Η Μουριά νίκησε: Το ιστορικό καφενείο των Εξαρχείων θα συνεχίσει να είναι τοπόσημο της Αθήνας

Η Μουριά θα συνεχίσει να ρίχνει τον ίσκιο της στο αθηναϊκό αστικό τοπίο. Μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τον ιδιοκτήτη της, το in.gr επιβεβαιώνει ότι το ιστορικό καφενείο συνεχίζει οριστικά την αδιάλειπτη πορεία του στο χρόνο και και δεν αναμένεται να υπάρξει αλλαγή χρήσης του κτιρίου.

Η θετική αυτή έκβαση έρχεται ως απάντηση σε έναν βιασμό μιας πόλης που διεκδικεί πλέον με πείσμα τα παραδοσιακά της τοπόσημα απέναντι στον ισοπεδωτικό πραγματισμό της αγοράς και την επιδημία του gentrification.

Τα αυθεντικά καταφύγια της γειτονιάς, που λειτουργούν ως φυσικοί θεματοφύλακες της κοινής μας μνήμης, μετατρέπονται σταδιακά σε κάτι το αυτονόητο και σχεδόν αόρατο, μέχρι η απειλή της απώλειάς τους να θέσει σε κίνηση τα αντανακλαστικά των πολιτών.

Κάπως έτσι, η Μουριά στα Εξάρχεια, στη γωνία των οδών Χαριλάου Τρικούπη και Καλλιδρομίου, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας έντονης κοινωνικής αναταραχής.

Οι πληροφορίες που ήθελαν την επιχείρηση να απομακρύνεται προκειμένου να στεγαστεί εκεί μια εντελώς διαφορετική δραστηριότητα προκάλεσαν άμεση συσπείρωση, αναδεικνύοντας τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της συνοικιακής κουλτούρας που αρνείται να παραδοθεί.

Η Μουριά, άλλωστε, είναι και ήταν πολλά περισσότερα από μια απλή επιχείρηση εστίασης. Είναι, ήταν και θα παραμείνει ένας ζωντανός οργανισμός, άρρηκτα δεμένος με τις κοινωνικές, πολιτιστικές και ψυχικές ανάγκες μιας Αθήνας που παλεύει καθημερινά με τον υπερτουρισμό και την αλλοίωση της φυσιογνωμίας της

Το καφενείο, σημείο αναφοράς για την περιοχή εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, βρισκόταν σε κίνδυνο να σταματήσει τη λειτουργία του.

Η Μουριά, άλλωστε, είναι και ήταν πολλά περισσότερα από μια απλή επιχείρηση εστίασης. Είναι, ήταν και θα παραμείνει ένας ζωντανός οργανισμός, άρρηκτα δεμένος με τις κοινωνικές, πολιτιστικές και ψυχικές ανάγκες μιας Αθήνας που παλεύει καθημερινά με τον υπερτουρισμό και την αλλοίωση της φυσιογνωμίας της.

Ένας αιώνας (και κάτι) ιστορίας

Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος των αντιδράσεων που προκάλεσε αυτή η περιπέτεια, είναι απαραίτητο να αναλογιστεί το ιστορικό βάθος του χώρου.

Η Μουριά άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες της το 1915, την εποχή που το δέντρο που της έδωσε το όνομά της έστεκε ακόμα εύρωστο μπροστά στην είσοδο.

Ξεκινώντας από μια απλή, ξύλινη παράγκα, το καφενείο μεγάλωσε και διαμορφώθηκε παράλληλα με την ίδια τη συνοικία των Εξαρχείων, μια γειτονιά που παραδοσιακά υπήρξε εστία για πνεύματα ανήσυχα, ασυμβίβαστα και τολμηρά.

Από το 1962, το κατάστημα μεταφέρθηκε στο ισόγειο της πολυκατοικίας που αντικατέστησε το αρχικό κτίσμα, καταφέρνοντας ωστόσο να διατηρήσει ακέραιη την ιδιαιτερότητα και την ατμόσφαιρά του. Το 1982, τη διαχείριση ανέλαβε ο Χρήστος Βάνας, ο έβδομος κατά σειρά ιδιοκτήτης της επιχείρησης.

Στα μαρμάρινα τραπεζάκια του έχουν βρεθεί κατά καιρούς πολιτικοί, νομικοί, γιατροί, άνθρωποι των γραμμάτων και του θεάτρου, δίπλα σε ανώνυμους θαμώνες της διπλανής πόρτας, συνθέτοντας ένα μωσαϊκό γεμάτο ζωντανές ιστορίες

Xρήστος Βάνας ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISS

Όντας ο ίδιος θαμώνας του χώρου, αποφάσισε να βρεθεί πίσω από τον πάγκο όταν ο προηγούμενος ιδιοκτήτης αποσύρθηκε, επιλέγοντας συνειδητά να συνεχίσει μια μακρά παράδοση.

Μαζί με τη σύζυγό του, την Έφη, και πλέον με την ενεργό συμμετοχή της κόρης τους, Αρετής, κρατούν το καφενείο ανοιχτό από τα χαράματα, προσφέροντας έναν οικείο χώρο σε ένα εξαιρετικά πολυσυλλεκτικό κοινό.

Στα μαρμάρινα τραπεζάκια του έχουν βρεθεί κατά καιρούς πολιτικοί, νομικοί, γιατροί, άνθρωποι των γραμμάτων και του θεάτρου, δίπλα σε ανώνυμους θαμώνες της διπλανής πόρτας, συνθέτοντας ένα μωσαϊκό γεμάτο ζωντανές ιστορίες.

Η μαζική κινητοποίηση και η θεσμική θωράκιση

Η προοπτική του κλεισίματος γέννησε ένα άμεσο και μαζικό κύμα αλληλεγγύης. Μέσα σε ελάχιστα εικοσιτετράωρα, συγκεντρώθηκαν περισσότερες από 6.000 υπογραφές πολιτών που εναντιώθηκαν στην προοπτική να μετατραπεί άλλη μια γωνιά των Εξαρχείων σε ένα απρόσωπο, τουριστικό σκηνικό στο ανοιχτό κάλεσμα «Η ιστορία δεν αλλάζει χρήση – 111 χρόνια Μουριά» που απευθύνεται στο Υπουργείο Πολιτισμού.

«Η Μουριά είναι καφενείο. Η Μουριά είναι και ιατρείο και δικηγορικό γραφείο, αμφιθέατρο και νηπιαγωγείο. Είναι τα γράμματα και οι τέχνες μας. Η Μουριά που αφήνετε τα κλειδιά, η γειτονιά. Είναι η πρώτη καλημέρα» σημείωνε το κείμενο προς υπογραφή.

«Συμπαραστεκόμαστε στον Χρήστο Βάνα, έβδομο κατά σειρά ιδιοκτήτη του καφενείου Η Μουριά, στο αίτημα του να κηρυχθεί ο χώρος του παραδοσιακού καφενείου νεότερο μνημείο σύγχρονης πολιτιστικής κληρονομιάς από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και να μην αλλάξει η χρήση του.

Συνυπογράφοντας αυτό το κείμενο, εμείς όλοι, αντιστεκόμαστε στην προοπτική να γίνουν τα Εξάρχεια τουριστικό χωριό και κρατάμε σφιχτά με τα δόντια μας κάθε κομματάκι Εξαρχειώτικου πολιτισμού που έχει απομείνει. Venceremos».

Η προσπάθεια βρήκε αμέριστη συμπαράσταση τόσο από την Ένωση Επαγγελματιών Εστίασης Αθήνας όσο και από τα όργανα της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Το συμβούλιο της πρώτης κοινότητας του Δήμου Αθηναίων τάχθηκε ομόφωνα υπέρ της διατήρησης του καφενείου, υιοθετώντας τη σχετική εισήγηση της παράταξης του δημάρχου Χάρη Δούκα όπως επιβεβαίωσε με ανάρτηση της στο Facebook η Κατερίνα Βαλσαμάκη.

«Συνυπογράφοντας αυτό το κείμενο, εμείς όλοι, αντιστεκόμαστε στην προοπτική να γίνουν τα Εξάρχεια τουριστικό χωριό και κρατάμε σφιχτά με τα δόντια μας κάθε κομματάκι Εξαρχειώτικου πολιτισμού που έχει απομείνει. Venceremos»

Πλέον, ο άμεσος στόχος της οικογένειας Βάνα, έχοντας στο πλευρό της τους φορείς της πόλης, είναι η επίσημη κήρυξη της Μουριάς ως νεότερου μνημείου σύγχρονης πολιτιστικής κληρονομιάς από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Πρόκειται για μια νομική και γραφειοκρατική διαδικασία που απαιτεί χρόνο και μπορεί να διαρκέσει έως και τέσσερα έτη, κρίνεται όμως απολύτως απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί μόνιμα η χρήση του χώρου ως παραδοσιακού καφενείου.

Η Αρετή Βάνα, αναφερόμενη στις εξελίξεις, διευκρίνισε στη LiFO ότι σε καμία στιγμή δεν επιδίωξαν τη ρήξη με τον ιδιοκτήτη του ακινήτου, με τον οποίο οι σχέσεις παραμένουν ισορροπημένες, ενώ ξεκαθάρισε πως οι φήμες που ήθελαν τον χώρο να μετατρέπεται σε φαρμακείο δεν ξεκίνησαν από τους ίδιους. Το βασικό ζητούμενο για τη γειτονιά ήταν να μην χαθεί ο χαρακτήρας του καφενείου -και αυτός ο σκοπός επετεύχθη πλήρως.

Κάτω από τη Μουριά

Η συγκεκριμένη εξέλιξη επιδέχεται πολλαπλές ερμηνείες, οι οποίες αποτυπώνουν ανάγλυφα τις πιέσεις που δέχεται ο σύγχρονος αστικός ιστός. Από τη μία πλευρά, η ψυχρή λογική των αριθμών λέει ότι οι μεγαλουπόλεις εξελίσσονται και μεταλλάσσονται διαρκώς.

Η Αθήνα ακολουθεί τη μοίρα των σύγχρονων μητροπόλεων, και οι αποφάσεις για το τι διασώζεται και τι αντικαθίσταται αντικατοπτρίζουν τις οικονομικές ισορροπίες, τους νόμους της αγοράς και το θεσμικό πλαίσιο που ορίζει τη ζωή στην πόλη. Από την άλλη, είναι απολύτως σεβαστό το δικαίωμα κάθε ιδιοκτήτη να διαχειρίζεται την περιουσία του σύμφωνα με τον νόμο.

Το μέλλον της Μουριάς, ενός θύλακα με διαδρομή 111 ετών, λειτούργησε ως το όχημα για να εκφραστεί η συλλογική ματαίωση αλλά και η ανάγκη μιας ολόκληρης κοινότητας να προβάλει αντίσταση στην αλλοίωση του περιβάλλοντός και της ιστορίας της που τη σμίλεψε

Πέρα όμως από τις εμπορικές σταθερές, υπάρχει μια βαθύτερη ανάγκη –κοινωνική και ψυχική– για τη διατήρηση των στοιχείων εκείνων που δίνουν ζωντάνια και αυθεντικότητα στην καθημερινή ζωή.

Το μέλλον της Μουριάς, ενός θύλακα με διαδρομή 111 ετών, λειτούργησε ως το όχημα για να εκφραστεί η συλλογική ματαίωση αλλά και η ανάγκη μιας ολόκληρης κοινότητας να προβάλει αντίσταση στην αλλοίωση του περιβάλλοντός της.

Τι είδους πόλη θα ήταν η Αθήνα αν έχανε τα ιστορικά της καφέ, τις παλιές κινηματογραφικές αίθουσες, τα θέατρα και τα κτίρια που κουβαλούν επάνω τους τα αποτυπώματα των ανθρώπων της; Η σταδιακή εξαφάνιση αυτών των σημείων ισοδυναμεί με τη σταδιακή απογύμνωση της ίδιας της ταυτότητας του αστικού τοπίου.

Ιστορικές αναλογίες

Η συγκυρία φέρνει στο μυαλό τις παλαιότερες γενιές των Αθηναίων, που κατά τις δεκαετίες του 1950 έως το 1975 είδαν το ιστορικό πρόσωπο της πόλης να ξηλώνεται βίαια.

Η απώλεια της παλιάς Αθήνας, με το κλείσιμο παραδοσιακών στεκιών, βιβλιοπωλείων και κτιρίων που σήμερα θα αποτελούσαν την πολιτιστική βιτρίνα της πρωτεύουσας, συντελέστηκε κάτω από εντελώς διαφορετικές κοινωνικές προτεραιότητες και επιδιώξεις. Σε εκείνο το περιβάλλον, η ταχεία ανοικοδόμηση θεωρούνταν συνώνυμο της ανάπτυξης, παραβλέποντας τις συναισθηματικές και βιωματικές ανάγκες των κατοίκων.

Σήμερα, η Αθήνα βρίσκεται ξανά σε ένα κομβικό σημείο για τη μελλοντική της πορεία. Η διάσωση της Μουριάς προσφέρει ένα ουσιαστικό μάθημα και αφήνει σοβαρή τροφή για σκέψη καθώς επιβεβαιώνει ότι απέναντι στην κυριαρχία μιας αισθητικής που αντιμετωπίζει τα πάντα ως εμπορεύσιμο προϊόν, υπάρχουν εναλλακτικές.

Η μαζική αντίδραση των πολιτών για τη Μουριά, όπως και η αντίστοιχη κινητοποίηση για ιστορικούς κινηματογράφους όπως το Παλάς στο Παγκράτι -η απώλεια του Ιντεάλ θα είναι πάντα τραύμα-, φανερώνει ότι οι κάτοικοι αναζητούν λύσεις που θα επιτρέψουν στην πόλη να αναπτυχθεί χωρίς να χάσει την ανθρώπινη διάστασή της.

Η δικαίωση της Μουριάς υπενθυμίζει ότι οι Αθηναίοι έχουν ακόμα τη δύναμη να διαμορφώνουν τον βηματισμό της καθημερινότητάς τους, προστατεύοντας τα ζωντανά κύτταρα των γειτονιών τους από την ομοιομορφία που επιβάλλουν πουλημένοι μας καιροί

Μετά από την ευνοϊκή εξέλιξη, τη νίκη της Μουριάς, το ιστορικό καφενείο θα συνεχίσει την πορεία του, έχοντας ως παρακαταθήκη τη δυναμική συμπαράσταση του κόσμου.

Τα Σάββατα, τη μέρα που η λαϊκή της Καλλιδρομίου δίνει τον δικό της ρυθμό στα Εξάρχεια, το καφενείο θα ανοίγει όπως πάντα από νωρίς, έτοιμο να υποδεχτεί τους παραγωγούς, τους αγοραστές και τους περαστικούς για τον πρώτο καφέ της ημέρας φροντίζοντας τη μνήμη μιας πόλης, έναν άυλο πλούτο που αν χαθεί, δεν επιστρέφει.

Η δικαίωση της Μουριάς υπενθυμίζει ότι οι Αθηναίοι έχουν ακόμα τη δύναμη να διαμορφώνουν τον βηματισμό της καθημερινότητάς τους, προστατεύοντας τα ζωντανά κύτταρα των γειτονιών τους από την ομοιομορφία που επιβάλλουν πουλημένοι μας καιροί.

Η Μουριά (από την μελέτη της Ελένης Κοβάνη: Εξάρχεια. Το λυκόφως του ερετεινού και των αυλών)*

Γωνία Καλλιδρομίου και Χαριλάου Τρικούπη. Ο χώρος του σημερινού καφενείου ήταν ως τις αρχές του 20ου αιώνα κήπος νεοκλασικού με μουριές και βρύση. Στο χώρο αυτής της αυλής χτίσθηκε το καφενείο που λειτούργησε, με την πρώτη του αυτή μορφή, ως ισόγειου νεοκλασικού, από το 1910 μέχρι το 1957 που κατεδαφίζεται, εκτός του τοίχου της μεσοτοιχίας του κάθετου προς την Χαριλάου Τρικούπη.

Μετά την μετατροπή του οικοδομήματος σε πενταόροφη πολυκατοικία το ισόγειο συνεχίζει να λειτουργεί ως καφενείο μέχρι σήμερα. Μπαίνοντας εκεί από την είσοδο της Χαριλάου Τρικούπη αριστερά βλέπει κανείς την κάθετο προς αυτήν, όπως προαναφέραμε διατηρηθείσα μεσοτοιχία, στην οποία έχει περισωθεί μικρό τμήμα τοιχογραφίας. Πρόκειται για σχήμα από επάλληλες λωρίδες, με εναλλαγές πράσινου πάνω στις οποίες διακρίνονται φιλοτεχνημένα φύλλα δένδρων.

Έως το 1963 καφετζής ήταν ο Ανδρέας. Μετά από το 1964 ως το 1980 καφεπώλες ήταν δύο ηλικιωμένοι ο Χρόνης και ο κονιάδος του που κρατούσαν την παράδοση του καφενείο σχεδόν αναλλοίωτη. Υπήρχαν εφημερίδες, χαρτιά, τάβλι, με μόνιμη πελατεία τις καθημερινές και τα Σάββατα της λαϊκής αγοράς, με τους πωλητές αυτής που αύξαναν την κατανάλωση των καφέδων και των συνηθισμένων εκεί ποτών (ούζου και τσίπουρου).

«Ποιος θάρθει να μου σπάσει/ το πανηγύρι αυτό/ και δε γυρίζει ν’ αρπάξει/ τα πανέρια μου και τα χέρια μου/ το χαρταετό να μου σπάσει/ εδώ αφέντηδες μασάτε ό,τι αγγίζεται πιο τρυφερό και εσείς δούλοι προσκυνάτε και βολεύεστε θαρρώ»

«Την εποχή τουλάχιστον του Χρόνη το καφενείο είχε 300 φλυτζάνια, 300 ποτήρια ποτών και 600 ποτήρια», αναφέρει παλιός θαμώνας της Μουριάς. Εκεί γινότανε ανέκαθεν τα Σάββατα η λαϊκή αγορά των Εξαρχείων, και μπροστά επίσης επί της Καλλιδρομίου κάνανε πιάτσα οι ταξιτζήδες ως τη δεκαετία του ’60. Η αίσθηση της γειτονιάς ήταν ακόμα εντονότατη. Όπως αναφέρει ο Καιροφύλλας οι ταξιτζήδες ευγενέστατοι ρωτάγανε πάντα τον κάθε διερχόμενο από εκεί γείτονα για την υγεία του και για την οικογένειά του.

Από το 1980 το καφενείο έχει ο Χρήστος ο οποίος από το 1990 περίπου κατήργησε το παίξιμο των χαρτιών προς αποφυγή, μεταξύ άλλων, και των διαπληκτισμών των παιχτών. Παραμένοντας πάντα καφενείο η Μουριά έχει υπό τον τελευταίο καφετζή και κυρίως μετά το 1990 αλλάξει την εσωτερική του όψη. Ως προς τη διακόσμηση βρίθει φωτογραφικού υλικού και αφισών, λαογραφικών αντικειμένων, μικρών μαρμάρινων προτομών, ακροκεράμων, μασκών μαριονετών, φιγούρων του Καραγκιόζη.

Μεγάλο πορτραίτο του Οδυσσέα Ανδρούτσου, φωτογραφημένες παραστάσεις αγγείων με αθλητές αρχαίων ολυμπιακών αγώνων, οι φιγούρες των αλιέων της μινωϊκής Σαντορίνης, και ο Ερμής του Πραξιτέλους. Πληθώρα επίσης παλαιών διαφημίσεων (τσιγάρων, μπύρας ζύθος ΦΙΞ, κτλ)· η γνωστή εικόνα με τις τρεις Χάριτες· μάσκες γυναικείων μορφών και πρωταγωνιστριών του παραμυθιού. Μικροί ξεθωριασμένοι πίνακες ζωγραφικής χαρισμένοι στο καφενείο από φιλότεχνους θαμώνες του. Ένας τέτοιος πίνακας για την 25 Μαρτίου “για το καφενείο Μουριά από τον Α. Μαντζαβίνο” στις 25 Μαρτίου 2002.

Φωτογραφία μεγάλη με τον τραγουδιστή Μίμη Παπαϊωάννου και τη Ρίτα Σακελλαρίου σε νεαρή ηλικία. Η Αφίσα του Toulouse Loutrec «Ambassadeurs. Aristide Briade dans son Cabinet». Σε κάποια κολώνα διακριτικά αφιέρωμα στη μνήμη του καλλιτέχνη Νικόλα Άσιμου που η αυτοκτονία του είχε τότε βαθιά εντυπωσιάσει και θλίψει τον κόσμο της Μουριάς.

«Ποιος θάρθει να μου σπάσει/ το πανηγύρι αυτό/ και δε γυρίζει ν’ αρπάξει/ τα πανέρια μου και τα χέρια μου/ το χαρταετό να μου σπάσει/ εδώ αφέντηδες μασάτε ό,τι αγγίζεται πιο τρυφερό και εσείς δούλοι προσκυνάτε και βολεύεστε θαρρώ», έκδοση Βιβλιοπέλαγος, Άσιμος, Αναζητώντας Κροκανθρώπους.

Η Μουριά έχει καταρχάς σφραγισθεί στις μεταπολιτευτικές δεκαετίες με την παρουσία των εξαρχειωτών, στελεχών και μελών της οργάνωσης βάσης του ΚΚΕ εσωτερικού και αργότερα του Συνασπισμού και βέβαια του ΠΑΣΟΚ μια που τα γραφεία αυτών των οργανώσεων ήταν γειτονικά τούτου του καφενείου. Ηγετικά στελέχη των κομμάτων αυτών έχουν εκεί αναλύσει τις θέσεις τους και έχουν πραγματοποιήσει προεκλογικές συγκεντρώσεις

Στις κολλημένες στο τοίχο φωτογραφίες βλέπεις πλήθος παλαιών και νέων θαμώνων αλλά και πολιτικών που πέρασαν κάποια μέρα προεκλογικής εποχής. Να σημειώσουμε ότι η Η Μουριά έχει καταρχάς σφραγισθεί στις μεταπολιτευτικές δεκαετίες με την παρουσία των εξαρχειωτών, στελεχών και μελών της οργάνωσης βάσης του ΚΚΕ εσωτερικού και αργότερα του Συνασπισμού και βέβαια του ΠΑΣΟΚ μια που τα γραφεία αυτών των οργανώσεων ήταν γειτονικά τούτου του καφενείου. Ηγετικά στελέχη των κομμάτων αυτών έχουν εκεί αναλύσει τις θέσεις τους και έχουν πραγματοποιήσει προεκλογικές συγκεντρώσεις.

Αλλά από ό,τι μαρτυρούν οι φωτογραφίες που βλέπει κανείς στους τοίχους των καφενείου και από ό,τι φυλάγει ο Χρήστος στο αρχείο δεν είναι μόνον ο Κύρκος, ο Κωσταντόπουλος, ο Γιάννος Παπαντωνίου και άλλοι επώνυμοι των παραπάνω κομμάτων που έχουν εκεί κάνει μάζωξη. Σε φωτογραφία του τοίχου φιγουράρει και η Ντόρα Μπακογιάννη καθισμένη σε τραπέζι της Μουριάς, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής της εκστρατείας για το Δήμο Αθηναίων.

Ο Χρήστος μας έδωσε να διαβάσουμε απόκομμα εφημερίδας σχετικά με πρόσφατη επίσκεψη του Γιάννου στη Μουριά.

«Παλιό μεν, αλλά πάντοτε μοδάτο το καφενείο Μουριά των Εξαρχείων, στο οποίο συχνά-πυκνά συγκεντρώνεται αρκετός κόσμος από την πολιτική και καλλιτεχνική ζωή του τόπου. Ίσως και αυτός να ήταν ο λόγος που ο Γιάννος Παπαντωνίου, το μεσημέρι του περασμένου Σαββάτου, επισκέφθηκε το συγκεκριμένο καφενείο για χαλαρή κουβέντα με φίλους. Αναλόγως χαλαρό και το ντύσιμο του πρώην υπουργού… θυμίζοντας σε αρκετούς το ξεκίνημά του στην πολιτική. Διότι όσοι τον γνωρίζουν καλά, λένε ότι στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και λίγο πριν εκλεγεί ευρωβουλευτής το 1981, σ’ αυτό το χώρο- στον οποίο συγκεντρώνονται κατά κύριο λόγο στελέχη της αριστεράς – έκανε τις πρώτες του πολιτικές μαζώξεις» (Βραδυνή, 18/02/07).

Η Μουριά κρατά όντως αποτυπωμένη πάνω της μια χροιά πολιτικής, η δε ένταση που εκεί επικρατούσε από τις πολιτικές συζητήσεις μεταξύ οπαδών των διαφόρων κομμάτων κατά τη δεκαετία κυρίως του ’80 έχει αφήσει εποχή. Αυτή την εποχή ήταν επίσης η Μουριά στέκι του συγγραφέα Γιώργου Σκούρτη, και μερικών δημοσιογράφων.

Σήμερα, ενώ τις καθημερινές η Μουριά, φιλοξενεί τη μόνιμη πελατεία- μεσήλικες και ηλικιωμένους κυρίως, με τις μόνιμες συνήθειες: καφέ, συζήτηση, αγώνες στη Τ. V- τα Σάββατα γίνεται στέκι πολλών παρεών, ομάδων από ποικίλες οργανώσεις – πολιτικές, κινημάτων βάσης, πολιτιστικές κτλ.. Ατμόσφαιρα ευωχίας κυριαρχεί ως τις 4 μ.μ. του Σαββάτου. Στην Καλλιδρομίου οι φωνές των πωλητών της λαϊκής αγοράς γεμίζουν τον έξω χώρο, ενώ οι θόρυβοι από τις συζητήσεις των μέσα τραπεζιών γεμίζουν το σύμπαν της Μουριάς με χαρούμενη και αισιόδοξη διάθεση.

«Όσα βγάζω το Σάββατο δεν τα βγάζω όλη την εβδομάδα», ομολογεί ο Χρήστος. Και οι ποικιλίες των ούζων δεν έχουν τέλος τα σαββατιάτικα της λαϊκής. Σε αυτό βέβαια συμβάλλει και η ίδια η πελατεία των πωλητών αυτής.

Οι διαπιστώσεις αυτές δεν εμποδίζουν να εκφρασθεί και η απαισιοδοξία ως προς τη μελλοντική τύχη του καφενείου. «Έχει τελειώσει η Ιστορία των καφενείων, έχει έρθει το τέλος τους» παρατηρεί ο Χρήστος. Πολλοί είναι οι θαμώνες που πιστεύουν ότι η Μουριά επιβιώνει λόγω ακριβώς της θέσης της στο χώρο της λαϊκής αγοράς. Ένας άλλος πελάτης παρατηρεί ότι «έτσι όπως είναι η Μουριά σήμερα είναι αλλαγμένη από ό,τι ήταν χθες. Το ντεκόρ δεν έχει σχέση με το καφενείο που ήταν πριν. Τώρα στολίζεται και αυτό μοντέρνα αλλά η Μουριά παρόλα αυτά είναι καφενείο. Έτσι το νοιώθουν οι πελάτες της».

«Έχει όμως γενικά έρθει το τέλος του καφενείου», κατά γενική αποδοχή. «Προωθείται το Μπαρ -Καφετέρια», υποστηρίζει 55χρονος πελάτης της: «Εκεί στο μισοσκόταδο όλα ανταλλάζονται». Υπονοούμενα για τη φύση των κέντρων που «δεν συμβάλλουν θετικά στον ελεύθερο χρόνο των νέων».

Μια γενική θεώρηση του θέματος γενικά του καφενείου, με αφετηρία την εμπειρία του στη Μουριά, έχουμε από τον 60χρονο πελάτη της, ζωγράφος το επάγγελμα, που έχει ζήσει αρκετά χρόνια στην Ιταλία.

«Άλλαξαν τα πρότυπα και ο τρόπος ζωής. Οι νέοι πηγαίνουν στη καφετέρια που διαθέτει τα νέα είδη καφέ- εσπρέσο, γαλλικό, καπουτσίνο, φραπέ- μουσική μοντέρνα – ραπ, τζαζ- άλλη ατμόσφαιρα, άλλο φωτισμό. Το ελληνικό καφενείο δεν εκσυγχρονίστηκε. Το παραδοσιακό καφενείο επιβιώνει στην Ιταλία. Όλα τα παλαιά καφενεία υπάρχουν εκεί σε ωραίες μεγάλες αίθουσες. Εκεί τα παραδοσιακά κτίρια δεν γκρεμίστηκαν και έτσι τα καφενεία σε αυτά χωρίς να χάσουν το χρώμα τους και να μεταβληθούν σε καφετέριες είναι χώροι που χαίρεται να πάει κανείς. Διαθέτουν άλλωστε και όλη την ποικιλία των σύγχρονων καφέδων.

Εδώ με το γκρέμισμα των παλιών καφενείων, στις καινούργιες αίθουσες που μεταφέρθηκαν αυτά έχασαν τελείως το παλιό τους χρώμα. Όλα στην Ελλάδα άλλαξαν χωρίς να θέλουμε τίποτα να κρατήσουμε από τα παλιά. Τα παιδιά από το νηπιαγωγείο καλλιεργούνται με τα μοντέλα της τηλεόρασης και οι μητέρες μέσα από την νέα έτσι κατάσταση, με το να υιοθετούν τα παιδιά τους τα σύγχρονα πρότυπα, προβάλλουν μέσα από αυτά και το δικό τους μοντερνισμό. Μια φορά ο γιος μου όταν ήθελαν να κάνουν κάποια γιορτή ζητούσαν όπως έλεγαν να την κάνουν σε ένα ωραίο μοντέρνο χώρο. Και σαν τέτοιο διάλεξαν το McDonalds. Έτσι έμαθαν. Ό,τι είναι μοντέρνο είναι καλό!»

«Βρισκόμαστε στη Μουριά (…) το μόνο μαγαζί που κρατάει κάτι από τον παλιό αέρα των Εξαρχείων. [Εδώ] αντί ν’ ακούσεις συζητήσεις για το ματς της προηγουμένης ή την πολιτική κατάσταση της χώρας, ακούς για την εξακρίβωση στοιχείων που υπέστη ο τάδε γείτονας, για τα δακρυγόνα που μυρίζουν ακόμα μέσα στο σπίτι από την τελευταία συμπλοκή μεταξύ ΜΑΤ και αναρχικών στο πιο κάτω δρόμο, το βιβλίο που κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες ένας άλλος γείτονας ή για τη συνέλευση της κίνησης πολιτών της περιοχής»

Με τις φασαρίες στα Εξάρχεια η Μουριά κάνει την εμφάνιση συχνά πυκνά στον ημερήσιο κυρίως Τύπο για να προβληθεί ως θετικό σημαίνον της περιοχής η οποία έχει ταυτισθεί με την «αταξία της τρομοκρατικής δράσης». Υπό το τίτλο «Εξάρχεια, μια περιοχή σε διαρκή αστυνομικό κλοιό« και υπότιτλο: «Κριτική στάση κρατούν οι κάτοικοι απέναντι στους νεαρούς που δημιουργούν επεισόδια, αλλά και στην αστυνομία που “προκαλεί”», διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

«Βρισκόμαστε στη Μουριά (…) το μόνο μαγαζί που κρατάει κάτι από τον παλιό αέρα των Εξαρχείων. Είναι γεμάτη από τους περίοικους που πίνουν ένα τσίπουρο ή έναν καφέ μετά τα ψώνια της λαϊκής που σχολάει εκείνη την ώρα. Ως εδώ καμία διαφορά με τα άλλα καφενεία. Μόνο που αντί ν’ ακούσεις συζητήσεις για το ματς της προηγουμένης ή την πολιτική κατάσταση της χώρας (εν όψει εκλογών), ακούς για την εξακρίβωση στοιχείων που υπέστη ο τάδε γείτονας, για τα δακρυγόνα που μυρίζουν ακόμα μέσα στο σπίτι από την τελευταία συμπλοκή μεταξύ ΜΑΤ και αναρχικών στο πιο κάτω δρόμο, το βιβλίο που κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες ένας άλλος γείτονας ή για τη συνέλευση της κίνησης πολιτών της περιοχής».

Ανάλογα με τις συγκυρίες ο Τύπος προβάλλει στοιχεία των Εξαρχείων και της Μουριάς, που δεν αποδίδουν πάντα σωστά την εκεί καθημερινότητα. Παλιοί πελάτες μιλούν συνήθως για το τι υπήρχε στα Εξάρχεια πριν τη σημερινή υποβαθμισμένη τους εικόνα.. Απαριθμούν το τι χάθηκε από τη γειτονιά: τις μονοκατοικίες με τις αυλές, το κλίμα των σχέσεων γειτονιάς, το ότι «λίγο πιο πάνω από την Μουριά, γωνία Καλλιδρομίου και Μαυρομιχάλη το καρβουνάρικο του Οικονόμου, με τα βαρέλια άντεξε μέχρι το 1983, χρονιά που κατεδαφίστηκε, και που στη θέση τώρα άνοιξε καφετέρια στο ισόγειο της νέας πολυκατοικίας». Χάσαμε πολλά από τη γειτονιά· «Έμεινε το καφενείο όπου με λίγα λεφτά εκτονώνεσαι, ξεφεύγεις από το περιβάλλον των υποχρεώσεων. Αλλά πόσο θα αντέξει και αυτό…» (58χρονος).

*Η μελέτη της Κοβάνη όπως και οι φωτογραφίες που δεν φέρουν σήμανση Eurokinissi από την σελίδα Η Μουριά@Facebook