Φταίει το Taxi Driver που έχουμε σήμερα να κάνουμε με κάτι τύπους σαν τον Άντριου Τέιτ;

Πενήντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το Taxi Driver παραμένει μία από τις πιο επιδραστικές ταινίες στην ιστορία του αμερικανικού κινηματογράφου. Σύμφωνα με τον Νέιθαν Έιμπραμς, καθηγητή Κινηματογραφικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Bangor, σε άρθρο του στο The Conversation, το έργο του Μάρτιν Σκορσέζε δεν είναι απλώς ένα ψυχολογικό δράμα, αλλά ένα κινηματογραφικό πορτρέτο μιας Αμερικής που προσπαθούσε να διαχειριστεί την πολιτική, κοινωνική και ηθική κρίση της δεκαετίας του 1970.

«Σήμερα αυτούς τους ανθρώπους τους αποκαλούμε incels»

Στα πρώτα κιόλας πλάνα, μέσα από τους ατμούς που αναδύονται στους δρόμους της Νέας Υόρκης, η κάμερα συναντά το ανήσυχο βλέμμα του Τράβις Μπικλ, του μοναχικού οδηγού ταξί που υποδύεται ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο σε έναν από τους πιο εμβληματικούς ρόλους της καριέρας του. Η ερμηνεία αυτή αποτέλεσε τη δεύτερη συνεργασία του ηθοποιού με τον Σκορσέζε, εγκαινιάζοντας μία από τις σημαντικότερες δημιουργικές συμπράξεις στην ιστορία του σινεμά.

Η Αμερική μετά το Βιετνάμ και το Γουότεργκεϊτ

Όπως επισημαίνει ο Έιμπραμς, το Taxi Driver δεν μπορεί να αποκοπεί από το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε. Το 1976, χρονιά της κυκλοφορίας του, οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούσαν ακόμη να επουλώσουν τις πληγές που είχαν αφήσει ο πόλεμος του Βιετνάμ και το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ.

Οι αποκαλύψεις για τη σφαγή στο Μάι Λάι, η δημοσιοποίηση των Pentagon Papers και η παραίτηση του Ρίτσαρντ Νίξον είχαν ενισχύσει το αίσθημα δυσπιστίας απέναντι στους θεσμούς. Παράλληλα, η χώρα βρισκόταν σε προεκλογική περίοδο, με τον Τζέραλντ Φορντ να διεκδικεί την παραμονή του στον Λευκό Οίκο απέναντι στον Τζίμι Κάρτερ.

Το κλίμα αυτό τροφοδότησε μια σειρά από πολιτικά θρίλερ και ταινίες συνωμοσίας, όπως τα All the President’s Men, Klute, Three Days of the Condor και The Parallax View. Μέσα στην ίδια ατμόσφαιρα εντάσσεται και το Taxi Driver, το οποίο αφήνει διαρκώς ανοιχτό το ερώτημα αν όσα βλέπει ο θεατής συμβαίνουν πραγματικά ή αποτελούν προϊόν του διαταραγμένου μυαλού του Τράβις Μπικλ.

Ο βετεράνος που δεν κατάφερε ποτέ να επιστρέψει

Παρότι ο πόλεμος του Βιετνάμ είχε τυπικά τελειώσει για τις ΗΠΑ, οι συνέπειές του ήταν ακόμη ορατές. Η πτώση της Σαϊγκόν το 1975 είχε επιβεβαιώσει την αποτυχία της αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης, ενώ χιλιάδες βετεράνοι επέστρεφαν σε μια κοινωνία που αδυνατούσε να τους ενσωματώσει.

Ο Τράβις Μπικλ είναι ένας από αυτούς. Η ταινία τον παρουσιάζει ως έναν μοναχικό πρώην στρατιώτη που κουβαλά τα τραύματα του πολέμου, παλεύει με τη μοναξιά, την αποξένωση και όσα σήμερα θα αναγνωρίζονταν ως συμπτώματα μετατραυματικού στρες (PTSD). H χαρακτηριστική μοϊκάνα κούρεμα που υιοθετεί στη συνέχεια της ταινίας συμβολίζει την ολοένα και βαθύτερη βύθισή του στη βία και την ψυχική του αποσύνθεση.

Η Νέα Υόρκη ως πρωταγωνιστής

Εξίσου σημαντικό ρόλο στην ταινία παίζει η ίδια η Νέα Υόρκη. Ο Σκορσέζε καταγράφει μια πόλη πολύ διαφορετική από τη σημερινή, με την Times Square γεμάτη peep shows, πορνεία, προαγωγούς και μικροεγκληματικότητα.

Η οικονομία βρισκόταν σε παρακμή, η αποβιομηχάνιση είχε οδηγήσει την πόλη κοντά στη χρεοκοπία, ενώ τα ναρκωτικά, η βία και η εγκληματικότητα κυριαρχούσαν στην καθημερινότητα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Μπικλ αντιμετωπίζει την πόλη ως έναν τόπο ηθικής παρακμής. Στο ημερολόγιό του καταγράφει με απέχθεια τους ανθρώπους που συναντά και ονειρεύεται, όπως λέει χαρακτηριστικά, «μια αληθινή βροχή» που θα καθαρίσει τους δρόμους από τη «βρομιά».

Ο ρόλος που καθιέρωσε τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο

Αν και ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο είχε ήδη ξεχωρίσει στο Χόλιγουντ, το Taxi Driver ήταν η ταινία που οριστικοποίησε τη φήμη του. Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι ο Σκορσέζε είχε αρχικά προτείνει τον ρόλο στον Χάρβεϊ Καϊτέλ, ο οποίος τελικά επέλεξε να ενσαρκώσει τον προαγωγό Sport.

Πιστός στη μέθοδο υποκριτικής, ο Ντε Νίρο εργάστηκε επί εβδομάδες ως οδηγός ταξί στους δρόμους της Νέας Υόρκης, ώστε να γνωρίσει από κοντά την καθημερινότητα του επαγγέλματος και να χτίσει τον χαρακτήρα του Μπικλ.

Η ταινία, μαζί με τα Mean Streets και Ο Νονός II, αποτέλεσε το έργο που τον καθιέρωσε ως έναν από τους σημαντικότερους ηθοποιούς της γενιάς του και διαμόρφωσε την κινηματογραφική του εικόνα, η οποία θα εξελισσόταν αργότερα σε ταινίες όπως τα Raging Bull, Goodfellas, Cape Fear και Casino.

Ένα σενάριο με φιλοσοφικές αναφορές

Στο πλευρό του Ντε Νίρο πρωταγωνιστούν οι Τζόντι Φόστερ, Σίμπιλ Σέπαρντ και Χάρβεϊ Καϊτέλ.

Ο σεναριογράφος Πολ Σρέιντερ άντλησε έμπνευση τόσο από προσωπικές εμπειρίες όσο και από το έργο στοχαστών όπως ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, ο Ζαν-Πολ Σαρτρ και ο Αλμπέρ Καμί. Τη μουσική συνέθεσε ο Μπέρναρντ Χέρμαν, ολοκληρώνοντας τη δουλειά του λίγες ώρες πριν από τον θάνατό του.

Η κληρονομιά του Taxi Driver

Η ταινία απέσπασε τέσσερις υποψηφιότητες για Όσκαρ και τιμήθηκε με τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες το 1976. Πέρα όμως από τις διακρίσεις, ο Τράβις Μπικλ εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κινηματογραφικά σύμβολα της αποξένωσης, της οργής και της εμμονής με τον ρόλο του «σωτήρα».

Η επιρροή της ταινίας ξεπέρασε τον κινηματογράφο. Ο Τζον Χίνκλεϊ, που ανέπτυξε εμμονή με την Τζόντι Φόστερ, επιχείρησε το 1981 να δολοφονήσει τον πρόεδρο Ρόναλντ Ρίγκαν, πιστεύοντας ότι έτσι θα κέρδιζε την προσοχή της.

Η αυτοσχέδια ατάκα του Ντε Νίρο, «You talkin’ to me?», θεωρείται μία από τις πιο εμβληματικές στην ιστορία του κινηματογράφου, ενώ η επιρροή του Taxi Driver είναι εμφανής σε ταινίες όπως το La Haine, το Fight Club και το Joker.

Αν ο Τράβις Μπικλ ζούσε το 2026

Ο Έιμπραμς εκτιμά ότι, αν η ταινία γυριζόταν σήμερα, πιθανότατα ο τίτλος της θα ήταν Uber Driver. Ο ήρωας δεν θα περιπλανιόταν μόνο στους δρόμους της Νέας Υόρκης, αλλά και στις διαδικτυακές κοινότητες της λεγόμενης manosphere (ανδρόσφαιρας), θα περνούσε ατελείωτες ώρες πίσω από μια οθόνη, θα θαύμαζε πρόσωπα όπως ο Άντριου Τέιτ και θα επηρεαζόταν από ακραίες διαδικτυακές ιδεολογίες.

Αντί για τα πορνοσινεμά της δεκαετίας του 1970, θα είχε πρόσβαση σε διαδικτυακό πορνογραφικό περιεχόμενο, ενώ η οπλοκατοχή στις Ηνωμένες Πολιτείες θα του επέτρεπε ευκολότερα να αποκτήσει ένα ημιαυτόματο τουφέκι τύπου AR-15.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος ο σεναριογράφος της ταινίας Πολ Σρέιντερ, αναφερόμενος πρόσφατα στον χαρακτήρα του Τράβις Μπικλ, σχολίασε χαρακτηριστικά: «Σήμερα αυτούς τους ανθρώπους τους αποκαλούμε incels».