Γιατί ο καρκίνος και η Αλτσχάιμερ εμφανίζονται σπάνια στον ίδιο άνθρωπο;

Εδώ και δεκαετίες, οι γιατροί έχουν παρατηρήσει ότι ο καρκίνος και η Αλτσχάιμερ σπάνια εμφανίζονται στον ίδιο άνθρωπο, κάτι που έχει οδηγήσει σε υποψίες ότι η μία πάθηση μπορεί να προστατεύει από την άλλη.

Τώρα, μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στην έγκριτη επιθεώρηση Cell προσφέρει μια πιθανή εξήγηση στο μυστήριο: τα καρκινικά κύτταρα παράγουν μια πρωτεΐνη που δείχνει να καθαρίζει τον εγκέφαλο από τη συσσώρευση παθολογικών πρωτεϊνών που συνδέονται με την Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές, οι οποίοι χρειάστηκαν 15χρόνια για να ολοκληρώσουν τη μελέτη, ελπίζουν ότι τα ευρήματα θα ανοίξουν τον δρόμο για νέες θεραπείες κατά της συχνότερης μορφής άνοιας.

Η ανακάλυψη «προσθέτει ένα κομμάτι του παζλ» σχολίασε στον δικτυακό τόπο του Nature ο Ντόναλντ Γουίβερ, νευρολόγος του Πανεπιστημίου του Τορόντο, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα.

Ο Γουίβερ ήταν ακόμα φοιτητής όταν ένας παθολόγος του είπε «Αν δεις κάποιον με νόσο του Αλτσχάιμερ, είναι σίγουρο ότι δεν είχαν ποτέ καρκίνο».

Οι ανεκδοτολογικές αναφορές για την περίεργη σχέση ανάμεσα στις δύο παθήσεις παραμένουν ανεπιβεβαίωτες, ωστόσο μια μετα-ανάλυση του 2020 που βασίστηκε σε δεδομένα για 9,6 εκατομμύρια ανθρώπους έδειχνε ότι η διάγνωση καρκίνου συνδέεται με μείωση του κινδύνου Αλτσχάιμερ κατά 11%.

H ομάδα του Γιουμίνγκ Λιου, νευρολόγου στο Πανεπιστήμιο Χουαζόν στη Γουχάν της Κίνας, χρειάστηκε έξι χρόνια αναζητώντας το κατάλληλο ζωικό μοντέλο για να εξετάσει τις δύο παθήσεις στα ποντίκια.

Τα επόμενα έξι χρόνια, οι ερευνητές εξέτασαν ποντίκια που αναπτύχθηκαν ως μοντέλα για τη μελέτη της Αλτσχάιμερ, στα οποία μεταμόσχευσαν κύτταρα από ανθρώπινους καρκίνους του πνεύμονα, του προστάτη και του παχέος εντέρου.

Και πράγματι, τα ποντίκια στα οποία μεταμοσχεύθηκαν οι όγκοι δεν εμφάνισαν τις πλάκες παθολογικών πρωτεϊνών που χαρακτηρίζουν την Αλτσχάιμερ.

Στη συνέχεια, η ερευνητική ομάδα εξέτασε ποιες από τις πρωτεΐνες που παράγονται από τους όγκους μπορούν να περνούν από τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, ένα φυσικό φράγμα που εμποδίζει την είσοδο πολλών ουσιών στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Έπειτα από χρόνια πειραματισμών η μελέτη κατέληξε σε μια πρωτεΐνη, η οποία ονομάζεται κυστατίνη C. Η πρωτεΐνη αυτή παράγεται φυσιολογικά στον οργανισμό, απελευθερώνεται όμως από τα καρκινικά κύτταρα σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες.

Τα πειράματα που ακολούθησαν έδειξαν ότι η κυστατίνη Χ συνδέεται με τις προβληματικές πρωτεΐνες της Αλτσχάιμερ, οπότε ένεργοποιείται μια άλλη πρωτεΐνη, η TREM2, η οποία με τη σειρά της προκαλεί την καταστροφή των πρωτεΐνικών πλακών από κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.

Στα ποντίκια, η καταστροφή των πλακών έδειξε να συνοδεύεται από νοητική βελτίωση, εύρημα που μένει να επιβεβαιωθεί και στον άνθρωπο.

Η ενεργοποίηση της πρωτεΐνης TREM2 είχε ήδη προταθεί ως υποψήφια θεραπεία για την Αλτσχάιμερ, μέχρι σήμερα όμως δεν έχει βρεθεί φάρμακο που την ενεργοποιεί.

Η ανακάλυψη του ρόλου της κυστατίνης C ίσως ανοίξει τώρα το δρόμο για υποψήφιες θεραπείες.