Ο αυτοέλεγχος του σκύλου και πώς επηρεάζει τη συμπεριφορά του

Όσοι έχουμε σκύλο οφείλουμε να γνωρίζουμε γιατί μπορεί να αντιδρά έντονα σε διάφορες καταστάσεις και κατά πόσο είναι καθοριστικός ο αυτοέλεγχος.

«Πολλές φορές οι έντονες συμπεριφορές (τράβηγμα στο λουρί, πηδήματα πάνω σε επισκέπτες, υπερβολικό γάβγισμα) αποδίδονται σε «ανυπακοή», «κυριαρχία» ή έλλειψη εκπαίδευσης. Ωστόσο, συχνά, η πραγματική αιτία, μπορεί να «κρύβεται» σε κάτι πιο βαθύ. Όπως ο αυτοέλεγχος ή έλεγχος της παρόρμησης», αναφέρει η εκπαιδεύτρια και σύμβουλος συμπεριφοράς σκύλων, Γεωργία Μυλωνά.

Ένας σκύλος, μπορεί να έχει πολύ καλό αυτοέλεγχο μέσα στο σπίτι, αλλά να δυσκολεύεται έντονα στον δρόμο

Οι σκύλοι που παρουσιάζουν καλύτερη διαχείριση των παρορμήσεων τείνουν να εμφανίζουν λιγότερες δυσκολίες συμπεριφοράς

Ο αυτοέλεγχος, εξηγεί η εκπαιδεύτρια, είναι η ικανότητα να αναστέλλουμε μια άμεση αντίδραση, προκειμένου να πετύχουμε έναν πιο κατάλληλο ή ωφέλιμο στόχο.

Στους ανθρώπους, η δεξιότητα αυτή συνδέεται με την ακαδημαϊκή επιτυχία, την ψυχική υγεία και την κοινωνική προσαρμογή.

Στους σκύλους όμως, υπάρχει πράγματι σχέση ανάμεσα στον αυτοέλεγχο και στις δυσκολίες συμπεριφοράς;

Η επιστημονική έρευνα, ενημερώνει η κυρία Μυλωνά, δείχνει πως η απάντηση είναι πιθανότατα ναι.

Τι είναι ο αυτοέλεγχος στους σκύλους;

Ο αυτοέλεγχος δεν είναι απλώς μια εκπαιδευμένη συμπεριφορά, λέει η κυρία Μυλωνά, ούτε ταυτίζεται με την «υπακοή». Έχει πρωτίστως νευροβιολογική βάση και στη συνέχεια γνωστική διάσταση.

Για παράδειγμα, ένας σκύλος, μπορεί να περιμένει τη σειρά του, να δει έναν άλλο σκύλο και να μην εκτοξευτεί, να παραμένει ήρεμος στους επισκέπτες. Να διαχειρίζεται την απογοήτευση, όταν δεν παίρνει αμέσως αυτό που θέλει. Αυτές οι συμπεριφορές συνδέονται με τον τρόπο λειτουργίας του νευρικού συστήματος και τη ρύθμιση της συναισθηματικής κατάστασης.

Παράλληλα, επηρεάζεται από τη γενετική, την ηλικία, τις εμπειρίες, το περιβάλλον και τη μάθηση.

Τα στοιχεία που φέρνουν στο φως οι έρευνες

Τα τελευταία χρόνια, επισημαίνει η κυρία Μυλωνά, η επιστημονική έρευνα έχει αναδείξει σημαντικά ευρήματα:

● Ο αυτοέλεγχος δεν είναι ένα ενιαίο χαρακτηριστικό: Ένας σκύλος, μπορεί να έχει πολύ καλό αυτοέλεγχο μέσα στο σπίτι, αλλά να δυσκολεύεται έντονα στον δρόμο. Ή να χάνει τον έλεγχο, όταν υπάρχει φαγητό, νιώθει έντονο ενθουσιασμό ή στην παρουσία άλλων σκύλων.

● Εκπαίδευση σε διαφορετικά περιβάλλοντα: Η εξάσκηση σε συγκεκριμένες ασκήσεις δεν σημαίνει ότι ο σκύλος θα εμφανίσει τον ίδιο βαθμό αυτοελέγχου σε κάθε περιβάλλον και περίσταση. Γι’ αυτό και η γενίκευση είναι ένα από τα σημαντικότερα κριτήρια στην εκπαίδευση σκύλων.

● Ο αυτοέλεγχος συνδέεται με τη συμπεριφορά: Οι σκύλοι που παρουσιάζουν καλύτερη διαχείριση των παρορμήσεων τείνουν να εμφανίζουν λιγότερες δυσκολίες συμπεριφοράς. Χωρίς, ωστόσο αυτό να σημαίνει πως αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα.

● Η συναισθηματική κατάσταση είναι καθοριστική: Ίσως το πιο κρίσιμο εύρημα είναι ότι ο αυτοέλεγχος εξαρτάται και από το πώς νιώθει ο σκύλος τη δεδομένη στιγμή. Σε καταστάσεις υπερδιέγερσης, άγχους, φόβου ή έντονου ενθουσιασμού, η ικανότητά του να αναστείλει μια παρόρμηση μειώνεται σημαντικά.

● Το περιβάλλον και η διέγερση παίζουν κρίσιμο ρόλο: Η ίδια συμπεριφορά, μπορεί να εμφανίζεται διαφορετικά ανάλογα με το
περιβάλλον, τα ερεθίσματα και το επίπεδο διέγερσης. Έτσι εξηγείται γιατί ένας σκύλος, μπορεί να εκτελεί τέλεια μια άσκηση στο σπίτι, αλλά να δυσκολεύεται έξω. Στην πραγματικότητα, δεν αποτυγχάνει στην εκπαίδευση, αλλά στην αυτορρύθμιση.

Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη;

Τα δεδομένα δείχνουν, υπογραμμίζει η κυρία Μυλωνά, ότι ο αυτοέλεγχος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια απλή δεξιότητα που διδάσκεται με επανάληψη.

Αντίθετα, φαίνεται να επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες που αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους, όπως το νευρικό σύστημα, η συναισθηματική κατάσταση, το περιβάλλον και η εμπειρία. Αυτό σημαίνει ότι όταν ένας σκύλος δυσκολεύεται να διαχειριστεί μια κατάσταση, η εξήγηση δεν βρίσκεται απαραίτητα στην έλλειψη εκπαίδευσης.

Σε πολλές περιπτώσεις, η δυσκολία σχετίζεται με το αν εκείνη τη στιγμή έχει τη δυνατότητα να ρυθμίσει αποτελεσματικά την εσωτερική του κατάσταση. Και να ανταποκριθεί στα ερεθίσματα που δέχεται.

Μια αλλαγή στον τρόπο σκέψης μας

Η κατανόηση αυτή, τονίζει η εκπαιδεύτρια, αλλάζει ριζικά τον τρόπο που βλέπουμε την εκπαίδευση, αλλά και τη συμπεριφορά του σκύλου. Η ερώτηση δεν είναι πλέον «πώς θα μάθω τον σκύλο μου να συγκρατείται;», αλλά «τι χρειάζεται, ώστε να μπορεί να αυτορυθμίζεται αποτελεσματικότερα;».
Με αυτή την οπτική, ερωτήματα όπως «γιατί δεν με ακούει;» ή «γιατί είναι πεισματάρης;» δίνουν τη θέση τους σε πιο ουσιαστικές παρατηρήσεις. Όπως: α) σε τι κατάσταση βρίσκεται τώρα, β) είναι σε θέση να σκεφτεί ή βρίσκεται ήδη σε υπερδιέγερση, γ) τι δυσκολεύει την προσαρμογή του, δ) του έχουν δοθεί οι κατάλληλες συνθήκες για να πετύχει.
Η αλλαγή αυτή μάς βοηθά να κατανοήσουμε βαθύτερα τη συμπεριφορά και τις πραγματικές δυσκολίες που, μπορεί να αντιμετωπίζει.

Ένας σκύλος που νιώθει ασφάλεια, έχει καλυμμένες τις βασικές του ανάγκες και ζει σε ένα ήρεμο περιβάλλον δεν χρειάζεται να «παλεύει» διαρκώς με τις παρορμήσεις του.

Ο αυτοέλεγχος τότε δεν είναι κάτι που επιβάλλεται, αλλά κάτι που αναδύεται φυσικά από την ισορροπία όλου του συστήματος.

Αντίθετα, η συνεχής απαίτηση για αναστολή συμπεριφοράς, μπορεί να οδηγήσει σε κόπωση και αυξημένο στρες.

Οι πραγματικές ανάγκες ενός σκύλου

Αν ο αυτοέλεγχος συνδέεται με την ικανότητα αυτορρύθμισης, λέει η κυρία Μυλωνά, τότε η υποστήριξή του δεν αφορά μόνο στην εκπαίδευση. Αλλά και το συνολικό πλαίσιο ζωής του σκύλου. Αυτό περιλαμβάνει:

● κάλυψη όλων των αναγκών,

● επαρκή, ποιοτικό ύπνο,

● κατάλληλη σωματική και νοητική εκτόνωση,

● δυνατότητα έκφρασης των φυσιολογικών συμπεριφορών, όπως εξερεύνηση, όσφρηση κ.ά.,

● συναισθηματική ασφάλεια,

● κατάλληλη διαχείριση ερεθισμάτων στο περιβάλλον, ώστε να προάγεται η ηρεμία.

Ποια είναι η κατάληξη

Ο αυτοέλεγχος δεν είναι ανεξάρτητη δεξιότητα, καταλήγει η κυρία Μυλωνά, αλλά αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στη μάθηση, το νευρικό σύστημα, τη συναισθηματική κατάσταση και το περιβάλλον. Γι’ αυτό ίσως η πιο ουσιαστική ερώτηση δεν είναι, εάν ο σκύλος μας έχει αρκετό αυτοέλεγχο. Αλλά τι χρειάζεται, ώστε να μην βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση εσωτερικής πίεσης.

Τέλος, η κυρία Μυλωνά λέει: «Ο στόχος δεν είναι ένας σκύλος που καταστέλλει συνεχώς τις παρορμήσεις του. Αλλά ένας σκύλος που έχει ασφάλεια, ισορροπία και μπορεί να κάνει καλύτερες επιλογές μέσα στον κόσμο που μοιράζεται μαζί μας».

Η εκπαιδεύτρια και σύμβουλος συμπεριφοράς σκύλων, Γεωργία Μυλωνά

⃰ Η κυρία Γεωργία Μυλωνά είναι εκπαιδεύτρια και σύμβουλος συμπεριφοράς σκύλων, απόφοιτη της Ακαδημίας Woofland.

Συνδυάζοντας την πολυετή πρακτική της στην εργοθεραπεία, φέρνει μια ολιστική προσέγγιση στην εκπαίδευση σκύλων και κηδεμόνων, με στόχο την ποιότητα ζωής και την αρμονική συμβίωση. Μέσα από βιωματικά εργαστήρια και δημιουργικά προγράμματα προάγει την κυνοπαιδεία σε παιδιά και ενήλικες, καλλιεργώντας υπευθυνότητα, επικοινωνία και κατανόηση. Επενδύει στην εξέλιξή της, συμμετέχοντας σε εξειδικευμένα διεθνή σεμινάρια, φέρνοντας στην Ελλάδα νέες προσεγγίσεις για να υποστηρίζει αποτελεσματικά κάθε σκύλο και την οικογένειά του.

Είναι μέλος του Δ.Σ. του Ελληνικού Συλλόγου Εκπαίδευσης και Συμπεριφοράς Σκύλων (Ελ.Σ.Ε.Σ.Σ). Δρα ενεργά για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σχετικά με τη σύγχρονη εκπαίδευση και τη ζωή με τους σκύλους.

Ζει στη Θεσσαλονίκη.

FB: @GeorgiaMylonaDT

Instagram: @georgia_mylona_dt

Youtube: https://bit.ly/46cYDGV

Βιβλιογραφία

1. Bray, E. E., MacLean, E. L., & Hare, B. A. (2014). Context specificity of inhibitory control in dogs. Animal Cognition, 17(1), 15–31.
https://doi.org/10.1007/s10071-013-0633-z

2. Bray, E. E., MacLean, E. L., &Hare, B. A. (2015). Increasing arousal enhances inhibitory control in calm but not excitable dogs. Animal Cognition, 18(6), 1317–1329. https://doi.org/10.1007/s10071-015-0901-1

3. Brucks, D., Marshall-Pescini, S., & Range, F. (2017). Measures of dogs’ inhibitory control abilities do not correlate across tasks. Frontiers in Psychology, 8. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00849

4. Fagnani, J. P., Barrera, G., Carballo, F., & Bentosela, M. (2016). Is previous experience important for inhibitory control? A comparison between shelter and pet dogs in A-not-B and cylinder tasks. Animal Cognition, 19(6), 1157–1170. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27541147/

5. MacLean, E. L., Hare, B., Nunn, C. L., Addessi, E., Amici, F., Anderson, R.
C., … & Wobber, V. (2014). The evolution of self-control. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(20), E2140–E2148.
https://doi.org/10.1073/pnas.1323533111