Όταν η σαλάτα μπήκε στο μενού – Απολίθωμα 300 εκατ. ετών ανήκει σε ένα από τα πρώτα φυτοφάγα ζώα

Είχε τέσσερα πόδια, δεν ήταν όμως ούτε θηλαστικό, ούτε ερπετό, ούτε αμφίβιο. Ήταν επίσης ένα από τα πρώτα ζώα που στράφηκε στη χορτοφαγία.

Το κρανίο ενός ζώου που ανακαλύφθηκε στη Νέα Σκωτία του Καναδά και χρονολογήθηκε στα 307 εκατομμύρια χρόνια ανοίγει παράθυρο στην εποχή που εμφανίστηκαν τα πρώτα φυτοφάγα σπονδυλωτά.

Το νέο είδος, με την ονομασία Tyrannoroter heberti, διέθετε τριγωνικό κρανίο, ισχυρούς μασητικούς μυς και κατάλληλα δόντια για να σκίζουν και να μασούν τη βλάστηση, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύεται στο Nature Ecology and Evolution.

Τα πρώτα χερσαία φυτά εμφανίστηκαν την Ορδοβίκια περίοδο, πριν από περίπου 470 εκατομμύρια χρόνια. Τα αρθρόποδα, η κατηγορία ασπόνδυλων που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τα σημερινά έντομα και τις αράχνες, ήταν τα πρώτα ζώα στα οποία εξελίχθηκε η φυτοφαγία.

Για τα σπονδυλόζωα, η σαλάτα μπήκε στο μενού δεκάδες εκατομμύρια χρόνια αργότερα. Ήταν μια καμπή της εξέλιξης που απαίτησε εκτεταμένες προσαρμοστικές αλλαγές, καθώς τα κύτταρα των φυτών προστατεύονται από ένα σκληρό κυτταρικό τοίχωμα και είναι πιο δύσπεπτα σε σχέση με τα κύτταρα των ζώων.

Αυτές οι προσαρμογές ήταν που επέτρεψαν στους ερευνητές να εξακριβώσουν ότι το T. heberti βοσκούσε φυτά.

«Τα χαρακτηριστικά που υποδηλώνουν φυτοφαγία περιλαμβάνουν το κατωφελές ρύγχος του, ιδανικά προσανατολισμένο για να κόβει φυτά χαμηλού ύψους, και μεγάλες κοιλότητες για τη στέγαση ισχυρών μυών που πολτοποιούν τα φυτά» δήλωσε στο Reuters η Χίλαρι Μάντιν του Πανεπιστημίου Κάρλτον στην Οτάβα.

Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό, όμως, είναι οι εξειδικευμένες σιαγόνες, στις οποίες τα πάνω δόντια ενώνονται με τα κάτω χωρίς να αφήνουν κενά όπως στα σαρκοφάγα ζώα, κάτι που διευκολύνει την πολτοποίηση της δύσπεπτης φυτικής ύλης.

Ο Tyrannoroter, με μήκος που εκτιμάται στα 30 εκατοστά, έμοιαζε με κοντόχοντρο ερπετό, δεν ανήκε όμως σε αυτή την ομάδα. Ανήκε στα τετράποδα, τα πρώτα σπονδυλωτά με τέσσερα άκρα, από τα οποία προέκυψαν τελικά τα αμφίβια, τα ερπετά, τα θηλαστικά και τα πτηνά.

Τα τετράποδα, τα οποία κατάγονταν από τα ψάρια, ήταν αρχικά σαρκοφάγα. Κάποια εντομοφάγα είδη εξελίχθηκαν τελικά σε φυτοφάγα.

Εκείνη την εποχή, η Γη βρισκόταν στη Λιθανθρακοφόρο Περίοδο, όταν εμφανίστηκαν τα απέραντα δάση από τα οποία σχηματίστηκε το μεγαλύτερο μέρος των σημερινών κοιτασμάτων λιθάνθρακα.

«Το Tyrannoroter είναι το αρχαιότερο και πιο πλήρες φυτοφάγο σπονδυλόζωο που παρουσιάζει προσαρμογές για την πέψη φυτικού υλικού με μεγάλη περιεκτικότητα σε ίνες» είπε ο Άρζαν Μαν του Μουσείου Πεδίου του Σικάγο, μέλος της ερευνητικής ομάδας.

Για πολύ καιρό, οι παλαιοντολόγοι πίστευαν ότι τα πρώτα φυτοφάγα σπονδυλωτά δεν εμφανίστηκαν πριν από τα τέλη της Λιθανθρακοφόρου Περιόδου πριν από 299 εκατ. χρόνια.

«Η ανακάλυψη δείχνει ότι τα σπονδυλόζωα εξαπλώθηκαν σε νέες οικολογικές θέσεις, συμπεριλαμβανομένης της φυτοφαγίας, πολύ πιο γρήγορα από ό,τι πιστεύαμε» δήλωσε η Μάντιν.

Η ομάδα της εκτιμά πάντως ότι το Tyrannoroter μπορεί να τρεφόταν και με έντομα. Δεν αποκλείει μάλιστα ότι η εντομοφαγία μπορεί να ήταν ένα σημαντικό βήμα πριν από τη φυτοφαγία.

Όπως είπε ο Μαν, η μελέτη ενισχύει τη θεωρία ότι τα φυτοφάγα τετράποδα κατάγονταν από ζώα που τρέφονταν με φυτοφάγα έντομα, από τα οποία πήραν τα εντερικά μικρόβια που απαιτούνται για την πέψη της φυτικής ύλης.