Eurovision: Μήπως η Βουλγαρία δεν είναι τόσο «μακριά» από το Ισραήλ όσο νομίζεις;

Η νίκη της Βουλγαρίας στη Eurovision έβαλε τέλος στην αγωνία πολλών για μια ενδεχόμενη ισραηλινή πρωτιά, αλλά έφερε στην κορυφή μια χώρα που εδώ και χρόνια διατηρεί στενούς πολιτικούς, ιστορικούς και στρατηγικούς δεσμούς με το Ισραήλ.

Για όσους παρακολουθούσαν τη φετινή Eurovision με το βλέμμα στραμμένο όχι μόνο στη μουσική αλλά και στο πολιτικό παρασκήνιο, υπήρχε ένα σενάριο που πολλοί ήθελαν να αποφύγουν: να κατακτήσει το Ισραήλ την πρώτη θέση. Οι αντιδράσεις για τη συμμετοχή της χώρας είχαν ήδη μετατρέψει τη διοργάνωση σε πεδίο αντιπαράθεσης μήνες πριν από τον τελικό, με δημόσιες διαμαρτυρίες, αποχωρήσεις χωρών και ανοιχτή κριτική προς την Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU).

Όταν τελικά η Βουλγαρία με τη Ντάρα και το «Bangaranga» ανέτρεψε τα προγνωστικά και πέρασε μπροστά από τον Ισραηλινό Νόαμ Μπετάν, πολλοί αντιμετώπισαν το αποτέλεσμα ως ένα είδος εκτόνωσης της έντασης. Η χώρα πήρε την πρώτη της νίκη στον διαγωνισμό, μάλιστα με ιστορικό τρόπο, καθώς σημειώθηκε η μεγαλύτερη διαφορά νίκης που έχει καταγραφεί και ήταν η πρώτη φορά εδώ και σχεδόν μία δεκαετία που κοινό και εθνικές επιτροπές συμφώνησαν στον ίδιο νικητή.

Μόνο που πίσω από την ανακούφιση ορισμένων, υπάρχει μια ειρωνεία που ίσως πέρασε απαρατήρητη: η Βουλγαρία συγκαταλέγεται εδώ και χρόνια στους πιο στενούς και σταθερούς συμμάχους του Ισραήλ στην Ευρώπη.

Η Ντάρα, εκπροσωπώντας τη Βουλγαρία και ως νικήτρια της Eurovision 2026, κρατά το τρόπαιο κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Τελικού στη Βιέννη της Αυστρίας, στις 17 Μαΐου 2026. REUTERS/Lisa Leutner

Από τη Eurovision στη γεωπολιτική

Η φετινή διοργάνωση εξελίχθηκε σε μία από τις πιο πολιτικά φορτισμένες στην ιστορία του θεσμού. Πέντε χώρες – Ισπανία, Ιρλανδία, Ολλανδία, Σλοβενία και Ισλανδία – αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν, δηλώνοντας ότι δεν επιθυμούν να μοιραστούν τη σκηνή με το Ισραήλ λόγω του πολέμου στη Γάζα και της ανθρωπιστικής κρίσης που ακολούθησε.

Λίγο πριν ξεκινήσει ο μεγάλος τελικός, η ισπανική δημόσια τηλεόραση RTVE ανάρτησε μήνυμα υπέρ της «ειρήνης και δικαιοσύνης για την Παλαιστίνη», ενώ ο βελγικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας VRT άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να μην επιστρέψει στη Eurovision το 2027 αν δεν υπάρξει, όπως ανέφερε, μια ουσιαστική συζήτηση μέσα στην EBU για τα κριτήρια συμμετοχής των χωρών.

Παράλληλα, επέστρεψαν στο προσκήνιο οι συγκρίσεις με τη Ρωσία, η οποία αποκλείστηκε από τη Eurovision μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Αρκετοί επικριτές υποστηρίζουν ότι εφαρμόζονται διαφορετικά μέτρα και σταθμά. Η EBU, από την πλευρά της, επιμένει ότι οι αποφάσεις σχετίζονται με το κατά πόσο οι εθνικοί ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί λειτουργούν ανεξάρτητα από τις κυβερνήσεις τους.

Η Βουλγαρία ως ένας από τους πιο σταθερούς συμμάχους του Ισραήλ

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ανάδειξη της Βουλγαρίας στην κορυφή έχει μια λιγότερο γνωστή διάσταση.

Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Μπαρ Ιλάν για τις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών, η Βουλγαρία θεωρείται ένας από τους πιο αξιόπιστους στρατηγικούς εταίρους του Ισραήλ, ιδιαίτερα στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Η συνεργασία τους εκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα τομέων: πολιτική, ασφάλεια, οικονομία, εμπόριο, τουρισμός, ενέργεια, κυβερνοασφάλεια, τεχνολογία, αλλά και η καταπολέμηση του αντισημιτισμού.

Οι σχέσεις αυτές δεν είναι πρόσφατες ούτε περιστασιακές. Αντίθετα, έχουν διαμορφωθεί μέσα από δεκαετίες πολιτικών και ιστορικών δεσμών.

Το ιστορικό υπόβαθρο

Στη συλλογική μνήμη του Ισραήλ, η Βουλγαρία κατέχει ιδιαίτερη θέση λόγω του ρόλου που έπαιξε κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Πολιτικοί, βουλευτές, εκπρόσωποι της Ορθόδοξης Εκκλησίας, διανοούμενοι και προσωπικότητες της δημόσιας ζωής κινητοποιήθηκαν εναντίον των σχεδίων απέλασης των Εβραίων πολιτών της χώρας. Ως αποτέλεσμα, σχεδόν 50.000 Βούλγαροι Εβραίοι διασώθηκαν.

Η ιστορία όμως δεν είναι μονοδιάστατη. Την ίδια περίοδο, περισσότεροι από 11.000 Εβραίοι που ζούσαν σε περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης υπό βουλγαρική κατοχή εκτοπίστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης με συμμετοχή βουλγαρικών αρχών.

Μετά την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, πολλοί Βούλγαροι Εβραίοι μετανάστευσαν εκεί, δημιουργώντας μια ανθρώπινη γέφυρα ανάμεσα στις δύο χώρες που διατηρείται μέχρι σήμερα.

Η στήριξη μετά την 7η Οκτωβρίου

Οι σχέσεις αυτές έγιναν ακόμη πιο εμφανείς μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Η βουλγαρική κυβέρνηση καταδίκασε αμέσως την επίθεση και εξέφρασε δημόσια την υποστήριξή της προς το Ισραήλ. Το κοινοβούλιο φωταγωγήθηκε στα χρώματα της ισραηλινής σημαίας ως ένδειξη αλληλεγγύης, ενώ στη Σόφια πραγματοποιήθηκε ειδική εκδήλωση προσευχής για την ειρήνη με τη συμμετοχή υψηλόβαθμων κρατικών αξιωματούχων.

Τον Οκτώβριο του 2023 εγκρίθηκε επίσης δήλωση στήριξης προς το Ισραήλ χωρίς καμία αρνητική ψήφο, ενώ Βούλγαροι αξιωματούχοι πραγματοποίησαν επισκέψεις σε περιοχές που επλήγησαν από την επίθεση προκειμένου να ενημερωθούν για την κατάσταση επί τόπου.

Ακόμη και σε διεθνείς οργανισμούς, η Βουλγαρία έχει συχνά σταθεί στο πλευρό του Ισραήλ, διαφοροποιούμενη από την πιο επιφυλακτική στάση άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Όπως αναφέρεται στη μελέτη, στις 5 Απριλίου 2024, όταν το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα κατά του Ισραήλ, καταδικάζοντάς το για τον πόλεμο στη Γάζα, αμφισβητώντας το δικαίωμά του στην αυτοάμυνα και ζητώντας την επιβολή εμπάργκο όπλων. Η Βουλγαρία ήταν μία από τις έξι χώρες, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γερμανία, που ψήφισαν κατά του ψηφίσματος. Η στάση αυτή θεωρήθηκε ισχυρή ένδειξη ότι η Βουλγαρία παραμένει ένας από τους πιο αξιόπιστους διεθνείς εταίρους του Ισραήλ.

View this post on Instagram

A post shared by Roya News English (@royanewsenglish)

Οικονομικές σχέσεις

Η Βουλγαρία και το Ισραήλ έχουν αναπτύξει στενή οικονομική και εμπορική συνεργασία σε πολλούς τομείς, από την πολιτική, την ενέργεια και την κυβερνοασφάλεια έως την υγεία και το περιβάλλον. Πολλές ισραηλινές εταιρείες δραστηριοποιούνται στη Βουλγαρία, ενώ οι σχέσεις των δύο χωρών βασίζονται σε συμφωνίες που έχουν υπογραφεί από τη δεκαετία του 1990 και ενισχύθηκαν με νεότερες συνεργασίες στην οικονομία, τη βιομηχανική έρευνα, την άμυνα και τη διαχείριση υδάτων.

Τα τελευταία χρόνια το διμερές εμπόριο έχει αυξηθεί και διαφοροποιηθεί. Όπως καταγράφεται στην έκθεση, το 2022 οι ισραηλινές εξαγωγές προς τη Βουλγαρία έφτασαν τα 62,8 εκατ. δολάρια, ενώ οι εισαγωγές του Ισραήλ από τη Βουλγαρία ανήλθαν σε 320 εκατ. δολάρια. Μέχρι το τέλος του 2023, οι ισραηλινές επενδύσεις στη Βουλγαρία είχαν φτάσει τα 298,1 εκατ. ευρώ.

Τουρισμός

Η τουριστική σχέση Βουλγαρίας και Ισραήλ είναι επίσης ισχυρή και μακροχρόνια. Οι Ισραηλινοί ταξιδιώτες επισκέπτονται σταθερά τη Βουλγαρία, με τον αριθμό τους να αυξάνεται σημαντικά: το 2022 ξεπέρασαν τους 174.000, έναντι 54.342 την προηγούμενη χρονιά.

Η Βουλγαρία προσελκύει Ισραηλινούς τουρίστες για τη φύση, την ιστορία, τη φιλοξενία και την κουζίνα της, με δημοφιλείς προορισμούς τη Σόφια, τη Βάρνα, το Μπάνσκο, το Μπόροβετς και τη Φιλιππούπολη. Παράλληλα, το Ισραήλ αποτελεί σημαντικό προορισμό για προσκυνητές από τη χριστιανική Βουλγαρία.

Η συνεργασία ενισχύθηκε το 2023, όταν οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία στη Σόφια για την ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού, όπως ο ιαματικός, ο πολιτιστικός, ο θρησκευτικός και ο τουρισμός περιπέτειας.

Η διατήρηση του δεσμού

Η Βουλγαρία θεωρείται σημαντικός σύμμαχος του Ισραήλ στα Βαλκάνια, ιδιαίτερα μετά την επιδείνωση των σχέσεων Ισραήλ – Τουρκίας λόγω του πολέμου που διεξάγει το πρώτο στη Γάζα. Η Σόφια διατηρεί καλές σχέσεις με την Άγκυρα, είναι σύμμαχός της στο ΝΑΤΟ και συχνά περιγράφεται ως «πύλη της Τουρκίας προς την Ευρώπη». Αυτό δίνει στη Βουλγαρία έναν ιδιαίτερο ρόλο: μπορεί να κρατά ανοιχτούς διαύλους με την Τουρκία, την ώρα που το Ισραήλ αναζητά εναλλακτικές διαδρομές και στηρίγματα στην περιοχή.

Η γεωγραφική και ενεργειακή θέση της Βουλγαρίας την καθιστά κρίσιμο κόμβο για τη νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς βρίσκεται πάνω σε σημαντικούς διαδρόμους μεταφοράς ενέργειας και διαθέτει εκτεταμένο δίκτυο αγωγών. Μετά το πάγωμα του εμπορίου της Τουρκίας με το Ισραήλ, εξετάζονται διαδρομές μέσω χωρών όπως η Βουλγαρία και η Ρουμανία, ώστε να διατηρηθεί η ροή τουρκικών προϊόντων προς την ισραηλινή αγορά.

Παράλληλα, η Βουλγαρία συμμετέχει ενεργά στην Οικονομική Συνεργασία Ευξείνου Πόντου και στηρίζει έργα μεταφορών και ενέργειας που ενισχύουν τη διασύνδεση της περιοχής. Έτσι, μπορεί να λειτουργήσει για το Ισραήλ όχι μόνο ως γέφυρα προς τα Βαλκάνια, αλλά και ως πιθανός μεσολαβητής με την Τουρκία, όταν οι δύο χώρες θα είναι έτοιμες για επαναπροσέγγιση.

Η ανατροπή που δεν άλλαξε τη συζήτηση

Έτσι, η νίκη της Βουλγαρίας στη Eurovision μπορεί να απέτρεψε ένα αποτέλεσμα που για αρκετούς θα πυροδοτούσε νέες αντιδράσεις γύρω από τον διαγωνισμό. Δεν έκλεισε όμως τη συζήτηση που άνοιξε εδώ και μήνες.

Γιατί η φετινή Eurovision έδειξε ότι ακόμη και όταν τα φώτα πέφτουν πάνω στη σκηνή, η πολιτική δύσκολα μένει έξω από το κάδρο. Και ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία του φετινού αποτελέσματος είναι ότι όσοι είδαν τη βουλγαρική νίκη ως το αντίθετο μιας ισραηλινής πρωτιάς, πιθανόν να αγνοούσαν ότι οι δύο χώρες βρίσκονται εδώ και χρόνια πολύ πιο κοντά απ’ όσο φαντάζονται.