Πώς ο σκύλος βιώνει την απώλεια μέσα από τη γνωσιακή ηθολογία

Ο σκύλος αναπτύσσει άρρηκτους δεσμούς με τον άνθρωπό του και την απώλεια του δεν μπορεί να τη συλλάβει.

Ένα τρανταχτό παράδειγμα, για την προσήλωση και το δέσιμο που αναπτύσσει ο σκύλος με τον άνθρωπό του είναι η ιστορία του Χάτσικο.

Είναι μια ιστορία, επιβεβαιώνει ο εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς, Παναγιώτης Λαγδάς, που δείχνει τον ισχυρό δεσμό που μπορεί να αναπτυχθεί μεταξύ σκύλου και ανθρώπου. Ο Χάτσικο είχε μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα, συνόδευε τον άνθρωπό του στο σταθμό του τρένου και τον περίμενε υπομονετικά μέχρι να επιστρέψει. Δυστυχώς, ο κηδεμόνας του, καθηγητής Hidesaburo Ueno, υπέστη εγκεφαλικό στη δουλειά του και δεν επέστρεψε ποτέ. Παρόλα αυτά, ο Χάτσικο συνέχισε να κάνει την ίδια διαδρομή και να περιμένει για 9 χρόνια, 9 μήνες και 15 μέρες.

Από τη δική μας πλευρά, έχουμε μελετήσει σε βάθος τη διαδικασία του θρήνου, αναφέρει ο κύριος Λαγδάς. Το πώς όμως, βιώνει ένας σκύλος τον χαμό ενός μέλους της οικογένειάς του δεν έχει ξεκάθαρη απάντηση.

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές οπτικές που μας βοηθούν να αποκωδικοποιήσουμε τι συμβαίνει στο μυαλό του.

Οι οπτικές για το πώς βιώνει ο σκύλος την απώλεια

Υπάρχει η οπτική των νευροεπιστημών, ενημερώνει ο κύριος Λαγδάς, που προσεγγίζει το θέμα από την πλευρά της φυσιολογίας και του εγκεφάλου.

Υπάρχει η επιστήμη της συμπεριφοράς, που εξετάζει πώς εκφράζεται η απώλεια μέσα από τις παρατηρήσεις των συμπεριφορών.

Και υπάρχει η ηθολογία, που την εξηγεί μέσα από το πρίσμα της θεωρίας προσκόλλησης.

«Όμως, η αγαπημένη μου οπτική είναι η γνωσιακή ηθολογία. Ο κλάδος που μελετά τις συμπεριφορές των ζώων στο φυσικό τους περιβάλλον μέσα από το πρίσμα της εξελικτικής βιολογίας και της γνωσιακής ψυχολογίας», διευκρινίζει ο εκπαιδευτής.

Με απλά λόγια, προσπαθεί να κατανοήσει πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος των ζώων, η μνήμη τους, η ικανότητά τους να επιλύουν προβλήματα.

Το παράδειγμα του Χάτσικο μας δείχνει ότι σκύλος και ο άνθρωπος βιώνουν την απώλεια με έναν τρόπο παρόμοιο. Αλλά ταυτόχρονα και εξαιρετικά διαφορετικό.

Για να καταλάβουμε το γιατί, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε μια θεμελιώδη διαφορά στον τρόπο που δημιουργούμε αναμνήσεις εμείς και ο σκύλος μας.

Ο άνθρωπός του ήταν το κέντρο του κόσμου του, η πηγή της ασφάλειάς του, της χαράς, της ευχαρίστησης

Με την απώλεια ενός μέλους της οικογένειας, η ρουτίνα του σκύλου αλλάζει αμετάκλητα

Εμείς, εξηγεί ο κύριος Λαγδάς, έχουμε αυτοβιογραφική μνήμη. Μπορούμε να ταξιδέψουμε νοερά στον χρόνο και να ανακαλέσουμε συγκεκριμένες στιγμές. Όπως, την πρώτη μέρα που είδαμε τον σκύλο μας, ένα ταξίδι με αγαπημένο πρόσωπο, εκείνη τη νύχτα που ανακαλύψαμε τυχαία μια φανταστική ταβέρνα.

Οι σκύλοι μας, από την άλλη, σχεδόν σίγουρα δεν διαθέτουν αυτή την ικανότητα. Η μνήμη τους λειτουργεί αναγνωρίζοντας μοτίβα στο περιβάλλον:

● μυρωδιά σπιτιού → ασφάλεια,

● ήχος σακούλας → φαγητό,

● κινητό + πορτοφόλι + λουρί + παπούτσια → βόλτα.

Δεν ανακαλούν στιγμές, προβλέπουν τι θα επακολουθήσει.

Η ρουτίνα για τον σκύλο είναι μηχανισμός αναγνώρισης μοτίβων

Ίσως να έχετε ακούσει, λέει ο κύριος Λαγδάς, ότι η ρουτίνα είναι απαραίτητη για τον σκύλο και να το καταλαβαίνετε διαισθητικά.

Ο πραγματικός όμως λόγος είναι αυτός: η ρουτίνα είναι το «υλικό εκπαίδευσης» αυτού του ισχυρού μηχανισμού αναγνώρισης μοτίβων. Είναι ο τρόπος που ο σκύλος μαθαίνει πώς είναι ο κόσμος και τι να περιμένει από αυτόν.

Με τον θάνατο ενός μέλους της οικογένειας, η ρουτίνα του σκύλου αλλάζει αμετάκλητα. Ο ήλιος εξακολουθεί να ανατέλλει. Το σπίτι εξακολουθεί να έχει τη μυρωδιά του ανθρώπου του.

Ο γείτονας φεύγει για τη δουλειά την ίδια ώρα. Αλλά ο άνθρωπός του δεν είναι εκεί να τον βγάλει για την πρωινή του βόλτα ούτε να τον χαϊδέψει και να του δώσει ένα φιλί πριν φύγει.

Αυτή η έλλειψη προβλεψιμότητας δεν είναι κάτι μικρό που θα «ξεπεράσει», υπογραμμίζει ο εκπαιδευτής.

Ο άνθρωπός του, συνεχίζει, ήταν το κέντρο του κόσμου του, η πηγή της ασφάλειάς του, της χαράς, της ευχαρίστησης. Όταν χάνει αυτό το κέντρο, ο ίδιος ο κόσμος φαντάζει πλέον άγνωστος.

Εμείς έχουμε τη γνωστική ικανότητα να υποστηρίξουμε τον εαυτό μας μέσα από τον θρήνο, να εκλογικεύσουμε την απώλεια, να της δώσουμε νόημα, να κοιτάξουμε μπροστά. Ο σκύλος δεν έχει αυτή τη δυνατότητα. Βρίσκεται σε μια σύγχυση που έρχεται σε σύγκρουση με όσα του λέει η εμπειρία του και με όσα πραγματικά συμβαίνουν.

Πώς πενθεί ο σκύλος

Ο σκύλος, εξηγεί κύριος Λαγδάς, δεν μπορεί να πενθήσει όπως πενθούμε εμείς. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν βιώνει την απώλεια. Αυτό που του λείπει δεν είναι το συναίσθημα, είναι τα γνωστικά εργαλεία για να το επεξεργαστεί.

Δεν μπορεί να αφηγηθεί, συνεχίζει ο εκπαιδευτής, στον εαυτό του την ιστορία αυτού που συνέβη. Δεν μπορεί να καταλάβει την απουσία, ότι η αναμονή είναι μάταιη, καθώς εκείνη η παρουσία ήταν ολόκληρος ο κόσμος του.

Βιώνει μία απώλεια χωρίς τη λογική της εξήγησης και της κατανόησης.

«Και όμως, εδώ ακριβώς βρίσκεται και κάτι βαθιά ελπιδοφόρο. Ο ίδιος μηχανισμός που κάνει τον σκύλο τόσο ευάλωτο στην απώλεια, είναι και αυτός που τον κάνει ικανό να «χτίσει» εκ νέου τον κόσμο του. Η μνήμη του δεν κουβαλά ενοχή, μετάνοια ή υπαρξιακή αγωνία», υπογραμμίζει ο εκπαιδευτής.

Τι θα θυμάται ο σκύλος

Ο σκύλος μας, διαβεβαιώνει ο κύριος Λαγδάς, μπορεί να «χτίζει» νέα μοτίβα, νέες προσδοκίες, νέες πηγές ασφάλειας. Αρκεί να του δώσουμε εμείς το περιβάλλον και τον χρόνο. Ο σκύλος δεν ξεχνά. Απλώς μαθαίνει, αργά και σιωπηλά, να αγαπά ξανά.

Καταληκτική φράση του κύριου Λαγδά είναι: «Κι αν κάποια μέρα μια γνώριμη μυρωδιά, ένας ήχος, μια αίσθηση φέρει κάτι από τον άνθρωπο που αγάπησε, ο σκύλος ίσως δεν θα θυμηθεί… Αλλά θα αναγνωρίσει αυτό το οικείο και γνώριμο συναίσθημα που «χτίσανε» μαζί. Και ίσως αυτό να είναι η πιο καθαρή μορφή αγάπης που υπάρχει».

O εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς, Παναγιώτης Λαγδάς

⃰ Ο κύριος Παναγιώτης Λαγδάς είναι εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς.

Είναι απόφοιτος της Pet Pro Academy και κάτοχος Diploma in Canine Behaviour & Training.

Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια έρευνας και διάσωσης (Search & Rescue) και πρώτων βοηθειών.

Στην πράξη, εργάζεται με σύγχρονες, επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους χωρίς τη χρήση σωματικής ή ψυχολογικής βίας (Force-Free).

Βοηθά κηδεμόνες να διαχειριστούν αποτελεσματικά προβλήματα συμπεριφοράς, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιδραστικότητα.

Website: geniusdogs.gr

Facebook: https://www.facebook.com/GeniusDogsGr/

Instagram: https://www.instagram.com/geniusdogsgr/

TikTok: https://www.tiktok.com/@geniusdogsgr

Έδρα: Πάτρα.