Κατερίνα Ρωμιοπούλου: «Πες μας Κατερίνα…»

[…]

Όπως προκύπτει από την εργογραφία της, το αντικείμενο της επιστημονικής ενασχόλησης της Κατερίνας Ρωμιοπούλου είναι πολλαπλό: από την προϊστορική αρχαιολογία στην αγγειογραφία, από τη μεταλλοτεχνία στη γλυπτική των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, από την ταφική αρχιτεκτονική στη ζωγραφική, από τη νομισματική στην επιγραφική και τη θρησκεία. Αυτά τα πολύπλευρα επιστημονικά της ενδιαφέροντα αποτέλεσαν και τον άξονα για τη διάρθρωση τού ανά χείρας έργου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο προέκυψαν επτά θεματικές ενότητες, οι οποίες ανταποκρίνονται εν πολλοίς στα πολύπλευρα ερευνητικά ενδιαφέροντα της τιμώμενης.

Σε όλη τη διάρκεια της πνευματικής σταδιοδρομίας και της ενεργού δράσης της η Κατερίνα Ρωμιοπούλου δεν στάθηκε ποτέ στο περιθώριο των εξελίξεων και των μεγάλων γεγονότων. Μεγαλωμένη στη Θεσσαλονίκη, μια πόλη που την πνευματική της πορεία σημάδεψαν φωτεινές προσωπικότητες, και αφορμώμενη από την αγάπη της για τη λογοτεχνία και την τέχνη, ήδη από τα φοιτητικά της χρόνια εντάχτηκε σ’ αυτό το γεμάτο ενθουσιασμό περιβάλλον της μακεδονικής μητρόπολης και δημιούργησε άρρηκτους δεσμούς φιλίας με ανθρώπους που επηρέασαν πνευματικά και εντέλει πολιτικά και τη δική της πορεία.

Στη συνέχεια, και κατά την ενεργό υπηρεσία της, βίωσε από κοντά σημαντικά γεγονότα της αρχαιολογίας, όπως υπήρξε η ανασκαφή της Πέλλας και της Αμφίπολης, και μετείχε ουσιαστικά στη διαδικασία αποκάλυψης εμβληματικών για την επιστήμη της αρχαιολογίας μνημείων, όπως των μακεδονικών τάφων στα Λευκάδια και στη Βεργίνα. Προσηλωμένη αυστηρά στην προοπτική της απρόσκοπτης λειτουργίας των περιφερειακών και κεντρικών οργανικών μονάδων του Υπουργείου Πολιτισμού που διηύθυνε, επέδειξε την ικανότητά της να πείθει τους πολιτικούς προϊσταμένους της και να χαράζει πολιτικές που αποσκοπούσαν στην προβολή των αρχαιοτήτων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, δραστηριότητα άλλωστε που ταιριάζει με τον δυναμικό και ανήσυχο χαρακτήρα της.

Η Πολυξένη Αδάμ – Βελένη

Κι όταν η έκβαση των πραγμάτων ήταν θετική, συνέχιζε με περισσότερο δυναμισμό και επιμονή το έργο της. Όταν πάλι κάτι πήγαινε στραβά, ή κι όταν κάτι ή κάποιος δεν εκπλήρωνε τις προσδοκίες της, τότε καλύτερα να μην βρισκόσουν στον δρόμο της. Φωνές και εκνευρισμοί συνδυαζόμενα με περισσότερη δουλειά συνθέτουν ένα σκηνικό γνωστό στους συνεργάτες της. Αυτή η δυναμική πλευρά του χαρακτήρα της τιμώμενης αντανακλάται και στην επιλογή του τίτλου του συγκεκριμένου τόμου «δινήεσσα». Αυτό το ομηρικό επίθετο* αντικατοπτρίζει με τον πιο εύστοχο τρόπο το πάθος που εκείνη επιδείκνυε και εξακολουθεί να επιδεικνύει σε οτιδήποτε καταπιάνεται, το οποίο, παρά τις οποιεσδήποτε πρόσκαιρες και ενδεχομένως αρνητικές αντιδράσεις, τελικά μόνο ως γόνιμη και δημιουργική δύναμη μπορεί να αποτιμηθεί.

Η Κατερίνα Τζαναβάρη

Εν κατακλείδι, ακόμα και η λιτή εμφάνιση της τιμώμενης, φιλτραρισμένη μέσα από τη διακριτική γυναικεία φιλαρέσκειά της, αποτελούν στάση ζωής και εκφράζουν πέρα από την αυτοπεποίθηση και αυτογνωσία, την καθαρότητα και τη σαφήνεια των πνευματικών της στόχων. Κι όταν έχει τα κέφια της και κάποιος την παρακινεί με το γνωστό «πες μας Κατερίνα…», μεταφέρει, με τον χειμαρρώδη λόγο της και το απαράμιλλο —συχνά πικρό αλλά πάντα ευθύβολο— χιούμορ της, εμπειρίες και ιστορίες που βίωσε κατά την ενεργό της δράση.

Τα ανωτέρω είναι ένα απόσπασμα από το εισαγωγικό κείμενο («αντί προλόγου» επιγράφεται) του τιμητικού τόμου για την Κατερίνα Ρωμιοπούλου με τον τίτλο «δινήεσσα», που είχε εκδοθεί από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης το 2012. Συντάκτριες του κειμένου αυτού, αλλά και επιμελήτριες της όλης έκδοσης, ήταν οι Πολυξένη Αδάμ – Βελένη (αρχαιολόγος – θεατρολόγος – λογοτέχνιδα, πρώην διευθύντρια Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης) και Κατερίνα Τζαναβάρη (αρχαιολόγος, πρώην αναπληρώτρια προϊσταμένη του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης).

Η επιφανής αρχαιολόγος Κατερίνα Ρωμιοπούλου, θρακικής καταγωγής, έφυγε από τη ζωή την περασμένη Πέμπτη, 4 Ιουνίου 2026.

Η Ρωμιοπούλου, η οποία είχε γεννηθεί στην Αλεξανδρούπολη στις 15 Μαρτίου 1935, ανατράφηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (αριστούχος απόφοιτος του 1956), συνέχισε δε ως υπότροφος τις σπουδές της σε μεταπτυχιακό επίπεδο, στη Βασιλεία της Ελβετίας και στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας.

Από το 1960 έως το 1982 ανέπτυξε πλούσια ανασκαφική δραστηριότητα (Αμφίπολη, Φίλιπποι, Άβδηρα, Πέλλα, Θάσος, Σέρβια, Βεργίνα, Λευκάδια, Άκανθος κ.α.), συνδέοντας το όνομά της με λαμπρές στιγμές της ελληνικής αρχαιολογίας.

Τη λοιπή επιστημονική δραστηριότητά της συνθέτουν η διοργάνωση σημαντικών εκθέσεων, ανακοινώσεις σε συνέδρια, διαλέξεις αρχαιολογικού περιεχομένου, αμέτρητα επιστημονικά άρθρα και μονογραφίες.

Η Ρωμιοπούλου διετέλεσε, μεταξύ άλλων, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων (ΤΑΠ), προϊσταμένη της Συλλογής Γλυπτών του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (που υπήρξε για εκείνη ένα δεύτερο «σπίτι»), διευθύντρια Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του υπουργείου Πολιτισμού και διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Η κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου προέρχεται από το διαδικτυακό τόπο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (namuseum.gr).

*Ο δινήεις/η δινήεσσα/το δινήεν: ο έχων πολλές δίνες, ο στροβιλώδης, ο ορμητικός, ο φουρτουνιασμένος.