Ουδέν κρυπτόν υπό την ΑΙ – Ασπίδα ή απειλή η «αποανωνυμοποίηση» στα social media;

Υπό αμφισβήτηση φαίνεται να θέτει η AI την ιδιωτικότητα, σύμφωνα με νέα μελέτη που προειδοποιεί ότι οι ανώνυμοι λογαριασμοί δεν είναι τόσο προστατευμένοι όσο πιστεύουν οι κάτοχοί τους.

Από την άλλη, τα ψευδώνυμα δεν επιλέγονται πάντα με όρους ιδιωτικότητας για την προστασία του χρήστη από κακόβουλες ενέργειες, καθώς κατά καιρούς έχουν συνδεθεί με διάφορες μορφές παραπληροφόρησης και διασποράς ψευδών ειδήσεων.

«Κάποιοι θα κατηγορηθούν για πράγματα που δεν έχουν κάνει» προειδοποιεί καθηγητής στο UCL

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ιδρυτής του MeWe, Μαρκ Γουάνσταϊν, είναι καιρός να σταματήσουμε την υποκρισία, και να αναγνωρίσουμε ότι η ανθρώπινη και η ψηφιακή μας ταυτότητα είναι γνωστές. Αν και καμία λύση δεν είναι τέλεια, συμπληρώνει ο ίδιος, σταθμίζοντας τα οφέλη έναντι των κινδύνων, η επαλήθευση της ταυτότητας των χρηστών είναι η καλύτερη επιλογή που έχουμε.

Η AI το κάνει εύκολο και με χαμηλό κόστος. Μέσα από τη σύνδεση διάσπαρτων online πληροφοριών με πραγματικές ταυτότητες, τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (LLMs) όπως το ChatGPT μπορούν να βρουν ποιος «κρύβεται» πίσω από ένα ψευδώνυμο στα social media.

Πληροφορίες που είναι ήδη διαθέσιμες στο διαδίκτυο μπορούν εύκολα να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες ενός spear-phishing ή μιας «εξαιρετικά προσωποποιημένης» απάτης, ενώ οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα εργαλεία για να παρακολουθούν τους πολίτες τους.

Πέραν των κοινωνικών δικτύων, είναι ικανά να αξιοποιήσουν νοσοκομειακά αρχεία, στοιχεία εισαγωγών και διάφορες άλλες στατιστικές δημοσιεύσεις, με αποτέλεσμα αυτές να μην πληρούν πλέον το υψηλό επίπεδο ανωνυμοποίησης (anonymisation) που απαιτείται στην εποχή της AI, επισημαίνει ο Μαρκ Χουάρες, λέκτορας στην Κυβερνοασφάλεια στο πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου.

Φθηνή και προσβάσιμη: η AI αλλάζει τους κανόνες

Η αποανωνυμοποίηση (de-anonymisation) την εποχή της AI έχει εντείνει τη δημόσια συζήτηση για το τι θεωρείται πραγματικά ανώνυμο στο διαδίκτυο, καθώς το κόστος και η δυσκολία σύνθετων επιθέσεων κατά της ιδιωτικότητας έχουν μειωθεί σημαντικά.

Όπως αναφέρει ο Guardian, που παρουσιάζει την έρευνα των Σάιμον Λέρμεν (MATS Research) και Ντάνιελ Παλέκα (ETH Zurich) που δημοσιεύτηκε στο arXiv, η εξέλιξη των μοντέλων LLMs είναι τέτοια σήμερα που οι χάκερ μπορούν πλέον να εντοπίζουν ευκολότερα και φθηνότερα ανώνυμους λογαριασμούς. Σε πείραμα με 338 χρήστες του Hacker News, τα LLMs ταυτοποίησαν σωστά τους 226 – ποσοστό επιτυχίας 67%, με 90% ακρίβεια.

Χάρη στην τεχνολογία AI, τα γλωσσικά μοντέλα συνθέτουν δημοσιευμένες πληροφορίες στο διαδίκτυο και αντιστοιχίζουν ψευδώνυμα σε μία πλατφόρμα με τα πραγματικά στοιχεία σε μία άλλη. Τη στιγμή που για τους περισσότερους ανθρώπους θα ήταν πρακτικά αδύνατον να συλλέξουν online πληροφορίες για ένα άτομο και να τις συνθέσουν, για τα LLMs απαιτείται απλώς μια σύνδεση στο διαδίκτυο.

Η επιτήρηση με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί ένα ταχέως αναπτυσσόμενο πεδίο που προκαλεί ανησυχία σε επιστήμονες υπολογιστών και ειδικούς στην προστασία της ιδιωτικότητας.

Αντιφρονούντες και ακτιβιστές που δημοσιεύουν ανώνυμα θα μπορούσαν να βρεθούν εκτεθειμένοι στις ορέξεις διεφθαρμένων και αυταρχικών κυβερνήσεων. Μάλιστα, «κάποιοι άνθρωποι θα κατηγορηθούν για πράγματα που δεν έχουν κάνει», προειδοποιεί ο Πίτερ Μπέντλεϊ, καθηγητής επιστήμης υπολογιστών στο UCL, δεδομένου ότι τα LLMs συχνά κάνουν λάθη στη σύνδεση λογαριασμών.

Οι περιορισμοί και τα οφέλη της αποανωνυμοποίησης

Ωστόσο, η άρση της ανωνυμίας μετατρέπεται από απειλή για την ιδιωτικότητα σε προστασία του κοινωνικού συνόλου όταν πρόκειται για fake news και συστηματική παραπληροφόρηση. Σε κάθε περίπτωση, η τεχνητή νοημοσύνη δεν εξασφαλίζει «μαγικά» την άρση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο.

Αν και τα LLMs μπορούν σε πολλές περιπτώσεις να αποανωνυμοποιούν δεδομένα, μερικές φορές δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα, ενώ ο αριθμός πιθανών ταυτοποιήσεων είναι πολύ μεγάλος. «Μόνο όταν κάποιος μοιράζεται σταθερά τα ίδια στοιχεία σε διαφορετικές πλατφόρμες, μπορούν να συνδέσουν λογαριασμούς», εξηγεί η καθηγήτρια Μάρτι Χερστ από το Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ.

Όσο η AI εξελίσσεται, κακόβουλοι λογαριασμοί συνεχίζουν να βρίσκουν στην ανωνυμία το ιδανικό κρησφύγετο για να προωθούν συγκεκριμένα συμφέροντα και να επηρεάζουν συνειδήσεις. Κατασκευασμένες φωτογραφίες, deepfake βίντεο και «πειραγμένες» στατιστικές μπλέκονται με τα πραγματικά γεγονότα, με αποτέλεσμα ο κόσμος είτε να πιστεύει ό,τι βλέπει είτε να αμφισβητεί τα πάντα. Πριν από δέκα χρόνια, τα bots ήταν εύκολα αναγνωρίσιμα – νέοι λογαριασμοί, χωρίς followers, με ονόματα από τυχαίους αριθμούς. Σήμερα, εμφανίζονται όπως κάθε πραγματικό προφίλ.

Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Τσεχία και στη Ρουμανία κατακλύστηκαν από fake news για τους πρόσφυγες (ότι είναι πλούσιοι και λαμβάνουν μεγάλη κρατική βοήθεια), ενώ στην Πολωνία κατηγορήθηκαν ψευδώς για εγκλήματα βίας. Παράλληλα, deepfakes τόσο του Πούτιν όσο και του Ζελένσκι με κατασκευασμένες δηλώσεις κυκλοφόρησαν επανειλημμένα στα social media.

Σύμφωνα με έρευνα του Rutgers University, στις αμερικανικές εκλογές του 2024, δίκτυα λογαριασμών που συμπεριφέρονταν σαν bots ήταν οι «κύριοι οδηγοί όγκου περιεχομένου» γύρω από ψευδείς αφηγήσεις – και αυτό τόσο στα αριστερά όσο και στα δεξιά του πολιτικού φάσματος.

Το καλοκαίρι του 2023 βίντεο με οπαδούς ποδοσφαίρου στη Γαλλία παρουσιάστηκε ως απειλή εκ μέρους μεταναστών. Όπως αναφέρει το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO), το βίντεο υποτιτλίστηκε παραπλανητικά στην Ελλάδα σαν να λένε οι άνθρωποι στα πλάνα «θα βιάσουμε όλες τις λευκές γυναίκες στην Ευρώπη και θα αποκεφαλίσουμε όλους τους άνδρες». Το World Economic Forum στην έκθεσή του για τους Παγκόσμιους Κινδύνους 2024 κατέταξε την παραπληροφόρηση ως την κορυφαία άμεση απειλή παγκοσμίως – και η μετανάστευση είναι ένα από τα θέματα που πλήττεται περισσότερο.

Η χρυσή τομή

Η κατάργηση της ανωνυμίας δεν αντιμετωπίζει το μίσος και την παραπληροφόρηση, αναφέρει το ADL (Anti-Defamation League) επισημαίνοντας σχετικές έρευνες. Σύμφωνα με αυτές, η υποχρεωτική χρήση πραγματικού ονόματος έχει ελάχιστη επίδραση στην τοξικότητα του διαδικτύου, αφού πολλοί χρήστες δεν διστάζουν να δημοσιεύουν μισαλλόδοξο περιεχόμενο με το κανονικό τους όνομα.

Ο Γουάινσταϊν πιστεύει ότι μπορεί να βρεθεί η χρυσή τομή. Σε αυτό το πνεύμα, προτείνει ένα σύστημα όπου οι πλατφόρμες γνωρίζουν την ταυτότητα των χρηστών, αλλά οι ίδιοι παραμένουν ανώνυμοι για τους άλλους χρήστες, επιτρέποντας έτσι γρήγορη αντίδραση κατά κακόβουλων λογαριασμών χωρίς να θυσιάζεται η ιδιωτικότητα. Ένα τέτοιο σύστημα αναγνώρισης δεν θα παρακολουθεί ούτε θα συλλέγει δεδομένα χρηστών πέραν του ελάχιστου απαραίτητου για την επαλήθευση.

Το ερώτημα δεν είναι αν η AI μπορεί να «ξεσκεπάσει» τους ανώνυμους του διαδικτύου — είναι προφανές ότι μπορεί. Το ερώτημα είναι ποιος κρατά στα χέρια του αυτό το εργαλείο και με ποιον σκοπό. Όσο η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τους κανόνες που την διέπουν, η ισορροπία ανάμεσα στην ιδιωτικότητα και την ασφάλεια παραμένει ένα ζητούμενο που δεν μπορεί να αφεθεί στις αγορές ή στους αλγόριθμους να επιλύσουν.