Κέιτ Μος και Λούσιαν Φρόιντ: Ήταν φίλοι; Εραστές; Κάτι άλλο, μυστικό;

Στην αρχή δεν έβγαζε κανένα νόημα. Η Κέιτ Μος, γεμάτη στάχτη τσιγάρου, μόδα και λάμψη να συγκρούεται με τον Λούσιαν Φρόιντ, ο οποίος δεν ενδιαφερόταν για τίποτα από όλα αυτά. Οι φωτογραφίες των παπαράτσι προκάλεσαν μεγάλη αναταραχή: το μοντέλο από το Κρόιντον και ο γκρινιάρης ζωγράφος γερμανικής καταγωγής, εκείνη κρυμμένη πίσω από μαύρα γυαλιά ηλίου, εκείνος να ψάχνει την πλησιέστερη έξοδο διαφυγής από τα αδιάκριτα βλέμματα.

Ήταν φίλοι; Εραστές; Κάτι τρίτο, μυστικό; Τελικά, το αποτέλεσμα: το «Naked Portrait 2002», που ζωγραφίστηκε σε διάστημα εννέα μηνών, αυτό το πανέμορφο, γκροτέσκο, αιώνια διχαστικό αποτέλεσμα μιας από τις πιο απίθανες συνεργασίες στον κόσμο της τέχνης.

Ο Άνταμ Γουάιτ στον Independent ερευνά τις μυστικές συναντήσεις τους, το γυμνό πορτρέτο της Μος που και οι δύο αντιπάιησαν, και το μυστικό τατουάζ που το κοινό δεν έχει δει ακόμα.

Μια νέα ταινία για το ζευγάρι, με τον απλό τίτλο Moss & Freud

Πρωταγωνιστούν η Έλι Μπάμπερ και ο Ντέρεκ Τζάκομπι, και αναπαράγει πιστά πολλές από τις συνομιλίες μεταξύ του καλλιτέχνη και της μούσας, όσο καλύτερα τις θυμάται η Μος (τις αναμνήσεις που νιώθει πιο άνετα να μοιραστεί δημόσια).

Η Μος είναι παραγωγός της ταινίας, αν και δεν παρευρέθηκε στην πρεμιέρα της στο Λονδίνο την περασμένη εβδομάδα.

Όπως και ο Φρόιντ κατά τη διάρκεια της ζωής του, η Μος είναι γνωστή για την αποφυγή της δημοσιότητας, ειδικά όταν της ζητείται να είναι απλώς η Κέιτ Μος, και όχι η Κέιτ Μος το σούπερ μοντέλο και σούπερσταρ.

«Μου είναι δύσκολο να είμαι ο εαυτός μου μπροστά στην κάμερα» είχε πει πριν από μερικά χρόνια. «Μου είναι πολύ πιο εύκολο να είμαι κάποια άλλη».

Την έβλεπε όπως ήταν

Δεν είναι περίεργο που ο Φρόιντ την βρήκε τόσο συναρπαστική και ότι το πορτρέτο που ζωγράφισε –με λακκάκια, σαρκώδες, αληθινό– αποδείχθηκε τόσο ενοχλητικό για εκείνη.

Ήταν η Μπέλα, η κόρη του Φρόιντ που ήταν σχεδιάστρια μόδας, που τους σύστησε. Η Μος είχε μιλήσει για την αγάπη της για τον Φρόιντ στις σελίδες του περιοδικού Dazed & Confused.

Ονειρευόταν να ποζάρει για αυτόν, είπε, παρά το γεγονός ότι ήταν απίθανο ο Φρόιντ να ζωγραφίζει επαγγελματικά μοντέλα, ή ακόμα και αστέρες.

Είχε αντισταθεί για πολύ καιρό απορρίπτοντας τον Πάπα, την Πριγκίπισσα Νταϊάνα και ατελείωτες αιτήσεις από τον Άντριου Λόιντ Βέμπερ να ζωγραφίσει τη σύζυγό του, Μαντλίν -«Με δωροδόκησε ακόμη και με εισιτήρια για το θέατρο» είπε ο Φρόιντ με σαρκασμό σε έναν φίλο.

Το κεφάλι της Τζέρι Χολ

Κάποτε είχε εξοργιστεί τόσο πολύ από την ακύρωση τριών συνεδριών από την Τζέρι Χολ (η οποία απλώς είχε γρίπη) που κυριολεκτικά την «έσβησε» από ένα πορτρέτο που ζωγράφιζε, στο οποίο η ίδια θήλαζε τον νεογέννητο γιο της.

Το αστείο είναι ότι αυτό που απομένει είναι το γυμνό κάτω μέρος του σώματος της Χολ, με το κεφάλι και το στήθος της να έχουν αντικατασταθεί από το πάνω μέρος του σώματος του Ντέιβιντ Ντόουσον, του βοηθού του Φρόιντ στο ατελιέ. Φανταστικό, ε;

Το 2001, η Μος και ο Φρόιντ ξεκίνησαν μια σειρά από μυστικές συναντήσεις σε γκαλερί και εστιατόρια πριν αρχίσει η ζωγραφική και τα πήγαιναν εξαιρετικά καλά. Ήταν πιο όμοιοι από ό,τι θα μπορούσε κανείς να υποθέσει.

Ήταν σχετικά κοντή και ατημέλητη, ταραχοποιός και περιστασιακά αυτοκαταστροφική, και τόσο αδύνατη που ανησυχούσες για εκείνη (το «heroin chic» και όλα αυτά). Έβριζε σαν φορτηγατζής

Η αλλιώτικη Κέιτ Μος

Η Μος ήταν επαναστατική και ακατέργαστη, η επιτυχία της στον κόσμο της μόδας των αρχών της δεκαετίας του ’90 ήταν μια άμεση αντιπαράθεση στα φουσκωμένα μαλλιά, τα μακριά άκρα και το εξωπραγματικό θέαμα των Σίντι Κρόφορντ ή Κλαούντια Σίφερ.

Ήταν σχετικά κοντή και ατημέλητη, ταραχοποιός και περιστασιακά αυτοκαταστροφική, και τόσο αδύνατη που ανησυχούσες για εκείνη (το «heroin chic» και όλα αυτά). Έβριζε σαν φορτηγατζής.

Ο ουσιαστικός και κουτσομπόλης Λούσιαν Φρόιντ

Ο Φρόιντ, από την άλλη, ήταν συχνά μελαγχολικός και σκεπτικός, τζογαδόρος και γυναικάς. Ήταν επίσης σκανδαλιάρης, αστείος και κουτσομπόλης, και τόσο φυσικά χαρισματικός που πολλοί μπορούσαν να συγχωρήσουν τις αδυναμίες του.

Όσον αφορά τα υποκείμενά του, χρειαζόταν ουσία, αλήθεια και κάτι που να τον ενδιέφερε προσωπικά.

Όπως η Σου Τίλεϊ, η οποία εργαζόταν σε γραφείο ανεργίας όταν της ζητήθηκε να αρχίσει να ποζάρει για τον Φρόιντ – ένα από τα έργα τους μαζί βγήκε σε δημοπρασία την περασμένη εβδομάδα και μπορεί να φτάσει τα 35 εκατομμύρια λίρες.

Αυτοπροσωπογραφία του Λούσιαν Φρόιντ / Photo: Αρχείο

Ιδιοσυγκρασιακός και αλλόκοτος

Μερικές φορές άρχιζε να ζωγραφίζει κάποιον, και μετά σταματούσε στη δεύτερη ή τρίτη συνεδρία γιατί συνειδητοποιούσε ότι στην πραγματικότητα δεν τον συμπαθούσε και πολύ.

Αλλά τη Μος, την συμπαθούσε. «Μιλούσε για τις αλεπούδες με τον ίδιο τρόπο που μιλούσε για την Κέιτ» είπε ο εστιάτορας Τζέρεμι Κινγκ στον αρχισυντάκτη της εφημερίδας The Independent, Τζόρντι Γκρέιγκ, για το βιβλίο του Breakfast with Lucian.

«Του άρεσε το ελεύθερο πνεύμα. Του άρεσε η πικάντικη αίσθηση του κινδύνου».

Ο Φρόιντ, από την άλλη, ήταν συχνά μελαγχολικός και σκεπτικός, τζογαδόρος και γυναικάς. Ήταν επίσης σκανδαλιάρης, αστείος και κουτσομπόλης, και τόσο φυσικά χαρισματικός που πολλοί μπορούσαν να συγχωρήσουν τις αδυναμίες του

Αργοπορία

Για τις συνεδρίες τους, η Μος έπρεπε να βρίσκεται στο ατελιέ του Φρόιντ στην οδό Kensington Church Street του Λονδίνου ακριβώς στις 7 το απόγευμα, επτά ημέρες την εβδομάδα, ενώ οι συνεδρίες τους τελείωναν στις 2 τα ξημερώματα.

Ο Φρόιντ απεχθανόταν την αργοπορία, κάτι που αποδείχθηκε κάπως δύσκολο για ένα μοντέλο που δυσκολευόταν να είναι ακριβής. «Αργούσε μόνο με τον τρόπο που αργούν τα κορίτσια», έλεγε ο Φρόιντ στον Γκρέιγκ.

«Κάπου 18 λεπτά καθυστέρηση. Ήμουν θυμωμένος, αλλά προσπάθησα να το αγνοήσω. Χρησιμοποίησα άλλα μέσα για να την κάνω να έρθει στην ώρα της, όπως το να στείλω κάποιον να την πάρει».

Η τόπλες φωτογράφηση

Το Moss & Freud επιχειρεί να ψυχαναλύσει κάπως τη δυναμική του ζευγαριού. Για τη Μος ο Φρόιντ είναι μια πατρική, φροντιστική φιγούρα και ένα ασφαλές καταφύγιο από μια επιζήμια, ανυπόληπτη βιομηχανία της μόδας.

Βλέπουμε τη Μος, σε αναδρομή, να εκφράζει την αμηχανία της όταν της ζητήθηκε να καθίσει πάνω σε έναν άνδρα μοντέλο για μια καμπάνια του Calvin Klein, και γινόμαστε μάρτυρες του χαμόγελου της να σβήνει κατά τη διάρκεια της διάσημης φωτογράφισης στην παραλία για το περιοδικό The Face που την μετέτρεψε σε σταρ.

Ήταν μόλις 16 ετών και φωτογραφήθηκε τόπλες –παρά τη θέλησή της– από την αείμνηστη  φωτογράφο Κορίν Ντέι, με την οποία έχει παραδεχτεί ότι είχε μια πολύπλοκη, δύσκολη δυναμική.

Η Κέιτ Μος παρουσιάζει κατά τη διάρκεια της επίδειξης του σχεδιαστή Τζούλιαν ΜακΝτόναλντ στο Camden Roundhouse, την Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου 1999, στο πλαίσιο της Εβδομάδας Μόδας του Λονδίνου. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ EPA PA/STEFAN ROUSSEAU

Η ψυχολογική ωρίμαση της Κέιτ Μος

Η περίοδος που πέρασε με τον Φρόιντ φαίνεται επίσης να την ωθεί προς μια πιο ήσυχη οικογενειακή ζωή και ωριμότητα.

Στην αρχή των εννέα μηνών που πέρασαν μαζί, εισέβαλε χωρίς πρόσκληση σε σεξ κλαμπ του Βερολίνου και οδηγούσε απρόβλεπτα σε επαρχιακούς δρόμους. Στο τέλος, είχε ερωτική σχέση με τον εκδότη Τζέφερσον Χακ και ήταν έγκυος στο πρώτο της παιδί.

Φυσικά, τα χρόνια που έβγαινε με τον Πιτ Ντόχερτι και το προσωνύμιο «Cocaine Kate» που γέμιζε τις στήλες των ταμπλόιντ δεν είχαν ακόμη έρθει.

Η μποέμ αδιαφορία

Ο Φρόιντ, εν τω μεταξύ, στοιχειώνεται από αναμνήσεις της δεύτερης συζύγου του, της κοσμικής Λαίδης Καρολάιν Μπλάκγουντ, της οποίας η εκκεντρική, μποέμ αδιαφορία παραλληλίζεται στην ταινία με την ατίθαση συμπεριφορά της Μος.

Αυτό υποδηλώνει ότι ο Φρόιντ έλκονταν τόσο πολύ από τη Μος επειδή του θύμιζε τον χαμένο του έρωτα.

Πόσο κοντά είναι όλα αυτά στην πραγματικότητα θα το ξέρει μόνο η Μος –ο Φρόιντ πέθανε σε ηλικία 88 ετών το 2011.

Η Μος έχει μιλήσει με ενθουσιασμό, αν και σπανιότερα, για τους εννέα μήνες που πέρασε μαζί του. «Ήταν αρκετά ομιλητικός, αλλά δεν μπορούσε να ζωγραφίζει και να μιλάει ταυτόχρονα», είπε στο Desert Island Discs του Radio 4 το 2022.

«Έτσι, όταν άρχιζε να μου λέει μια καταπληκτική ιστορία, εγώ καθόμουν ακόμα στη θέση μου, αλλά εκείνος δεν ζωγράφιζε πια. Του έλεγα: “Σε παρακαλώ, βάλε το πινέλο στον καμβά!”».

Η Κέιτ Μος και ο σύζυγός της, ο Βρετανός κιθαρίστας Τζέιμι Χινς, φιλιούνται μετά τον γάμο τους στην εκκλησία του Αγίου Πέτρου στο χωριό Σάουθροπ της Βρετανίας, την 1η Ιουλίου 2011. EPA/RUI VIEIRA

Ξαπλωμένη γυμνή

Η εγκυμοσύνη της Μος έθεσε μια απροσδόκητη προθεσμία για την ολοκλήρωση του πορτρέτου της από τον Φρόιντ, ο οποίος τελικά της το παρέδωσε στα τέλη του 2002. Είναι τυπικό έργο του Λούσιαν Φρόιντ –παχείς σβώλοι χρώματος, αδέξιες σκιές, δέρμα με κηλίδες, τραχύ, γήινο.

Η Μος είναι ξαπλωμένη γυμνή, με τα μαλλιά της λιωμένα και το χέρι της αδύναμο. Η κοιλιά της είναι ελαφρώς πρησμένη, αντανακλώντας τα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης της. Φαίνεται σωματικά δυσανάλογη, με ένα σώμα εντελώς εκτός αρθρώσεων.

Ή ίσως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι είναι τόσο διαφορετικό από τις εκατοντάδες χιλιάδες εικόνες της Κέιτ Μος που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε.

Είναι όμορφο, παράξενο, γοητευτικό. Το Moss & Freud την απεικονίζει να είναι τρομοκρατημένη από αυτό.

«Μακάρι να μην είχα ποζάρει έτσι. Δεν είναι όπως στο μόντελινγκ, όπου μπορείς να το αλλάξεις. Είχε πιαστεί το χέρι μου» – Κέιτ Μος

Πορτρέτο του Λούσιαν Φρόιντ με την Κέιτ Μος, γυμνή και σε προχωρημένη εγκυμοσύνη.  EPA/CHRISTIES

Κάτι αληθινό

«Υπάρχει μια διαφορά μεταξύ γεγονότος και αλήθειας» της λέει ο Φρόιντ. «Η αλήθεια έχει ένα στοιχείο αποκάλυψης. Αν κάτι είναι αληθινό, δεν είναι απλώς κάτι που φαίνεται αληθινό. Είσαι εξαιρετική επειδή είσαι συνηθισμένη, και το εννοώ με την καλύτερη δυνατή έννοια».

Η Μος μίλησε για τον πίνακα το 2012. «Μακάρι να μην είχα ποζάρει έτσι», είπε. «Ήταν απλώς το πρώτο πράγμα που έκανα -έπεσα στο πλάι του καναπέ και εκείνος είπε: “Είναι μια χαρά”, και άρχισε να ζωγραφίζει. Δεν είναι όπως στο μόντελινγκ, όπου μπορείς να αλλάξεις στάση. Είχε πιαστεί το χέρι μου».

Και ο Φρόιντ είχε τις επιφυλάξεις του. «Ο πίνακας δεν πέτυχε πραγματικά» είπε στον Γκρεγκ. Όταν πιέστηκε περαιτέρω, αρνήθηκε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. «Είναι σαν να ρωτάς έναν ποδοσφαιριστή μετά τον αγώνα γιατί δεν σκόραρε».

3,5 εκατομμύρια λίρες

Η Μος δεν αγόρασε το πορτρέτο, παρά το ότι εξέφρασε ενδιαφέρον (ή τουλάχιστον, αυτό είπε σε ένα περιοδικό το 2003). Αντ’ αυτού, αγοράστηκε από έναν ιδιωτικό συλλέκτη, πριν πουληθεί ξανά το 2004 –τότε ήταν που το κοινό το είδε για πρώτη φορά.

«Η Μος είναι σχεδόν αγνώριστη» έγραψε η εφημερίδα The Independent εκείνη τη χρονιά. Σε δημοπρασία το 2005, πωλήθηκε σε έναν ιδιώτη πλειοδότη για 3,5 εκατομμύρια λίρες, την υψηλότερη τιμή για ένα έργο του Φρόιντ εκείνη την εποχή.

Σύγκρουση με ζέβρα

Όποιες κι αν ήταν οι προσωπικές της επιφυλάξεις για τον ίδιο τον πίνακα, η Μος πάντα μιλούσε με τα καλύτερα λόγια για τον Φρόιντ.

Το 2010, ένα χρόνο πριν από το θάνατό του, οι δύο τους φωτογραφήθηκαν από τον Ντέιβιντ Ντόουσον, όταν η Μος επισκέφθηκε τον Φρόιντ, ο οποίος δεν αισθανόταν καλά αφού (πιστέψτε το ή όχι) τον είχε χτυπήσει μια ζέβρα κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων μιας ταινίας μικρού μήκους ενός νεαρού σκηνοθέτη.

Η τελευταία τους φωτογραφία

«Άφησα την Κέιτ να μπει στο σπίτι, την οδήγησα επάνω στον Λούσιαν και της είπα: “Ω, Κέιτ, θέλω απλώς να βγάλω μια φωτογραφία με τους δυο σας μαζί”» είπε ο Ντόουσον στην εφημερίδα The Guardian.

«Τότε, αυτή πήδηξε αυθόρμητα στο κρεβάτι και τον αγκάλιασε». Η φωτογραφία που προέκυψε είναι υπέροχη. Ο Φρόιντ έχει τεράστια αγάπη στα μάτια του καθώς αγκαλιάζει την πρώην μούσα του, ενώ η Μος –με κλειστά μάτια και μια έκφραση απόλυτης ηρεμίας στο πρόσωπό της– τον αγκαλιάζει κι αυτή.

Το αποτυχημένο τατουάζ

Μίλησε επίσης για το τατουάζ που της έκανε ο Φρόιντ –όχι τα δύο χελιδόνια στο κάτω μέρος της πλάτης της, όπως είχε υποτεθεί, αλλά ένα σμήνος πουλιών στο μηρό της.

«Μου είπε: “Σου αρέσουν τα πλάσματα του ζωικού βασιλείου;” και εγώ απάντησα: “Ναι, μου αρέσουν τα πουλιά”» θυμήθηκε η Μος κατά τη διάρκεια της εκπομπής της στο Desert Island Discs.

Της πρότεινε να της κάνει ένα τατουάζ με ένα κοτόπουλο ανάποδα μέσα σε ένα κουβά, το οποίο εκείνη ευγενικά αρνήθηκε. «Σκεφτόμουν κάτι πιο κοντά σε ένα χελιδόνι», συνέχισε.

«Και μου έδωσε ένα μπουκάλι πολύ καλό κρασί Rothschild, έβγαλε τη βελόνα χάραξης και χάραξε στο μηρό μου ένα σμήνος πουλιών –που τώρα μοιάζουν με κιρσούς».

Η Κέιτ Μος είναι ένα από τα πιο φωτογραφημένα άτομα στον κόσμο. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία φωτογραφία του τατουάζ, σαν να είναι ένα μυστικό που μοιράζονται μόνο οι δύο πιο διάσημοι καλλιεργητές της αγνής, ακαταμάχητης μυστικότητας στον κόσμο.

*Η ταινία «Moss & Freud» είναι σε σκηνοθεσία του Τζέιμς Λούκας και παίζουν οι Έλι Μπάμπερ, Ντέρεκ Τζάκομπι, Γουίλ Τούντορ, Τζάσμιν Μπλάκμποροου, Τιμ Ντάουνι, Μίλαν Μπόριτς.

*Με στοιχεία από independent.co.uk | Αρχικές Φωτό: EPA/CENTRE POMPIDOU και REUTERS/Paolo Cocco