Ακολουθώντας πορεία ανάλογη με εκείνη του Λυσία, ο Ισαίος –και το δικό του όνομα περιλαμβάνεται στον καταρτισθέντα από τους αλεξανδρινούς φιλολόγους Κανόνα των δέκα αττικών ρητόρων– ανέπτυξε δραστηριότητα τόσο ως ρητοροδιδάσκαλος όσο και ως λογογράφος. Γιος του Διαγόρα από τη Χαλκίδα, ο επίσης μέτοικος Ισαίος –ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό που συνδέει τους δύο σπουδαίους αυτούς τεχνίτες του αττικού λόγου– έζησε και έδρασε την ίδια κατά βάση εποχή, αλλά υπήρξε, εξ όσων γνωρίζουμε, αισθητά νεότερος του Λυσία (η δράση του ως λογογράφου τοποθετείται στο α’ μισό του 4ου αιώνα π.Χ.).
Αρχαίες πηγές μάς πληροφορούν ότι ο Ισαίος ήταν μαθητής του Ισοκράτη –υπέρ της πιθανής αυτής εκδοχής συνηγορεί η επισταμένη αποφυγή της χασμωδίας από πλευράς του– αλλά και δάσκαλος –τούτο είναι αναμφισβήτητο– του Δημοσθένη.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στους Βίους των δέκα ρητόρων, το corpus του Ισαίου περιελάμβανε 64 λόγους, από τους οποίους οι 50 ήταν γνήσιοι. Σήμερα διατηρούνται μόλις έντεκα, αποκλειστικά δικανικοί, σχετιζόμενοι μάλιστα με περίπλοκες κληρονομικές υποθέσεις. Πέραν τούτων, στη σωζόμενη εργογραφία του συμπεριλαμβάνεται ένα απόσπασμα από το λόγο του Υπέρ Ευφιλήτου (ο τελευταίος είχε στραφεί με αγωγή του κατά του δήμου της Ερχιάς, τόπου καταγωγής του Ισοκράτη, επειδή είχε διαγραφεί από τον κατάλογο των πολιτών).
Σε ό,τι αφορά το ύφος, οι λόγοι του Ισαίου –ήδη από την αρχαιότητα– παρομοιάστηκαν με εκείνους του Λυσία. Η εν λόγω σύγκριση φανερώνει όντως ένα βαθμό συγγένειας, αλλά οι διαφορές μεταξύ των δύο μεγάλων ρητόρων είναι μάλλον πιο ουσιαστικές. Η ανεπιτήδευτη απλότητα και αγνότητα που χαρακτηρίζει τους δικανικούς λόγους του Λυσία απουσιάζει από το έργο του Ισαίου, ο οποίος διακρίνεται για τη φροντισμένη σύνθεση και την εμπεριστατωμένη επιχειρηματολογία του, τον πλούτο των σχημάτων και των τεχνασμάτων που χρησιμοποιεί.
Τούτων δοθέντων, ο Ισαίος θεωρείται από τους μελετητές ως γέφυρα μεταξύ του φυσικού ύφους του Λυσία και της ρητορικής τελειότητας του Δημοσθένη, τον οποίον επηρέασε καθοριστικά, προπάντων στον τομέα της επιχειρηματολογίας και της δικανικής τεχνικής.
*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ξενόγλωσση ηλεκτρονική έκδοση (e-book) του διασωθέντος έργου του Ισαίου.
![Άκρως Ζωδιακό: Τα Do’s και Don’ts στα ζώδια σήμερα [Δευτέρα 13.07.2026]](https://www.in.gr/wp-content/uploads/2026/07/aung-myin-thu-xaoDaS7tT8-unsplash-1-315x220.jpg)
