Σε μια μικρή αίθουσα της βιβλιοθήκης του Μουσείου Ρέινα Σοφία στη Μαδρίτη, κάθε Τρίτη οκτώ άτομα συγκεντρώνονται με τους υπολογιστές τους, όχι για να κάνουν απλώς ενημερώσεις, αλλά για να αναπληρώσουν ένα μεγάλο κενό γνώσης: να αναδείξουν τις αληθινές ιστορίες γυναικών – ιστορίες που έχουν αγνοηθεί ή και ακόμα παραποιηθεί στη Wikipedia. Η πλατφόρμα, που συνίδρυσαν πριν 25 χρόνια ο Τζίμι Γουέιλς και ο Λάρι Σάνγκερ, παραμένει βασικό εργαλείο πληροφόρησης, όμως πολλές σελίδες της αντικατοπτρίζουν τις ανισότητες του παρελθόντος.

Με ένα παράθυρο της Wikipedia και ένα Zoom ανοιχτά στις οθόνες τους, τα μέλη της ομάδας συντονίζονται με άλλους συνεργάτες, επεξεργάζονται άρθρα και συζητούν ιδέες που συχνά δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στο διαδίκτυο. Η Κάρμεν Γκάλντον (Μαδρίτη, 61 ετών), καθηγήτρια Κοινωνικών Επιστημών και ιδρύτρια του έργου Cuarto Propio en Wikipedia («Ένας δικός σου χώρος στη Wikipedia»), εξηγεί στο El Pais English: «Όποιος θέλει μπορεί να έρθει. Η πρόσβαση είναι ανοιχτή σε όλους».

Η πρωτοβουλία τους συνδέεται με διεθνή κινήματα όπως οι Wikiesfera και Arte+Feminismo και έρχεται σε αντίθεση με τις παλαιότερες εγκυκλοπαιδικές προσπάθειες, όπου οι άνδρες επιστήμονες κυριαρχούσαν, όπως συνέβαινε στην Encyclopédie των Ντ’Αλαμπέρ και Ντιντερό. Οι συντάκτριες μαθαίνουν να αναγνωρίζουν πότε μια βιογραφία περιορίζει μια γυναίκα σε ρόλους όπως «η σύζυγος του» ή «η κόρη του». «Η γλώσσα μιλάει από μόνη της. Δεν αρκεί απλώς να περιλάβεις γυναίκες. Ο τρόπος που τις εντάσσεις είναι καθοριστικός», επισημαίνει η Γκάλντον.

Δέκα χρόνια δημιουργίας και ανάδειξης ιστοριών

Από τον Οκτώβριο του 2015, η ομάδα έχει δημιουργήσει και βελτιώσει εκατοντάδες άρθρα: σύγχρονες επιστήμονες, ξεχασμένες αθλήτριες, θύματα καταπίεσης επί Φράνκο, σημαντικά πρόσωπα της ισπανικής τέχνης, ηγέτιδες του περιβαλλοντικού κινήματος και καταγραφές ψευδών ονομάτων Λατινοαμερικανών συγγραφέων και συλλογικοτήτων, όπως η Association of Women Affected by Forced Sterilizations, που εκπροσωπεί γυναίκες θύματα αναγκαστικών στείρων στο Περού επί κυβέρνησης Αλμπέρτο Φουχιμόρι.

«Αυτό που κάναμε ήταν να φέρουμε μαζί διασκορπισμένες ιστορίες, να τις αφηγηθούμε σωστά και να δώσουμε πηγές», λέει η Γκάλντον. Τα άρθρα που δημιουργούνται ή βελτιώνονται καλύπτουν θέματα που σε άλλη περίπτωση θα έμεναν ανύπαρκτα ή με αφηγήσεις γεμάτες ασάφειες.

Έμφυλα κενά και προκλήσεις

Έρευνα στο PLOS One δείχνει ότι μόλις το 11,6% των συντακτριών στην ισπανική Wikipedia ήταν γυναίκες το 2021. Μελέτη που κάλυψε την περίοδο 2007–2022 ανέδειξε σημαντικά κενά στη συμμετοχή των γυναικών, με αποτέλεσμα διακρίσεις στο περιεχόμενο. Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και την ομάδα STEAM του Open University of Catalonia επισημαίνουν εμπόδια όπως η απόρριψη, η έλλειψη χρόνου και η αίσθηση ιδιοκτησίας της γνώσης.

Η εύρεση τεκμηρίωσης για γυναίκες, ειδικά του παρελθόντος, είναι δύσκολη. «Αν είναι δύσκολο να βρεις πηγές για μεσαιωνικούς συγγραφείς, φαντάσου για γυναίκες συγγραφείς», λέει η Κονσουέλο Φερνάντεθ (Μαδρίτη, 72 ετών), οικονομολόγος και συνεργάτιδα του έργου από την αρχή.

Συνεργασία και edit-a-thons

Η ομάδα διοργανώνει συζητήσεις για να συγκεντρώσει ονόματα, θέματα και πηγές, που στη συνέχεια μετατρέπονται σε άρθρα. «Μιλήσαμε για δημοκρατική μνήμη, εμμηνόπαυση, φροντίδα στο τέλος της ζωής, επιστήμη και φεμινισμό», λέει η Γκάλντον. Άλλες φορές συμμετέχουν σε «μαραθώνιους» επιμέλειας ή εργαστήρια, ανάκτηση βιογραφιών γυναικών αφηγούμενων από άλλες γυναίκες. Οι άνδρες είναι επίσης ευπρόσδεκτοι. «Δουλεύουμε κάθε λεπτομέρεια. Ψάχνουμε πηγές από κάθε γωνιά», προσθέτει η Μαρίσα Γκονζάλες (Μπιλμπάο, 82 ετών).

Wikipedia, AI και αντιδραστικός λόγος

Η Wikipedia γιορτάζει 25 χρόνια σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει την αναζήτηση πληροφοριών. «Το παράδοξο είναι ότι η AI αντλεί πολύ από τη Wikipedia, αλλά την καθιστά αόρατη», εξηγεί η Γκάλντον.

Η πλατφόρμα χρηματοδοτείται από μικρές δωρεές. «Αν οι άνθρωποι σταματήσουν να επισκέπτονται, σταματούν και να δωρίζουν», προειδοποιεί η κοινωνιολόγος. Στο πλαίσιο αυτό εμφανίζονται και ιδεολογικές επιθέσεις, όπως από τον Έλον Μασκ, που δημιούργησε τη δική του συντηρητική AI εναλλακτική, τη Grokipedia. «Αν θέλει να την αντικαταστήσει, είναι επειδή κάτι τον ενοχλεί. Η Wikipedia δεν εκπροσωπεί μία οπτική», συμπληρώνει η Γκάλντον.

Η άνοδος αντιφεμινιστικού λόγου δεν τους αποθαρρύνει. «Προτιμώ να εστιάζω στο ποσοστό που δεν υπάρχει. Η αποθάρρυνση σε εμποδίζει να ψηφίσεις, να επεξεργαστείς, να μιλήσεις», λέει.

Δέκα χρόνια επιμονής

Μετά από δέκα χρόνια, η ομάδα έχει διαχειριστεί μητρότητα, φροντίδα, ασθένεια και πένθος. Στο τέλος, η ουσία παραμένει ίδια: να καταλάβουν χώρο στο διαδίκτυο και να υπάρχουν με το δικό τους όνομα. «Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να είμαστε εδώ», καταλήγει η Γκάλντον.

* Mε πληροφορίες από: El Pais English 

Ειδήσεις Σήμερα: