Η Βρετανία ζητά συγγνώμη για τις εξαναγκαστικές υιοθεσίες – Η σκοτεινή ιστορία πίσω από την κρατική πολιτική

Η δημόσια συγγνώμη του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ για τις εξαναγκαστικές υιοθεσίες στην Αγγλία αποτελεί ένα σημαντικό, αλλά καθυστερημένο βήμα προς την αναγνώριση μιας σκοτεινής σελίδας της ιστορίας, σύμφωνα με τις ιστορικούς Λίντσεϊ Έρνερ-Μπερν και Τζάνετ Γκρίνλις.

«Σε όλους όσοι επηρεάστηκαν από αυτή την πρακτική, θέλω να πω το εξής: η ντροπή δεν είναι δική σας. Δεν ήταν ποτέ δική σας. Η ντροπή είναι δική μας», δήλωσε o Στάρμερ.

Όπως επισήμανε ο Βρετανός πρωθυπουργός, η επίσημη αυτή συγγνώμη έρχεται να προστεθεί στις αντίστοιχες πρωτοβουλίες που είχαν αναλάβει στο παρελθόν οι κυβερνήσεις της Σκωτίας, της Ουαλίας, της Βόρειας Ιρλανδίας και της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας, επιχειρώντας να αντιμετωπίσουν αυτή την τραυματική ιστορία.

Οι ερευνήτριες επισημαίνουν ότι από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έως και τη δεκαετία του 1970, εκτιμάται πως 300.000 έως 500.000 παιδιά στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία απομακρύνθηκαν από τις μητέρες τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις επρόκειτο για ανύπαντρες γυναίκες, οι οποίες εξαναγκάστηκαν να δώσουν τα παιδιά τους για υιοθεσία χωρίς την ελεύθερη και πλήρως ενημερωμένη συγκατάθεσή τους.

Η «κουλτούρα της ντροπής» και ο ρόλος του κράτους

Όπως εξηγούν, η πρακτική αυτή στηρίχθηκε σε μια βαθιά ριζωμένη κουλτούρα ντροπής, επηρεασμένη από καθολικές, προτεσταντικές και άλλες θρησκευτικές αντιλήψεις, που αντιμετώπιζαν την εγκυμοσύνη εκτός γάμου ως κάτι το ηθικά μεμπτό. Οι γυναίκες στιγματίζονταν κοινωνικά, ενώ το κράτος δεν παρείχε επαρκή οικονομική ή στεγαστική στήριξη στις ανύπαντρες μητέρες. Αντίθετα, πολλές οδηγούνταν σε ιδρύματα μητέρας και βρέφους, όπου ασκούνταν έντονες πιέσεις ώστε να παραχωρήσουν τα παιδιά τους για υιοθεσία.

Οι ιστορικοί τονίζουν ότι το μεταπολεμικό σύστημα κοινωνικής πρόνοιας στη Βρετανία και την Ιρλανδία βασιζόταν στο πρότυπο του άνδρα ως αποκλειστικού οικονομικού στυλοβάτη της οικογένειας. Ως αποτέλεσμα, οι ανύπαντρες μητέρες θεωρούνταν οικονομικό και κοινωνικό «βάρος», ενώ η υιοθεσία προβαλλόταν ως η προτιμώμενη λύση από τις αρχές. Τα δικαιώματα των θετών γονέων είχαν προτεραιότητα έναντι εκείνων των βιολογικών μητέρων και των παιδιών τους.

Τα ιδρύματα και οι εξαναγκαστικές υιοθεσίες

Η έρευνα αναδεικνύει επίσης τον καθοριστικό ρόλο του κράτους και των θρησκευτικών οργανώσεων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Υπουργείο Υγείας άρχισε από το 1943 να επιδοτεί τα ιδρύματα μητέρας και βρέφους, ενώ στην Ιρλανδία αυτά λειτουργούσαν κυρίως υπό τη διαχείριση καθολικών οργανώσεων και χρηματοδοτούνταν από δημόσιους πόρους, φιλανθρωπίες και την απλήρωτη εργασία των ίδιων των μητέρων. Παρά τη χρηματοδότηση, η κρατική εποπτεία ήταν περιορισμένη.

Μέχρι τη δεκαετία του 1950, η υιοθεσία είχε αναχθεί στην επίσημα προτιμώμενη λύση για τα παιδιά που γεννιούνταν εκτός γάμου. Οι βιολογικές μητέρες συχνά παρουσιάζονταν ως ανεύθυνες ή εξαρτημένες από το κράτος, ενώ οι ανάγκες και τα δικαιώματά τους παραμερίζονταν.

Το στίγμα παραμένει και η δικαιοσύνη εκκρεμεί

Αν και από τη δεκαετία του 1970 θεσπίστηκαν σταδιακά επιδόματα και δικαιώματα στέγασης για τις ανύπαντρες μητέρες και οι υιοθεσίες μειώθηκαν σημαντικά τη δεκαετία του 1980, οι δύο ιστορικοί σημειώνουν ότι το κοινωνικό στίγμα δεν έχει εξαλειφθεί. Οργανώσεις που στηρίζουν μονογονεϊκές οικογένειες εξακολουθούν να καταγράφουν εμπειρίες διακρίσεων και προκαταλήψεων απέναντι στις γυναίκες που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους.

Οι δύο ερευνήτριες επισημαίνουν ακόμη ότι και άλλες χώρες έχουν προχωρήσει σε επίσημες συγγνώμες για τις εξαναγκαστικές υιοθεσίες, όπως η Αυστραλία, η Ιρλανδία, η Σκωτία, η Ουαλία και η Βόρεια Ιρλανδία. Ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι συγγνώμες δεν συνοδεύτηκαν από ουσιαστική αποκατάσταση ή αποζημίωση των θυμάτων.

Καταλήγουν ότι η επίσημη αναγνώριση από την Αγγλία αποτελεί ένα κρίσιμο πρώτο βήμα, όμως δεν αρκεί από μόνη της. Όπως σημειώνουν, η κυβέρνηση θα πρέπει να ακούσει τις μαρτυρίες των επιζώντων, να διασφαλίσει την πρόσβαση στα αρχεία των υιοθεσιών και να προχωρήσει σε ουσιαστικά μέτρα αποκατάστασης, ώστε η συγγνώμη να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο και να μην παραμείνει μια συμβολική κίνηση.

*Mε πληροφορίες από: The Conversation, Kεντρική Φωτογραφία: Οι κοινωνικές αντιλήψεις για τον τοκετό στα μέσα του 20ού αιώνα διέφεραν δραματικά ανάλογα με το αν μια γυναίκα ήταν παντρεμένη ή ανύπαντρη. Πηγή: Imperial War Museums