Θανάσης Μουσόπουλος: Πρόκληση και εγερτήριο σάλπισμα για τους νεότερους

Στις 17 Ιανουαρίου 2026, παραμονή της γιορτής του, έφυγε από τη ζωή ένας αξιοπρόσεκτος λόγιος, ο φιλόλογος και συγγραφέας Θανάσης Μουσόπουλος, ο οποίος, επί σειράν δεκαετιών, υπηρέτησε πιστά και ευσυνείδητα τα γράμματα και τον πολιτισμό, πρώτιστα στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Θράκη.

Ο Μουσόπουλος είχε γεννηθεί το 1949 στην Ξάνθη (εκεί ζούσε και εργαζόταν) από πατέρα Καστοριανό και μητέρα Ξανθιώτισσα.

Το 1972 αποφοίτησε από τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο.

Ο πολυγραφότατος και βραβευμένος για το έργο και την εν γένει προσφορά του Μουσόπουλος επιδόθηκε σε μελέτες για την ιστορία και τον πολιτισμό της Θράκης, ενώ καταπιάστηκε με την κριτική, το δοκίμιο και την ποίηση (εκπρόσωπος της ποιητικής γενιάς του ’70).

Επιπροσθέτως, ανέπτυξε αξιόλογη διδακτική δραστηριότητα, έδωσε το «παρών» σε πλήθος ημερίδων, συνεδρίων και διαλέξεων, συνέβαλε ουσιωδώς στο έργο διαφόρων πολιτιστικών φορέων και συνεργάστηκε, άοκνα και δημιουργικά, με έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης.

Αποχαιρετώντας τον Θανάση Μουσόπουλο, και προβαίνοντας κατά δήλωσίν του σε ένα είδος απολογισμού, ο Μανόλης Γ. Βαρβούνης, καθηγητής Λαογραφίας στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών του ∆ημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, έγραψε —μεταξύ άλλων μεστών και συνάμα συγκινητικών λόγων— τα ακόλουθα:

[…]

Γράφτηκαν πολλά για τον Μουσόπουλο, και πολλοί χαρακτηρισμοί τού αποδόθηκαν τις τελευταίες μέρες, επαινετικοί πάντα για το έργο και την προσφορά του. Συμφωνώ σχεδόν με όλα. ∆ιαφωνώ μόνο με τη διαπίστωση πολλών ότι αφήνει δυσαναπλήρωτο κενό πίσω του.

∆ιαφωνώ αφενός μεν διότι το μέτρο για να μετρήσουμε έναν πνευματικό άνθρωπο, έναν δημιουργό, δεν είναι το κενό που αφήνει με τον θάνατό του, αλλά ο χώρος που κατέλαβε με τη ζωή και το έργο του, αφετέρου δε επειδή ο Μουσόπουλος άφησε πίσω του τα βιβλία και τα δημοσιεύματά του, τα άρθρα και τις αναρτήσεις του, τις βιβλιοκρισίες και τις βιβλιοπαρουσιάσεις του, αψευδείς μάρτυρες της διαδρομής και της προσφοράς του. ∆εν άφησε λοιπόν κενό, μας παρέδωσε πνευματικό χώρο συμπληρωμένο και περιχαρακωμένο, που λειτουργεί ταυτοχρόνως ως πνευματική παρακαταθήκη, αλλά και ως πρόκληση και εγερτήριο σάλπισμα για τους νεότερους, για την επόμενη γενιά, η οποία οφείλει να πάρει τη σκυτάλη και να συνεχίσει.

Ο Μανόλης Βαρβούνης

Ο Θανάσης Μουσόπουλος υπήρξε αυτό που η γραμματολογία μας προσδιορίζει ως «τοπικό λόγιο» και «πνευματικό άνθρωπο». Από νωρίς συνδέθηκε με τα μεγάλα πνευματικά αναστήματα του καιρού και του τόπου του, όπως λ.χ. ο Στέφανος Ιωαννίδης (σ.σ. θρακιώτης λογοτέχνης και ιστορικός ερευνητής, εκδότης του περιοδικού «Θρακικά Χρονικά», 1923-2001), ενώ ο ίδιος αυτοπεριορίστηκε στον χώρο πρωτίστως της Ξάνθης και της μείζονος και ιστορικής Θράκης ευρύτερα, ασχολούμενος με κάθε μορφή της ιστορίας, της παράδοσης και της καλλιτεχνικής προσφοράς της. Ποιητής και δοκιμιογράφος ο ίδιος, έγραψε και μίλησε για όλες τις μεγάλες θρακικές μορφές και ώρες, ασχολούμενος διαδοχικά με θέματα Ιστορίας, Λογοτεχνίας, Τέχνης, Ιστορίας του Πολιτισμού και Λαογραφίας […].

Σε όλες αυτές τις πολλές και σπουδαίες ενασχολήσεις του, ο Μουσόπουλος δεν ασχολήθηκε παρά ελάχιστα με την πρωτογενή και πρωτότυπη έρευνα, δεν αυτοπεριορίστηκε στις επιστημολογικές κατηγοριοποιήσεις μας, δεν αποζήτησε την αναγνώριση του ειδικού ερευνητή. Η στόχευσή του ήταν ευρύτερη και πλατύτερη: ήθελε να προβάλλει την πνευματική, δημιουργική και εθνική παράδοση και πίστη μιας περιοχής με ιστορία πυκνή, πολιτισμό πρωτότυπο και ανθρώπους αξιοθαύμαστους, όπως η Θράκη, ξεκινώντας από την Ξάνθη και την περιοχή της και επεκτεινόμενος σε κάθε γωνιά της θρακικής γης. Μια τάση που συνδέεται άμεσα με τον προσδιορισμό του ως «τοπικού λογίου» και η οποία εκφράζεται άριστα στα περισσότερα από τα έργα του […].

Ο ίδιος ο εκλιπών, ο Μουσόπουλος, είχε αφιερώσει με αγάπη ένα από τις πολλές δεκάδες των ποιημάτων του στους μαθητές και τις μαθήτριες της Α’ Γυμνασίου του Μουσικού Σχολείου Ξάνθης, που τον είχαν δεχθεί, μαζί με τη φιλόλογό τους Αναστασία Κελίδου, «στην τάξη τους και στην καρδιά τους» το πρωί της 3ης Μαΐου 2017:

Κάτω από το δέντρο της ποίησης

Κάτω από το δέντρο της ποίησης
Φυτεύεις ευχές και ελπίδες
Τις ποτίζεις και περιμένεις
Ανθούς να βγάλουν και καρπούς
Κατά τους νόμους της φύσης.

Σπόρους ρίχνεις και δάκρυα
Να ενωθούν και να βγάλουν χαμόμηλα
Χαμόγελα να βγάλουν και σκοινιά
Που δένουν καρδιά με καρδιά
χέρι με χέρι.

Κάτω από το δέντρο της ποίησης
Θερμοκήπιο αγάπης
Θερμοκήπιο ελπίδας και πίστης.

Κάτω από το δέντρο της ποίησης
Έχεις τη θερμοκρασία των στίχων
Τη θερμοκρασία του άλλου
Τη θερμοκρασία.

Ξάνθη, 5/5/2017