Οδύσσεια: Πρωτοφανές ψηφιακό μποϊκοτάζ με 350.000 dislikes για το cast που «πρόδωσε τον Όμηρο και την Ελλάδα»

Η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν, η κινηματογραφική μεταφορά του ομηρικού έπους, δεν πρόκειται να ανοίξει στις αίθουσες για ακόμα δύο εβδομάδες. Όμως στο YouTube, κάτω από το τρέιλερ της ταινίας, ένας άλλος Τρωικός πόλεμος είναι σε πλήρη εξέλιξη.

Τα dislikes στο επίσημο κανάλι έχουν εκτοξευθεί σε πάνω από 350.000 και τα σχόλια να αγγίζουν τις 20.000. Μπροστά σε αυτό το πρωτοφανές κύμα οργής, η Universal επιστράτευσε (εσπευσμένα) τη θεωρία του rating bombing από bots για να δικαιολογήσει την εχθρική στάση του κοινού απέναντι στο προϊόν.

Σε παράλληλο χρόνο η Λουπίτα Νιόνγκο δέχεται νέο κύμα αντιδράσεων ενόψει της αυριανής διεθνούς πρεμιέρας στο Λονδίνο και η Universal, το στούντιο πίσω από το ομηρικό στοίχημα του Νόλαν, επιτίθεται στους «τοξικούς φανς».

«Η Universal Pictures μοιάζει να μην μπορεί να διαχειριστεί τις πολλαπλές αντιδράσεις για τις ριζοσπαστικές επιλογές στο casting, και οι αναλυτές της βιομηχανίας άρχισαν ήδη να γράφουν το αφήγημα της καθοδηγούμενης επίθεσης» σχολιάζει το Reddit.

Είναι πράγματι bots και influencers που ναρκοθετούν μια σπουδαία ταινία ή το Χόλιγουντ αρνείται πεισματικά να ακούσει την αγορά, επιστρατεύοντας το ίδιο playbook που οδήγησε πρόσφατα στη συντριβή του Supergirl; Η απάντηση για την Οδύσσεια θα έρθει κάποιες εβδομάδες μετά, όμως η μετάθεση ευθυνών έχει ήδη ξεκινήσει όσο τα νούμερα του επίσημου countdown trailer έχουν κυριολεκτικά εκραγεί.

Το κλίμα πριν τη μεγάλη διεθνή πρεμιέρα που είναι προγραμματισμένη να πραγματοποιηθεί στο Λονδίνο αυτή τη Δευτέρα, 6 Ιουλίου, είναι εμπόλεμο με τα metrics να επιβεβαιώνουν ένα συντριπτικό 86% αρνητικών αντιδράσεων σε σύνολο 4,3 εκατομμυρίων προβολών.

«Μέσα σε μόλις δύο ημέρες, ο αριθμός των dislikes εξαπλασιάστηκε. Και όπως ήταν αναμενόμενο, οι αναλυτές και οι σχολιαστές της βιομηχανίας βρήκαν αμέσως την έτοιμη εξήγησή τους: για όλα φταίνε, φυσικά, οι φανς» γράφει το Cosmicbook.

Το άλλοθι

Η γνωστή δικαιολογία περί «rating bombing» έχει ήδη αμφισβητηθεί. Το Box Office Theory ανέλυσε την αντίδραση του κοινού στο τρέιλερ αυτή την εβδομάδα, και ο τρόπος με τον οποίο πλαισιώνει το ζήτημα είναι πραγματικά αξιοσημείωτος, αν όχι εντελώς κωμικός.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το τρέιλερ κυκλοφόρησε αποσπώντας «κυρίως θετικές αντιδράσεις» και οργανικά σκορ στα social media, ενώ τα μαζικά κύματα αρνητικής ψήφου στις σελίδες του βίντεο αποδίδονται αποκλειστικά σε «πολιτικά υποκινούμενες καμπάνιες ψηφιακού σαμποτάζ από influencers και bots».

Με λίγα λόγια, η επίσημη γραμμή υποστηρίζει ότι το ένα τρίτο του εκατομμυρίου dislikes στο ίδιο το κανάλι του studio είναι απλώς ένα πρόβλημα με bots, ότι η υποτιθέμενη θετική αντίδραση είναι η μόνη αληθινή, ενώ η συντριπτική αρνητική πλευρά είναι κατασκευασμένη, μαζί με τις χιλιάδες γραπτές τοποθετήσεις των χρηστών.

«Το Χόλιγουντ χρωστάει μια συγγνώμη στην Ελλάδα»

Το μεγάλο πρόβλημα με τη θεωρία του rating bombing είναι ότι οι οργανωμένες καμπάνιες ψηφιακού σαμποτάζ μπορούν μεν να φουσκώσουν τεχνητά έναν αριθμό dislike, αλλά δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να δώσουν οργανικά δεκάδες χιλιάδες likes σε συγκεκριμένα σχόλια πραγματικών χρηστών.

Το κορυφαίο σχόλιο κάτω από το trailer, το οποίο ειρωνεύεται ανοιχτά το casting της Λουπίτα Νιόνγκο ως Ωραία Ελένη με την ατάκα «Κοίτα με, εγώ είμαι η Ελένη τώρα», ξεπερνά αυτή τη στιγμή τα 10.000 likes.

Ακριβώς από κάτω, η φράση «το πρόσωπο που άδειασε χίλια καθίσματα» αγγίζει τα 19.000 likes.

Άλλα πολύ δημοφιλή σχόλια διαβάζουν: «Κανένας Έλληνας δεν έπαθε κακό — ούτε καν προσλήφθηκε για αυτό το ελληνικό παραμύθι» και «Το Χόλιγουντ χρωστάει μια συγγνώμη στην Ελλάδα».

Το cast της έντασης

Η έντονη διαμάχη και η παραφιλολογία γύρω από την παραγωγή χτίζονται εδώ και μήνες. Αν και οι υποστηρικτές της ταινίας στα μεγάλα αμερικανικά μέσα προσπαθούν συστηματικά να συμπτύξουν όλες τις αντιδράσεις σε μια generic, επίπεδη κατηγορία περί ρατσισμού, τα παράπονα της κοινής γνώμης είναι πολύ συγκεκριμένα, διακριτά μεταξύ τους και αφορούν τον πυρήνα του πρωτογενούς υλικού.

Το πρώτο μεγάλο μέτωπο αφορά το casting της Λουπίτα Νιόνγκο στους ρόλους της Ωραίας Ελένης και της Κλυταιμνήστρας.

Ο Όμηρος περιγράφει την Ελένη με σαφείς φυσικούς όρους στο πρωτότυπο κείμενο, χρησιμοποιώντας τη λέξη «λευκώλενος». Το επίθετο που σημαίνει «αυτή που έχει λευκά (όμορφα) χέρια ή πήχεις», από τις λέξεις λευκός και ὠλένη (πήχυς) συναντάται στην αρχαιοελληνική μυθολογία και αποτελούσε χαρακτηριστικό επίθετο που χρησιμοποιούσε συχνά ο αρχαίος Έλληνας ποιητής και ο πρώτος μεγάλος δημιουργός της ευρωπαϊκής και δυτικής λογοτεχνίας κυρίως για τη θεά Ήρα, καθώς και για την ωραία Ελένη.

Η Νιόνγκο έχει τιμηθεί με βραβείο Όσκαρ και το σπάνιο ταλέντο της δεν αμφισβητείται από κανέναν· η ένσταση του κοινού εστιάζει αποκλειστικά στο γεγονός ότι η επιλογή αυτή έρχεται σε πλήρη ρήξη με το ιστορικό και λογοτεχνικό DNA του κειμένου.

Την ίδια στιγμή, η παρουσία της Ζεντάγια στον ρόλο της θεάς Αθηνάς έχει πυροδοτήσει το λεγόμενο σύνδρομο του Zendaya fatigue. Εδώ δεν πρόκειται για κάποιου είδους ιδεολογική διαφωνία, αλλά για καθαρό κορεσμό της αγοράς, καθώς η ηθοποιός βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε μεγάλης παραγωγής τα τελευταία τρία χρόνια.

Η τοποθέτησή της ως ηγετικής θεότητας της ελληνικής μυθολογίας σε ένα blockbuster των 250 εκατομμυρίων δολαρίων ενισχύει την αίσθηση ότι το φιλμ κάνει επιλογές που εξυπηρετούν τα logistics του Χόλιγουντ και όχι την ουσία του έργου.

Επιπλέον, ο ρόλος του Έλιοτ Πέιτζ, ο οποίος κρατήθηκε μυστικός για μήνες προκαλώντας φήμες ακόμα και για τον ρόλο του Αχιλλέα, επιβεβαιώθηκε τελικά ότι είναι ο Σίνωνας.  Στην Οδύσσεια, ο Σίνων είναι ο Έλληνας στρατιώτης που εξαπάτησε τους Τρώες, πείθοντάς τους με ψέματα να βάλουν τον Δούρειο Ίππο μέσα στα τείχη.

View this post on Instagram

A post shared by SCREEN THRILL (@screenthrill)

Όποιες κι αν ήταν οι αρχικές προθέσεις του Κρίστοφερ Νόλαν, η απόφαση του να επιλέξει έναν τρανς ηθοποιό στον ρόλο του απόλυτου απατεώνα, ο οποίος οδηγεί έναν ολόκληρο πολιτισμό στην αυτοκαταστροφή μέσω της παραπλάνησης, αποτελεί μια επιλογή που αναμένεται να αναλυθεί άγρια από την κριτική ενώ έχει φέρει αντιδράσεις ακόμη και από την ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα.

Τέλος, η επιλογή του ράπερ Τράβις Σκοτ για τον ρόλο ενός αρχαίου ραψωδού, την οποία ο σκηνοθέτης υπεραμύνθηκε παραλληλίζοντας τη hip-hop σκηνή με την προφορική παράδοση της επικής ποίησης, μπορεί να στέκει ακαδημαϊκά, αλλά στην πράξη ξένισε το κοινό.

View this post on Instagram

A post shared by SCREEN THRILL (@screenthrill)

Η Universal και το λάδι στη φωτιά

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό κλίμα, η Universal προχώρησε στις 25 Ιουνίου σε μια κίνηση τακτικής που συζητήθηκε. Το στούντιο ανακοίνωσε ότι ακυρώνει ολοκληρωτικά τις ειδικές προβολές για influencers.

Μετά την επίσημη παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας στο Λονδίνο στις 6 Ιουλίου, οι pre-release προβολές θα είναι προσβάσιμες αποκλειστικά και μόνο σε διαπιστευμένους, επαγγελματίες κριτικούς κινηματογράφου.

Οι influencers και οι διαχειριστές fan-sites, που υπό κανονικές συνθήκες απολαμβάνουν νωρίς τις ταινίες με αντάλλαγμα την παραγωγή ενθουσιώδους promo περιεχομένου στα social media, αποκλείστηκαν εντελώς.

Ενώ ο mainstream τύπος έσπευσε να βαφτίσει την κίνηση ως «δείγμα απόλυτης αυτοπεποίθησης» του στούντιο, ο αναλυτής Μάριο Νόφαλ έδωσε μια εντελώς διαφορετική ερμηνεία μέσω του Χ, γράφοντας χαρακτηριστικά πως το Χόλιγουντ έχει «καεί και πλέον το γνωρίζει».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Universal κλείνει την πόρτα στους influencers «επειδή τρέμει στην ιδέα ότι η αυθεντική, αρνητική αντίδραση του κοινού θα διαρρεύσει πριν προλάβουν οι μηχανισμοί της να ελέγξουν το αφήγημα», προσθέτοντας πως όταν ένα στούντιο φοβάται να καλέσει ακόμα και τα δικά του, ελεγχόμενα media, τότε είναι βέβαιο πως έρχεται «ένα απόλυτο σερί τρόμου».

Υπάρχει, βέβαια, και ένα πιο βαθύ εμπορικό υπόβαθρο που τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης επιλέγουν να αγνοούν. Όπως σημείωσε το Dark Horizons, η υπερβολική και συχνά κατευθυνόμενη αποθέωση από influencers για πρόσφατες κυκλοφορίες όπως το Disclosure Day και το Supergirl, οι οποίες στη συνέχεια καταποντίστηκαν από τις μετέπειτα μεικτές κριτικές των επαγγελματιών, τραυμάτισε σοβαρά την εμπιστοσύνη των θεατών απέναντι σε ολόκληρο το σύστημα προώθησης.

Η Universal, βλέποντας τις δύο προηγούμενες μεγάλες παραγωγές της που στηρίχθηκαν από influencers να είναι ναυάγια στα ταμεία, ίσως απλώς αποφάσισε να κόψει τους δεσμούς με ένα εργαλείο marketing που έχει χάσει την αξιοπιστία του και δεν φέρνει πλέον εμπορικό conversion στα ταμεία.

Oδύσσεια όπως Supergirl;

Αν όλη αυτή η μεθοδολογία μοιάζει οικεία, είναι επειδή έχει ξανασυμβεί. Όταν το Supergirl απέτυχε εισπρακτικά, η επίσημη γραμμή της βιομηχανίας ήταν ότι οι γυναίκες επέλεξαν να μείνουν στο σπίτι τους και ότι οι φανς ήταν οι αποκλειστικοί υπαίτιοι.

Ίσως, το Supergirl να είναι θύμα της μανόσφαιρας, ίσως η Οδύσσεια να είναι θύμα του πολέμου εναντίον της από τον Έλον Μασκ, ίσως πολλά. Ωστόσο τα στούντιο, μπροστά στις αποτυχίες του box office, δεν δείχνουν καμία διάθεση αντί να αναζητηθούν ευθύνες στην ίδια την ταινία ή στις δημιουργικές επιλογές πίσω από αυτήν.

«Είναι μια κλασική στρατηγική, ένα μοτίβο που καταγράφεται συστηματικά σε όλα τα μεγάλα franchises: όταν το κοινό λέει όχι, το Χόλιγουντ κατηγορεί το κοινό» λέει ο αναλυτής Γουίλ Νταν.

Το εντυπωσιακό στη συγκεκριμένη περίπτωση της Οδύσσειας είναι ο χρονισμός. Οι δικαιολογίες για το Supergirl διατυπώθηκαν μετά την ετυμηγορία του box office. Οι δικαιολογίες για την Οδύσσεια συντάσσονται πριν η ταινία προλάβει να κόψει έστω και ένα εισιτήριο για το εναρκτήριο Σαββατοκύριακο.

Το συμβόλαιο της επικοινωνιακής ασφάλειας υπογράφεται εκ των προτέρων, έτσι ώστε αν το φιλμ φέρνει λιγότερα έσοδα σε σχέση με τις προβλέψεις των 80 έως 100 εκατομμυρίων δολαρίων και τον τεράστιο προϋπολογισμό των 250 εκατομμυρίων, το αφήγημα να είναι ήδη έτοιμο: δεν έφταιγε το casting, έφταιγαν οι φανς.

Η ώρα της κρίσης στα ταμεία

Σύμφωνα με το ίδιο tracking report, οι πρώτες αντιδράσεις των κριτικών στα social media θα εμφανιστούν αυτή τη Δευτέρα, 6 Ιουλίου, ενώ το πλήρες εμπάργκο για τις επίσημες κριτικές θα αρθεί στις 15 Ιουλίου, ακολουθώντας ακριβώς την ίδια στρατηγική διάθεσης που χρησιμοποίησε η Universal και για το Όπενχαιμερ.

«Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν οι κριτικοί θα λειτουργήσουν ως απλοί προπαγανδιστές του Νόλαν ή αν θα πουν τα πράγματα με το όνομά τους, όπως έπραξαν τελικά και στην περίπτωση του Supergirl» προσθέτει.

Η Οδύσσεια μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί μια εξαιρετική ταινία, όμως οι διθυραμβικές κριτικές δεν ήταν ποτέ το ζητούμενο.

Το πραγματικό στοίχημα είναι αν το γενικό κοινό, που σύμφωνα με τα στοιχεία έχει αποστασιοποιηθεί πλήρως εξαιτίας των επιλογών στο casting, θα επιλέξει τελικά να εμφανιστεί στις αίθουσες.

Το να απορρίπτεις όμως 350.000 dislikes ως μια απλή καμπάνια ψηφιακού πολέμου δεν απαντά σε αυτό το ερώτημα. Απλώς διασφαλίζει ότι, αν η απάντηση των ταμείων είναι αρνητική, κάποιος άλλος εκτός από το studio θα φέρει την ευθύνη, όπως ακριβώς επιτάσσει ο κανόνας της βιομηχανίας.

Το μοναδικό ακλόνητο δεδομένο, το οποίο κανένα κύμα ψηφιακών dislikes δεν μπορεί να κλονίσει προς το παρόν, είναι τα επίσημα tracking data της αγοράς.

Η Οδύσσεια συνεχίζει να προβάλλει ένα εξαιρετικά δυναμικό εγχώριο άνοιγμα της τάξεως των 80 έως 100 εκατομμυρίων δολαρίων, ενώ οι προπωλήσεις εισιτηρίων για τις αίθουσες IMAX είχαν σπάσει κάθε προηγούμενο ρεκόρ ήδη από πέρυσι.

Το πιστό, σκληροπυρηνικό κοινό του Κρίστοφερ Νόλαν —οι θεατές που τον στηρίζουν τυφλά σε κάθε του βήμα, από την εποχή του Mεμέντο μέχρι το πρόσφατο Όπενχαιμερ— αναμένεται να γεμίσει τις αίθουσες στις 17 Ιουλίου, αδιαφορώντας πλήρως για τον πόλεμο που μαίνεται στα social media για την Οδύσσεια.

Το dislike ratio του YouTube και τα pre-sale data των ταμείων αντιπροσωπεύουν αυτή τη στιγμή δύο εντελώς διαφορετικά ακροατήρια, τα οποία διατυπώνουν ταυτόχρονα δύο αντίθετες θέσεις: το ένα ψηφίζει με κλικ οργής και το άλλο με την πιστωτική του κάρτα.

Η Universal ποντάρει με σιγουριά στο ότι η δεύτερη δεξαμενή κοινού είναι σαφώς μεγαλύτερη και η Οδύσσεια θα κερδίσει στα ταμεία. Μπορεί να έχει δίκιο· μπορεί όμως να βρίσκεται και στο σημείο μηδέν, όπου θα ανακαλύψει αν το παραδοσιακό κοινό ενός κορυφαίου δημιουργού είναι διατεθειμένο να του συγχωρήσει καλλιτεχνικές επιλογές τις οποίες απέρριψε με πάθος πριν καν κάτσει στο κάθισμα του κινηματογράφου.