Κάσος – Κάρπαθος: Τα σπουδαία ευρήματα της αρχαιολογικής έρευνας στα δύο νησιά

Το Υπουργείο Πολιτισμού, δια της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών) διενήργησαν από τον Οκτώβριο του 2025, συστηματική, αναγνωριστική, υποβρύχια, αρχαιολογική έρευνα στη θαλάσσια περιοχή της Καρπάθου,.

Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος που πραγματοποιείται από το 2019 με στόχο τη χαρτογράφηση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο.

Τι έδειξε η ενάλια αρχαιολογική έρευνα

Η Κάρπαθος, νησί που μνημονεύεται ήδη από τον Όμηρο και αργότερα εμπνέει τον Ιούλιο Βερν, συνεχίζει να τροφοδοτεί το πνεύμα της εξερεύνησης.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης συστηματικής ενάλιας αρχαιολογικής έρευνας στο νησί, Έλληνες και ξένοι ερευνητές καταδύθηκαν σε περιοχές όπου διατηρούνται ορατά κατάλοιπα της αρχαίας Βρυκούντος και της αρχαίας Νισύρου.

Πρόκειαι για τις δύο από τις τέσσερις πόλεις που συγκροτούσαν την περίφημη «τετράπολη Κάρπαθο» (Στράβων, Γεωγραφικά Ι΄, 5.17).

Με περισσότερες από 120 καταδύσεις σε βάθη από 3 έως 45 μέτρα, στην ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Καρπάθου και της νήσου Σαρίας, η ερευνητική ομάδα εντόπισε και κατέγραψε υποβρύχια πολιτιστικά κατάλοιπα που καλύπτουν μια χρονική περίοδο άνω των 26 αιώνων, από την αρχαϊκή περίοδο (τέλη 7ου αι. π.Χ.) έως το πρώτο μισό του 19ου αιώνα μ.Χ.

Στα σημαντικότερα ευρήματα περιλαμβάνονται

– τέσσερα αρχαία και ένα νεότερο ναυάγιο,

– εμπορικά αγγεία,

– κατάλοιπα αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων,

– καθώς και περισσότερες από είκοσι βυζαντινές άγκυρες, οι οποίες, σε συνδυασμό με τα πλούσια οικιστικά και εκκλησιαστικά κατάλοιπα του Τριστόμου, φωτίζουν τη σημασία της περιοχής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

Στην αποστολή συμμετείχαν περισσότεροι από σαράντα επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων

Μεταξύ των οποίων ομάδα αρχαιολόγων από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Ερευνών του Μεξικού (INAH) και προσωπικό του Ναυτικού Μουσείου της Νορβηγίας (NMM).

Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, το Baltic Exchange Charitable Foundation και τις εταιρείες Revoil ΑΕΕΠ και Σκλαβενίτης ΑΕΕ.

Πολύτιμη υποστήριξη σε υπηρεσίες, προσωπικό και τεχνολογικό εξοπλισμό παρείχαν το 2025 οι:

Asso.subsea, ΟΦΥΠΕΚΑ, Δήμος Καρπάθου, Δήμος Ηρωικής Νήσου Κάσου, Instituto Nacional de Antropología e Historia de Mexico, Νorwegian Maritime Museum, Blue Star Ferries, Qualco Foundation, Map, Apnea, Karpathos Diving Center, Γιώργος Βενιέρης, Τράτα, Carraro 1927 και Trip Tailors.

Παράλληλα, στο πλαίσιο του ίδιου πολυετούς προγράμματος, ολοκληρώθηκε η καινοτόμος δράση «Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής», η οποία περιλάμβανε υποβρύχια συντήρηση ιστορικών ευρημάτων στη θάλασσα της Κάσου.

Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη (Πρωτοβουλία 21).