In Memoriam: Αντρέας Μαζαράκης (1949–2026) – Ο «Εξαρχείων», το αποτύπωμα και η σπορά του

Υπάρχουν άνθρωποι που διασχίζουν την Αθήνα αθόρυβα, αφήνοντας πίσω τους μια γραμμική, προβλέψιμη και τακτοποιημένη διαδρομή. Ο Αντρέας Μαζαράκης δεν ήταν ένας από αυτούς.

Ο Αντρέας —και όχι Ανδρέας, όπως επέμεναν να τον φωνάζουν οι φίλοι του για να ξορκίζουν την τυπικότητα— υπήρξε μια επιβλητική, extra large προσωπικότητα της μεταπολεμικής πρωτεύουσας.

Αυθεντικός, αχόρταγος «συλλέκτης εμπειριών» που κατάφερε να χωρέσει στο βιογραφικό του περισσότερες ζωές από μία, εραστής των αρχαίων κλασικών και των ιστοριών που μύριζαν το τσιμέντο των Εξαρχείων, ο Μαζαράκης άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στα ερτζιανά, στα γραπτά, στα πεζοδρόμια και στις συνειδήσεις όσων είχαν την τύχη να διασταυρωθούν μαζί του. Έτσι ξόρκισε με ευκολία τη θνητότητα του.

Γεννημένος μέσα στις στάχτες και τις φλόγες του Εμφυλίου στο Μεταξουργείο, ο Μαζαράκης μετακόμισε το 1953 στα Εξάρχεια, τότε που η διάνοιξη της εθνικής οδού Αθηνών-Κορίνθου άλλαζε άρδην τον χάρτη της πόλης. «Το Μεταξουργείο το κατέστρεψε» θυμόταν χρόνια μετά. «Όταν ο τότε εθνάρχης προσπάθησε να ενώσει την Αθήνα με την Κόρινθο, φτιάχνοντας την εθνική οδό, περνούσε πάνω από το σπίτι μου στην Αχιλλέως».

Η μετοίκηση εκείνη, από μια λαϊκή γειτονιά σε μια περιοχή με έντονο αστικό και καλλιτεχνικό χαρακτήρα, δεν ήταν ανέφελη για ένα παιδί της ηλικίας του -και δεν ήταν και εύκολη.

«Για να μπορέσω να προσαρμοστώ στη ζωή των Εξαρχείων έπρεπε να δείρω τη μισή γειτονιά. Μας αντιμετώπιζαν περίεργα εμάς τους καινούργιους», έλεγε με εκείνη τη χαρακτηριστική, αφοπλιστική του ειλικρίνεια.

Η επιλογή των Εξαρχείων, που ξεκίνησε ως μια απλή ανάγκη στέγης, μετατράπηκε γρήγορα σε απόλυτο τρόπο ζωής, σε μια σχέση έρωτα και εξάρτησης που κράτησε πάνω από επτά δεκαετίες.

«Εδώ είναι η ζωή μου. Η γειτονιά μου. Οι φίλοι μου. Οι άνθρωποι που τους ξέρω και με ξέρουν. Πώς να πάω να κρυφτώ σε ένα πράσινο προάστιο;» αναρωτιόταν, απορρίπτοντας κάθε σκέψη για μια βολική, αποστειρωμένη καθημερινότητα μακριά από το κέντρο. Ο Μαζαράκης δεν θα γινόταν ποτέ κομμάτι ενός προαστίου, είχε την ορμή του κέντρου μέσα του.

Ανήσυχο, σχεδόν ατίθασο πνεύμα από τα μαθητικά του χρόνια στο ιστορικό 5ο Γυμνάσιο, ο Μαζαράκης υπήρξε άνθρωπος με σπάνιο πνευματικό εύρος. Ανένταχτος σε όλα, δεν εγκλωβίστηκε ποτέ σε μία μόνο ιδιότητα.

Σπούδασε στο Οικονομικό Τμήμα της ΑΣΟΕΕ, αποφοιτώντας το 1974, και συνέχισε στη Νομική Σχολή Αθηνών, από όπου έλαβε το πτυχίο του το 1978. Παράλληλα, όμως, η δίψα του για τις τέχνες και την έκφραση τον οδήγησε στα θρανία της υποκριτικής του Εθνικού Θεάτρου και της Σχολής του Κωστή Μιχαηλίδη, ενώ αφιέρωσε πέντε χρόνια στο Ωδείο Αθηνών μελετώντας φωνητική και ακορντεόν.

Η στενή του γνωριμία με τον Λάμπρο Κωνσταντάρα τού άνοιξε την πόρτα του κινηματογράφου και του θεάτρου. Ο Μαζαράκης συμμετείχες στην εμβληματική ταινία «Τι 30, τι 40, τι 50» και στάθηκε δίπλα στον «Λαμπρούκο» στην παράσταση «Ευτυχώς τρελάθηκα». Όσοι τον γνώριζαν αναρωτιούνταν πότε προλάβαινε να κοιμηθεί, να διαβάσει, να ζήσει την αλήθεια και τη μυθοπλασία. Να είναι ο εαυτός του.

Η δικτατορία των Συνταγματαρχών τον βρήκε βαθιά ενταγμένο στους αγώνες του Φοιτητικού Κινήματος και ο Μαζαράκης, αφοσιωμένος στη δράση, δεν έμεινε θεατής. Η αντιστασιακή του δράση οδήγησε σε επανειλημμένες συλλήψεις από το καθεστώς και, τελικά, στη βίαιη, αναγκαστική επιστράτευσή του τον Φεβρουάριο του 1973.

Μετά την πτώση της Χούντας, η ακεραιότητα του χαρακτήρα του αναγνωρίστηκε ευρέως. Ο Μαζαράκης ανέλαβε μια προεδρία από τη ζωή του,  στην Επιτροπή Αποχουντοποίησης για τους καθηγητές του Πανεπιστημίου, του Πολυτεχνείου και των Οικονομικών Σχολών της Αθήνας.

Ο Μαζαράκης μπορούσε να είναι οτιδήποτε. Πριν τον κερδίσει ολοκληρωτικά η δημοσιογραφία και ο δημόσιος λόγος, ο Μαζαράκης αφοσιώθηκε σε εμπορικά ταξίδια, δραστηριοποιούμενος για χρόνια στις εισαγωγές και εξαγωγές τροφίμων. Μια δουλειά που χάρισε ακόμη περισσότερα μπαχάρια στο πολυπρισματικό μυαλό του.

View this post on Instagram

A post shared by in.gr (@in.gr_official)

Ο Μαζαράκης περπάτησε στις αγορές της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, ταξίδεψε στην Ινδία, βρέθηκε στην Τεχεράνη, τη Λατινική Αμερική, την Κούβα, την σαγηνευτική Καραϊβική. Συλλέγοντας ένα τεράστιο απόθεμα εμπειριών, εκτεθειμένος στον άνθρωπο που πάντα λάτρευε να ανακαλύπτει, πολλαπλασιάζοντας τις κουλτούρες που τον σμίλεψαν, ο Μαζαράκης μπορούσε να καταφέρει πολλά -όπως και έκανε.

Βέβαια είχε τον άξονα του, τα Εξάρχεια, τη γειτονιά που επέστρεφε πάντα ως κομμάτι του. Ο Μαζαράκης ήταν ένας μαγνήτης στις ζωές όλων όσοι τον γνώρισαν και τα Εξάρχεια ήταν ο δικός του μαγνήτης που τον έφερνε πάντα εκεί, με την παρέα του να είναι η ασπίδα και μπαταρία του -ονόματα με εκτόπισμα και αλήθειες οι ίδιοι, ο Νικόλας Άσιμος, η Κατερίνα Γώγου, η Λούλα Αναγνωστάκη ήταν κάποιοι από αυτούς. Λένε πως λάτρευε να χάνεται σε ατέρμονες συζητήσεις στην πλατεία έχοντας το μοναδικό χάρισμα να γεφυρώνει ετερόκλητους, συχνά συγκρουόμενους κόσμους.

Ένας αστικός μύθος γύρω από τη ζωή του είναι βγαλμένος σαν από βιβλίο μυθοπλασίας, μια νυχτερινή νουβέλα από την Αθήνα τη νύχτα ενός τότε. Νύχτα σε ρεμπετάδικο, ο Μπάμπης Τσέρτος στο πάλκο. Στο τραπέζι του Μαζαράκη είναι ο ίδιος μαζί με τον εκδότη της Ελευθεροτυπίας Κίτσο Τεγόπουλο, τον Δημήτρη Πουλικάκο, τον ιστορικό αντιεξουσιαστή Νώντα Σκυφτούλη, τον Γιώργο Βαρδινογιάννη, άλλους επώνυμους επιχειρηματίες, έναν ταξιτζή, έναν παλαιοροκά και υψηλόβαθμους αξιωματικούς της Αστυνομίας. Όλοι αυτοί, μαζί, παραδομένοι στη μέθη της ζωής.

«Μόνο ο Αντρέας θα μπορούσε να μαζέψει όλους αυτούς τους τόσο διαφορετικούς ανθρώπους στο ίδιο τραπέζι και να τους κάνει να συνυπάρξουν αρμονικά» είχε πει φίλος του. «Σε όλη μου τη ζωή υπηρέτησα το μαζί, το εμείς…» έλεγε ο ίδιος επιβεβαιώνοντας πως αυτή η πολυσυλλεκτικότητα δεν ήταν στάση εντυπωσιασμού, αλλά επιλογή, πεποίθηση. Όρος ζωής.

Αποστρεφόμενος δογματισμούς, παρωπίδες και χαρακώματα ο Μαζαράκης ήταν πάντα αφοσιωμένος σε ό,τι λάτρευε. Τα Εξάρχεια, μια γειτονιά που είδε να γίνεται από κέντρο ιδεών, ένα στέκι με πεπερασμένη αξία, ήταν ένα κομμάτι της ζωής του που τον πλήγωνε και τον πείσμωνε. Ο Μαζαράκης δεν φοβήθηκε ποτέ να συγκρουστεί με το «περιβάλλον» των Εξαρχείων όταν θεωρούσε ότι αυτό διολίσθαινε στον αυταρχισμό.

«Η περιοχή αυτή δυστυχώς βρίθει από μικρούς ολοκληρωτισμούς», προειδοποιούσε με θάρρος, συμπληρώνοντας πως «μαζί με την ανοχή γεννήθηκε και το περιθώριο. Ένα περιθώριο ανελέητο, το οποίο κρατάει μέσα του όλα τα στοιχεία ενός ιδιότυπου φασισμού. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η μετάλλαξη, ο κίνδυνος, γιατί υπάρχουν άτομα που λειτουργούν ανεξέλεγκτα και φτάνουν σε πράξεις ακρότητας… χωρίς κανέναν παρονομαστή λογικής ή ήθους».

Ο Μαζαράκης πρωτοστάτησε στις προσπάθειες των κατοίκων να διώξουν το εμπόριο ναρκωτικών από την πλατεία, γνωρίζοντας καλά ότι η πραγματική ελευθερία δεν έχει καμία σχέση με την ασυδοσία και την εξαθλίωση και επιβεβαίωσε τη ρομαντική, αυθεντική πίστη στην κοινότητα των ανθρώπων διοχετεύοντας την ενέργεια του στον ιστορικό Αστέρα Εξαρχείων, τον οποίο υπηρέτησε επί σειρά ετών από τη θέση του προέδρου στο μπάσκετ.

Έμεινε στην ιστορία η ανεκδοτολογική, αλλά απόλυτα ενδεικτική της ευφυΐας του κίνηση σε έναν κρίσιμο αγώνα.

Φοβούμενος ότι οι διαιτητές της αναμέτρησης ήταν «μιλημένοι», έτοιμοι να αδικήσουν την ομάδα του, ο Μαζαράκης αποφάσισε να επιστρατεύσει το βαρύ πυροβολικό της πλατείας. Δήλωσε επίσημα ως έφορο της ομάδας για το συγκεκριμένο παιχνίδι τον στενό του φίλο και γνωστό αντιεξουσιαστή «θείο Νώντα». Η παρουσία του Επαμεινώνδας Σκυφτούλη, ένας από τους ιδρυτές της Αντιεξουσιαστικής Κίνησης (Α.Κ.), στον πάγκο ήταν αποτελεσματικότατη δικλείδα ασφαλείας. Όπως θυμόταν αργότερα ο ίδιος ο Μαζαράκης γελώντας:

«Το ματς πήγε πρίμα, η διαιτησία ήταν πολύ καλή διότι με τον Σκυφτούλη να τους λέει καλησπέρα πριν από το παιχνίδι, το λύσαμε το πρόβλημα!».

Από το 1991, όταν πρωτομπήκε στο στούντιο του ΣΚΑΪ, μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του πίσω από το μικρόφωνο του σταθμού Παραπολιτικά 90,1, ο Αντρέας Μαζαράκης υπήρξε για πολλούς αφοσιωμένους ακροατές και ακόλουθους του σε αυτό το ταξίδι ζωής που δεν ήταν ποτέ ξένος, μια πραγματική όαση για την ελληνική ραδιοφωνία.

Οι εξαιρετικά δημοφιλείς εκπομπές του «Τα ωραία του Ανδρέα» και «Ο Εξαρχείων», καθώς και η εβδομαδιαία στήλη του «Εξ Απορρήτων», ήταν πλατφόρμες επικοινωνίας και γέφυρες για να οικοδομηθεί μια σχέση βαθιάς εμπιστοσύνης με ένα πιστό, φανατικό κοινό.

Ο Μαζαράκης βέβαια δεν έκανε κάποιο εύπεπτο, εύκολο, επιφανειακό ραδιόφωνο. Στις εκπομπές του προσκαλούσε κορυφαίους ιστορικούς, πανεπιστημιακούς, διεθνολόγους και αναλυτές, προσφέροντας στους ακροατές βαθιά πληροφόρηση για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, τα γεωπολιτικά πεδία των συγκρούσεων, αλλά και την ιστορία της ελληνικής μουσικής. Παράλληλα, μετέφερε το αντισυμβατικό του στιλ και στον γραπτό λόγο, υπογράφοντας ως «Αποδυτηριάκιας» του Σαββατοκύριακου στην εφημερίδα Ο Φίλαθλος, με κείμενα χιλιάδων λέξεων που ξεπερνούσαν κατά πολύ τα στενά αθλητικά όρια, ενώ είχε βρεθεί και στην έκδοση του περιοδικού Αναρχία.

«Φοβερός γνώστης και αναλυτής του ποδοσφαίρου, με πολλή αγάπη και βαθιά γνώση της λαϊκής μουσικής, μετρ στα ποδοσφαιράκια και στα φλιπεράκια όπου ασυζητητί ήσουν ο καλύτερος δάσκαλός μου» γράφει ο Γιώργος Νταλάρας στον δικό του αποχαιρετισμό, ο Αντρέας Μαζαράκης, ήταν ευρυμαθής, όχι μελετητής («Εχω διαβάσει πολύ, αλλά δυστυχώς δεν βρήκα τον χρόνο να μελετήσω. Ίσως επειδή για να μπεις μέσα από το χαρτί, πολλές φορές δεν σου φτάνει ούτε μία, ούτε δύο, ούτε τρεις ζωές» είχε εξομολογηθεί) και πάντα σπάνιος.

Το ταξίδι του συνεχίζεται όσο το πνεύμα του φωτίζει σκιές και χαρακώματα, με τον ίδιο πάντα στον πάγκο για όλους, μακριά απο διχασμούς.

Όπως ακριβώς γράφει και η ανάρτηση στη σελίδα του στο Facebook: