Rutland Gate: Γιατί στο πιο ακριβό παλάτι της Βρετανίας ζει ένας άστεγος;

Το παλάτι των ολιγαρχών, ένα κτίριο που το 2020 άλλαξε χέρια για το αστρονομικό ποσό των 210 εκατομμυρίων λιρών στον αριθμό 2-8A της Rutland Gate, έφερε τον τίτλο του ακριβότερου σπιτιού στη Βρετανία. Λογικό, είναι άλλωστε ένα αστικό μεγαθήριο 45 δωματίων.

Τα 24 μαρμάρινα μπάνια είναι επενδεδυμένα με ημιπολύτιμους λίθους, έχει 4 ανελκυστήρες, εσωτερική πισίνα και 68 παράθυρα που κοιτάζουν προνομιακά το Hyde Park. Όμως, πίσω από τα σφραγισμένα του τζάμια δεν υπάρχει ζωή.

Εδώ και χρόνια, το εσωτερικό του ακριβότερου σπιτιού στη Βρετανία είναι βυθισμένο στη σιωπή με το μόνο ένοικό του να κοιμάται στα σκαλοπάτια του. Ακριβώς πάνω στο μεγαλειώδες μαρμάρινο προστώο, προστατευμένος από μια αυτοσχέδια τέντα φτιαγμένη από ομπρέλες, ο Άντερς Φέρνστεντ ζει ως ο μοναδικός ένοικος του παλατιού.

Ο άστεγος άνδρας που, για να μην βγαίνει στο κρύο, αναγκάζεται να ουρεί σε πλαστικά μπουκάλια, μερικά εκατοστά μακριά από τις χρυσές λεκάνες των 24 καρατίων που κλείδωσε πίσω της η παγκόσμια πλουτοκρατία είναι ο μόνος που φροντίζει τα παρτέρια σε μια ιστορία που αποτυπώνει με τον πιο γλαφυρό –σχεδόν σαρκαστικό – τρόπο μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις στη Βρετανία και ειδικότερα του Λονδίνου.

Η παρουσία του Φέρνστεντ στην είσοδο του 2-8A Rutland Gate είναι ένα απόλυτο σύμβολο της στεγαστικής κρίσης και της ακραίας ανισότητας.

Δολοφονία, Σαουδάραβες μεγιστάνες και μια εκκωφαντική χρεοκοπία

Η ιστορία του 2-8A Rutland Gate διαβάζεται σαν οικονομικό και πολιτικό θρίλερ, από αυτά που διαβάζονται σε καλοκαιρινές ξαπλώστρες δίπλα από πισίνες με άπερολ των 17$ στο χέρι.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, μια σειρά από παραδοσιακές βικτοριανές κατοικίες αγοράστηκαν και ενοποιήθηκαν από τον Λιβανέζο δισεκατομμυριούχο –και μετέπειτα πρωθυπουργό– Ραφίκ Χαρίρι. Ο Χαρίρι, ο οποίος είχε πλουτίσει χτίζοντας παλάτια για τη βασιλική οικογένεια της Σαουδικής Αραβίας, μετέτρεψε το συγκρότημα σε ένα μνημείο χλιδής, όπου ακόμη και οι κάδοι απορριμμάτων είχαν φύλλα χρυσού.

Όμως ο Χαρίρι δεν μπόρεσε ποτέ να απολαύσει την επένδυσή του. Ο Χαρίρι ανατινάχθηκε από βόμβα σε φορτηγό στην πρωτεύουσα του Λιβάνου το 2005, σε μια επίθεση που σκότωσε συνολικά 22 ανθρώπους και τραυματίστηκε εκατοντάδες άλλους.Ήταν ο πιο εξέχων Σουνίτης πολιτικός του Λιβάνου εκείνη την εποχή κλίνοντας προς τη Δύση, μια αδυναμία που ενόχλησε πολλούς.

Η δολοφονία του Χαρίρι πυροδότησε μεγάλες διαδηλώσεις στους δρόμους που με τη σειρά τους, μακριά από το Λονδίνο, οδήγησαν στη λεγόμενη Επανάσταση των Κέδρων και την απόσυρση των συριακών στρατευμάτων από τον Λίβανο, αν και η Συρία αρνήθηκε οποιοδήποτε ρόλο στη δολοφονία του.

Μετά τη δολοφονία του Χαρίρι το ακίνητο πέρασε στα χέρια του ισχυρού Σουλτάνου μπιν Αμπντούλ Αζίζ αλ Σαούντ. Ο Σαούντ πέθανε στις 22 Οκτωβρίου 2011, σε ηλικία περίπου 80 ετών, μετά από μακρά μάχη με τον καρκίνο του παχέος εντέρου.

Μετά το θάνατό του πρίγκιπα διαδόχου της Σαουδικής Αραβίας κομμάτια από το περίκλειστο σύμπαν του κτίσματος ήρθαν στο φως. Το 2015, τα πάντα –από τους κρυστάλλους Lalique μέχρι τα φωτιστικά Murano– βγήκαν στο σφυρί.

Το 2020, το παλάτι αγοράστηκε μέσω μιας offshore εταιρείας των Βρετανικών Παρθένων Νήσων. Αν και αρχικά ως αγοραστής εμφανίστηκε ένας μεγιστάνας από το Χονγκ Κονγκ, η πραγματικότητα ήταν αρκετά πιο περίπλοκη.

Ο πραγματικός ιδιοκτήτης πίσω από τη βιτρίνα ήταν ο Χούι Κα Γιαν, ιδρυτής της κινεζικής αυτοκρατορίας ακινήτων Evergrande και κάποτε ο πλουσιότερος άνθρωπος στην Κίνα.

Όταν η Evergrande άρχισε να καταρρέει υπό το βάρος μυθικών χρεών και ενός σκανδάλου που ακόμη στοιχιεώνει την ενδοχώρα της Κίνας, το σπίτι βγήκε ξανά προς πώληση το 2022 για «μόλις 200 εκατομμύρια λίρες». Στην πώληση υπήρχε και πολεοδομική άδεια για την εκσκαφή ενός θηριώδους υπογείου γκαράζ και μιας τριώροφης αίθουσας χορού. Θα έπρεπε να ήταν μια ανεπανάληπτη ευκαιρία.

Όμως το real estate έχει τους δικούς του νόμους. Μετά την επίσημη κατάρρευση της Evergrande και την καταδίκη του Χούι για απάτη, οι εκκαθαριστές διαπίστωσαν ότι το Λονδρέζικο παλάτι είχε μεταβιβαστεί στο όνομα της πρώην συζύγου του, Ντίνγκ Γιουμέι.

Με τα περιουσιακά στοιχεία της τελευταίας να είναι πλέον παγωμένα διεθνώς, το 2-8A Rutland Gate παραμένει εγκλωβισμένο σε ένα νομικό κενό. Είναι, σημειώνει ο Σαν Γουόλαστον, ένα παλάτι-φάντασμα.

«Είμαι σαν την πριγκίπισσα με το μπιζέλι»

Η διαδρομή του Άντερς Φέρνστεντ προς το μαρμάρινο πλατύσκαλο της Rutland Gate είναι εξίσου συναρπαστική με την ιστορία του κτιρίου.

Γεννημένος στη Σουηδία το 1968, εργάστηκε ως δημοσιογράφος τεχνολογίας, σπούδασε φυτοκομία στο Εδιμβούργο, έζησε στο Σαν Φρανσίσκο διορθώνοντας βιβλία για τη Σίλικον Βάλεϊ, και εργάστηκε ως freelancer για τον Economist στο Λονδίνο. O Φέρνστεντ για ένα διάστημα ζούσε σε ένα παλιό ιστιοφόρο, το οποίο όμως καταστράφηκε σε μια καταιγίδα.

Η πτώση του δεν οφειλόταν σε εξαρτήσεις, αλλά στις δομικές παθογένειες της βρετανικής αγοράς. Τρεις διαδοχικές εξώσεις «χωρίς υπαιτιότητα» από κακούς ιδιοκτήτες, μια άγρια επίθεση από έναν έμπορο ναρκωτικών που του έσπασε το τύμπανο, και μια κλοπή όλων των υπαρχόντων του όσο βρισκόταν στο νοσοκομείο ήταν ο δικός του δρόμος προς την αστεγία.

«Λέω στον εαυτό μου ότι αυτή είναι η ψεύτικη πραγματικότητά μου. Ότι είμαι παιδί, οι γονείς μου είναι μέσα στο σπίτι, και τους ρώτησα: “Μπορώ να κοιμηθώ στο δεντρόσπιτο;” Κι εκείνοι μου είπαν “Θέλεις το δωμάτιό σου ή το δεντρόσπιτο, γιε μου;” Κι εγώ φωνάζω: “Το δεντρόσπιτο! Το δεντρόσπιτο!”»

Ο Φένρστεντ, ξαφνικά, βρέθηκε στον δρόμο χωρίς τίποτα. Η απόφαση του να εγκατασταθεί στη Rutland Gate ήταν μια επιλογή ασφαλείας είπε στον Guardian. Tο σημείο ήταν ασφαλές, στεγασμένο και κοντά στoυς κύκνους του Hyde Park, τους οποίους λατρεύει.

Σήμερα, το προστώο του είναι γεμάτο από γλάστρες με λουλούδια –ο δικός του «εικονικός κήπος»– αρκουδάκια, βιβλία και εφημερίδες. Ο Φέρνστεντ είναι υγιής, πνευματώδης, μιλάει με τους αριστοκράτες γείτονες και πηγαίνει στη ρωσική ορθόδοξη εκκλησία λίγο πιο πέρα, όχι επειδή πιστεύει σε κάποιο φιλεύσπαχνο Θεό. «Η μουσική είναι σαν να έχεις εισιτήριο διαρκείας στο Covent Garden» είπε ο άστεγος στο παλάτι.

Η ψυχολογική στρατηγική επιβίωσής του απέναντι στο μνημείο ανισότητας που έχει πίσω από την πλάτη του είναι αφοπλιστική. «Λέω στον εαυτό μου ότι αυτή είναι η ψεύτικη πραγματικότητά μου. Ότι είμαι παιδί, οι γονείς μου είναι μέσα στο σπίτι, και τους ρώτησα: “Μπορώ να κοιμηθώ στο δεντρόσπιτο;” Κι εκείνοι μου είπαν “Θέλεις το δωμάτιό σου ή το δεντρόσπιτο, γιε μου;” Κι εγώ φωνάζω: “Το δεντρόσπιτο! Το δεντρόσπιτο!”»

Ο Φέρνστεντ δεν περίμενε να καταλήξει στους δρόμους, όπως οι περισσότεροι άστεγοι εκεί έξω. «Ούτε σε ένα εκατομμύριο χρόνια» λέει ενώ αδιαφορεί για το τραύμα. «Τραύμα για μένα είναι όταν όλο σου το αίμα χύνεται στους δρόμους. Αυτό αντιμετωπίζει ένας σταθμός τραύματος στο νοσοκομείο, όχι όταν η ευαισθησία σου είναι λίγο χτυπημένη».

Ο ίδιος έχει μάθει πώς να επιβιώνει. Ξέρει πού να πάει για φαγητό, νερό, τουαλέτα και ρεύμα – έχει τηλέφωνο και μερικά power bank. Ένα τοπικό λιβανέζικο εστιατόριο του επιτρέπει να τα φορτίζει και να χρησιμοποιεί το wifi. Τον χειμώνα ζεσταίνεται με θερμάστρες βεράντας.

Δεν έχει ταυτότητα – λέει ότι το Υπουργείο Εσωτερικών έχασε το διαβατήριό του – κάτι που δυσκολεύει πολλά πράγματα. Δεν ανησυχεί τόσο πολύ που δεν έχει χρήματα. «Το να μην έχεις χρήματα είναι καλύτερο από το να έχεις λίγα χρήματα. Με λίγα χρήματα δεν έχεις αρκετά. Μόλις ξέρω τι δεν έχω, είναι εύκολο να πλέω».

Ο Φέρνστεντ είναι υγιής, πνευματώδης, μιλάει με τους αριστοκράτες γείτονες και πηγαίνει στη ρωσική ορθόδοξη εκκλησία λίγο πιο πέρα, όχι επειδή πιστεύει σε κάποιο φιλεύσπαχνο Θεό. «Η μουσική είναι σαν να έχεις εισιτήριο διαρκείας στο Covent Garden» είπε ο άστεγος στο παλάτι

View this post on Instagram

A post shared by The Times and Sunday Times (@thetimes)

Το να κοιμάται στους δρόμους ήταν τρομακτικό στην αρχή. «Αν κοιμάσαι εκεί έξω πρέπει πάντα να έχεις το ένα μάτι ανοιχτό», λέει.

Τώρα που έχει εγκατασταθεί σε ένα μέρος, νιώθει πιο ασφαλής. Κοιμάται σε ένα στρώμα και έχει ως συντροφιά του λούτρινα, μαλακά πράγματα που βρήκε ή του τα χάρισαν -όπως ένα αφράτο παιχνίδι χταπόδι που κάποιος κέρδισε στην έκθεση Winter Wonderland στο Hyde Park και του το χάρισε.

«Είμαι σαν την πριγκίπισσα και το μπιζέλι», λέει. Επιπλέον, έχει ένα ουγγρικό πάπλωμα από πούπουλα χήνας που τον κρατά ζεστό τον χειμώνα, αλλά δεν είναι πολύ ζεστό το καλοκαίρι. Γενικά κοιμάται καλά, αν και μερικές φορές τον ξυπνάει μια θορυβώδης Lamborghini.

Ο ίδιος έχει ένα λειτουργικό ποδήλατο και ένα άλλο που είναι εκτός λειτουργίας μετά από «πολλαπλή οργανική ανεπάρκεια». Το τρίτο ποδήλατο που είχε του το έκλεψαν.

Ακραία ανισότητα

Η περίπτωση της Rutland Gate είναι το απόλυτο σύμπτωμα της Alpha City –έτσι έχει αποκαλέσει το Λονδίνο ο καθηγητής αστικών σπουδών Ρόουλαντ Άτκινσον.

Τα ακίνητα στις ακριβές ζώνες της βρετανικής πρωτεύουσας έχουν πάψει προ πολλού να λειτουργούν ως κατοικίες. Είναι επενδυτικά προϊόντα, μέσα αποθήκευσης μαύρου ή γκρίζου χρήματος, προστατευμένα πίσω από το πέπλο ανωνυμίας που προσφέρουν οι φορολογικοί παράδεισοι.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, η αξία των οικιστικών ακινήτων που ανήκουν σε offshore εταιρείες στην Αγγλία και την Ουαλία αγγίζει τα 80 δισεκατομμύρια λίρες, με το 50% αυτής της αξίας να συγκεντρώνεται σε δύο μόλις δήμους: στο Westminster και στο Kensington & Chelsea.

Την ίδια στιγμή, τα επίσημα νούμερα προκαλούν ίλιγγο. Πάνω από 300.000 σπίτια στην Αγγλία παραμένουν μακροχρόνια άδεια, στο Westminster, 1 στα 10 σπίτια δεν κατοικείται ενώ 340.000 νοικοκυριά βρίσκονται σε λίστες αναμονής για μια κοινωνική κατοικία στην ευρύτερη πρωτεύουσα.

«Είναι παράδοξο και διεστραμμένο», σημειώνουν οι οργανώσεις για τη στέγαση. «Στο επίκεντρο μιας τεράστιας στεγαστικής κρίσης, χτίζονται πολυτελείς πύργοι που δεν στεγάζουν φτωχούς ή άστεγους ανθρώπους, αλλά λειτουργούν ως assets σε χαρτοφυλάκια που ανταλλάσσονται χιλιάδες μίλια μακριά».

Η μαρμάρινη, βαριά πόρτα της Rutland Gate είναι το πιο βίαιο, ορατό σύνορο του σύγχρονου καπιταλισμού.

Από τη μία πλευρά μπορείτε να δείτε την ξεδιάντροπη, παγωμένη και άχρηστη χλιδή των 210 εκατομμυρίων.

Από την άλλη, έναν άνθρωπο που καλλιεργεί λουλούδια στο πεζοδρόμιο, θυμίζοντας σε μια ολόκληρη χώρα ότι οι πόλεις φτιάχτηκαν για να στεγάζουν ζωές, όχι υπεράκτια κεφάλαια.

O άστεγος είναι ο φυτοκόμος του πιο ακριβού ακινήτου της Βρετανίας και η ζωή του, παρά τις όποιες αντιξοότητες, γεμίζει λουλούδια.