΠ.: Η διάκριση των φύλων είναι απηρχαιωμένη ή κομπλεξική ιστορία.

ΕΡ.: Σ’ ένα «λάκκο με φίδια», η επίθεση ή η άμυνα είναι προτιμητέα;

ΑΠ.: Από το φαρμάκι των φιδιών βγαίνει το αντιφιδικό γιατρικό.

[…]

ΕΡ.: Έχετε κατά καιρούς δώσει πολλές μάχες. Έχετε νιώσει τα μαχαιρώματα;

ΑΠ.: Όλοι δίνουμε μάχες· όσο για τα μαχαιρώματα, κατά την ευαισθησία του καθενός.

[…]

ΕΡ.: Συνδικαλισμός και τέχνη. Βλέπετε κάποια γέφυρα ανάμεσά τους;

ΑΠ.: Τέχνη, τέχνη, τέχνη. Υποτίθεται όμως ότι ο συνδικαλισμός ενδιαφέρεται και γι’ αυτήν.

[…]

ΕΡ.: Η κρυφή γοητεία της εξουσίας ή η μοναξιά στο μάτι του κυκλώνα;

ΑΠ.: Η εξουσία είναι αδιάφανη, η μοναξιά δεδομένη, μένει η πάλη με τον κυκλώνα. Ποιος θα νικήσει.

ΕΡ.: Ποιος στίχος σάς έρχεται αυτή τη στιγμή στο νου;

ΑΠ.: Πού πήγε η μέρα η δίκοπη που ’χε τα πάντα αλλάξει; (σ.σ. στίχος του Γιώργου Σεφέρη)

[…]

ΕΡ.: Με πρόσωπα ή με θεσμούς είναι πιο δύσκολες οι μάχες;

ΑΠ.: Με πρόσωπα που είναι συγκεκριμένα, ενώ οι θεσμοί είναι πάντα, περίπου.

ΕΡ.: Ουτοπία ή πρακτική;

ΑΠ.: Πώς θα ζήσουμε χωρίς όνειρο, πώς θα ζήσουμε χωρίς να φάει η οικογένεια;

ΕΡ.: Υπάρχει για σας αντίδοτο στη φθορά του χρόνου;

ΑΠ.: Ουσιαστικός διάλογος και επικοινωνία με τους νέους.

ΕΡ.: Ομορφιά ή ωραιότητα;

ΑΠ.: Ομορφιά.

ΕΡ.: Γόβα στιλέτο ή «ελβιέλα»; (σ.σ. παλαιό αθλητικό παπούτσι ελληνικής κατασκευής)

ΑΠ.: Ξυπολυσιά.

ΕΡ.: Ο πρώτος κανόνας σ’ έναν υποθετικό δεκάλογο επαγγελματία ποιος είναι κατά τη γνώμη σας;

ΑΠ.: Υπευθυνότητα και συνέπεια.

ΕΡ.: Κι ο τελευταίος;

ΑΠ.: Γνώση του αντικειμένου.

[…]

ΕΡ.: Μπαίνετε ή βγαίνετε από το τούνελ;

ΑΠ.: Μπαίνω.

ΕΡ.: Ονειρεύεστε την επόμενη μέρα;

ΑΠ.: Στο χαράκωμα δεν ονειρεύεται κανείς.

Η κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου προέρχεται από το τεύχος του «Ταχυδρόμου» που είχε κυκλοφορήσει στις 18 Οκτωβρίου 1990.