«Έχουμε λοιπόν την εντύπωση πως κάνουμε πολιτική ακόμη και όταν μιλάμε για μουσική, για δέντρα ή για πρόσωπα. Για κάθε συγγραφέα τίθεται το ερώτημα του αν γνωρίζει πως υπάρχουν και άλλοι που χρειάζονται, έστω και λίγο, τη δουλειά του, στη δική τους δουλειά, στη δική τους ζωή και στα δικά τους σχέδια». Με αυτόν τον τρόπο περιέγραφε ο Ζιλ Ντελέζ τον χαρακτήρα της θεωρητικής εργασίας που ανέλαβαν από κοινού με τον Φελίξ Γκουαταρί, σε μια συνέντευξη το 1980, λίγο μετά την κυκλοφορία των «Χιλίων Πλατωμάτων», θέλοντας να υπογραμμίσει τον ούτως ή άλλως πολιτικό χαρακτήρα της συγγραφής.

Από όλους τους συγγραφείς του κύματος της κριτικής γαλλικής σκέψης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ντελέζ φάνταζε πάντα σχετικά λιγότερο «στρατευμένος». Συνέβαλε σε αυτό και η θεματολογία των έργων του, τουλάχιστον μέχρι την εκκίνηση της συνεργασίας του με τον Φελίξ Γκουαταρί. Όμως, αυτό δεν αναιρεί ότι η σκέψη του ήταν βαθιά πολιτική. Αυτό μας υπενθυμίζει η πολύ πρόσφατη έκδοση και στα ελληνικά, σε μετάφραση του Κωνσταντίνου Μπουντά, που έχει αφιερωθεί τα τελευταία χρόνια στην μετάφραση έργων του Ντελέζ στα ελληνικά, της συλλογής κειμένων του Ντελέζ με τίτλο «Δύο καθεστώτα τρελών. Κείμενα και συνεντεύξεις 1975-1995», από τις εκδόσεις Εκκρεμές.

Η σύντομη μορφή των περισσότερων κειμένων, συνδυασμένη με χαρακτηριστική πυκνότητα, έρχεται να υπογραμμίσει τον πάντα παρεμβατικό χαρακτήρα των κειμένων του Ντελέζ, ιδίως σε εκείνη την περίοδο. Δείχνουν έτσι ότι όλο αυτό το ιδιότυπο σύμπαν του Ντελέζ, με τις ροές, τις γραμμές διαφυγής, τις «πολεμικές μηχανές», τις επιφάνειες και τις πτυχώσεις, τις εδαφικοποιήσεις και απεδαφικοποιήσεις, είναι πάντα ένας στοχασμός πολιτικός για το πώς εμμενείς κοινωνικές δυναμικές και δυνητικότητες μπορούν να διαρρήξουν μια πραγματικότητα που ολοένα περισσότερο δομείται από τις ροές και συσσωρεύσεις του κεφαλαίου και τη διαρκή επέκταση των δικτύων κρατικής κυριαρχίας και έτσι να διαμορφώσουν «νέες σχέσεις με το σώμα, με τον χρόνο, τη σεξουαλικότητα, το περιβάλλον, την κουλτούρα, τη δουλειά…». Ως ένα βαθμό, με αυτά τα σύντομα κείμενα ο Ντελέζ κάνει αυτό που ο ίδιος είχε παρατηρήσει για τη σημασία που έδινε ο Ντελέζ στις συνεντεύξεις: «δεν οφείλεται στο ότι του άρεσαν οι συνεντεύξεις, οφείλεται στο ότι χάραζε αυτές τις γραμμές πραγμάτωσης, που ζητούσαν έναν άλλο τρόπο έκφρασης, διαφορετικό από τις αφομοιώσιμες γραμμές των μεγάλων βιβλίων».

Γραμμένα σε μια περίοδο που η θεωρητική ενασχόληση του Ντελέζ αρθρώνεται γύρω από το σχήμα της σχιζοανάλυσης, που επεξεργάστηκαν μαζί με τον Γκουαταρί, που αποτελεί ταυτόχρονα μια πολεμική κατά της ψυχανάλυσης, καθώς η τελευταία «εμποδίζει κάθε παραγωγή επιθυμίας», αλλά και ένα στοχασμό της καπιταλιστικής εξουσίας, στην πιο διάχυτη μορφή της, και των νομαδικών αντιστάσεων σε αυτή, τα κείμενα του τόμου αποτυπώνουν την ιδιαίτερη μαχητική πολιτική ευαισθησία του Ντελέζ: είτε πρόκειται για την αντίσταση στην αντιτρομοκρατική παράκρουση που θα οδηγήσει στη σύλληψη, δίωξη και φυλάκιση του Τόνι Νέγκρι (ο τόμος περιλαμβάνει και τον πρόλογο του Ντελέζ στην «Άγρια ανωμαλία», το βιβλίο που έγραψε ο Νέγκρι για τον Σπινόζα στη φυλακή), είτε πρόκειται για τον αγώνα των Παλαιστινίων. «Το τεράστιο χρέος που η Ευρώπη είχε προς τους Εβραίους δεν άρχισε να το πληρώνει, αλλά έκανε να το πληρώνει ένας αθώος λαός οι Παλαιστίνιοι», γράφει όταν ξεσπά η πρώτη Ιντιφάντα, για να συμπληρώσει: «Αυτά που ρίχνουν οι Παλαιστίνιοι είναι οι δικές τους πέτρες, οι ζωντανές πέτρες της δικής τους χώρας».

«Οι μεγάλοι διανοητές είναι λίγο σεισμικοί, δεν εξελίσσονται, αλλά προχωρούν με κρίσεις και με τραντάγματα», σημειώνει κάπου για τον Φουκώ, όμως ίσχυε και για τον ίδιο. Και ο σκοπός της διανοητικής εργασίας είναι τελικά να κάνει αυτό που κάνει ο Μπουλέζ στη μουσική: «να κάνεις ακουστές δυνάμεις που δεν είναι ακουστές από μονές τους», κάτι που για τη φιλοσοφία σημαίνει μια σκέψη αδιανόητη και αδύνατη, «να κάνεις αντικείμενα σκέψης, με τη βοήθεια ενός πολύπλοκου υλικού, δυνάμεις που δεν είναι αντικείμενα σκέψης». Και αυτό είναι κάτι που το εφαρμόζει στη διαρκή ανάγνωση που κάνει άλλων φιλοσόφων, ανάγνωση ταυτόχρονα ακριβή και ιδιοσυγκρασιακή. Για τον Ντελέζ, «το να σκέφτεσαι είναι να δημιουργείς» και αυτό ίσως αποτυπώνει με τον καλύτερο τρόπο τη διανοητική περιπέτειά του, τις αναγνώσεις (και συνειδητές παραναγνώσεις σε κάποιες περιπτώσεις) που κάνει, τον διαρκή εννοιολογικό αλλά ακόμη και μορφικό πειραματισμό. Γιατί εάν έχει νόημα να σκεφτόμαστε είναι ακριβώς για να προσπαθούμε να διακρίνουμε αυτό που ταυτόχρονα είναι και δεν είναι, αυτό που φαντάζει μη υπαρκτό στη σημερινή διάταξη των πραγμάτων αλλά ταυτόχρονα αποτελεί εμμενή δυνατότητα. Και αυτό εξηγεί τη διαρκή εννοιολογική δημιουργικότητα που για τον Ντελέζ σφραγίζει κάθε αυθεντική φιλοσοφία.

Ουσιαστικά η πρόκληση είναι να στοχαστούμε το υπερβατικό μέσα στην ίδια την εμμένεια («η υπερβατικότητα είναι πάντα το δημιούργημα της εμμένειας»), να στοχαστούμε το νέο, την αλλαγή, τη δημιουργία, μέσα σε αυτό που πάντα ήδη υπάρχει και όχι σε κάποιο επέκεινα, στις ενικότητες, τα συμβάντα και τις πολλαπλότητες που αυτό το πεδίο εμμένειας περιλαμβάνει. Όπως σημειώνει στο τελευταίο κείμενο που δημοσίευσε λίγους μήνες πριν την αυτοκτονία του στις 4 Νοεμβρίου 1995: «Τι είναι η εμμένεια; Μια ζωή…». Και αυτό γιατί «μια ζωή περιέχει μόνο τα δυνάμει. Είναι φτιαγμένη με δυνητικότητες, συμβάντα και ενικότητες. Αυτό που ονομάζεται “δυνητικότητα” δεν είναι κάτι από το οποίο λείπει η πραγματικότητα, αλλά κάτι που εμπλέκεται σε μια διαδικασία ενεργοποίησης […] Το εμμενές συμβάν υλοποιείται σε μια κατάσταση πραγμάτων και σε μια βιωματική κατάσταση που το κάνουν να έρθει».

Και ποιο είναι το πιο χαρακτηριστικό πολιτικό συμβάν για εκείνη της γενιά; Ο Μάης του 1968. Γράφει ο Ντελέζ μαζί με τον Γκουαταρί: «ο Μάης αποτέλεσε ένα φαινόμενο διορατικότητας […] είναι σαν η κοινωνία να είδε μεμιάς και να συνειδητοποίησε το ανυπόφορο που περιείχε και ταυτόχρονα τη δυνατότητα για κάτι διαφορετικό. Είναι ένα συλλογικό φαινόμενο του τύπου: «το δυνατό [possible] γιατί αλλιώς ασφυκτιώ». Η δυνατότητα δεν προϋπάρχει του συμβάντος, δημιουργείται από το συμβάν. Είναι θέμα ζωής. Τα συμβάντα δημιουργούν μια νέα ύπαρξη».

Ειδήσεις Σήμερα: