Τα στοιχεία που δείχνουν ότι ο Ιησούς Χριστός έζησε και πέθανε

«Σήμερα, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο Ιησούς Χριστός είναι απλώς μια ιδέα και όχι μια πραγματική ιστορική προσωπικότητα, αλλά υπάρχουν πολλά γραπτά στοιχεία που πιστοποιούν την ύπαρξή του πριν από 2.000 χρόνια» γράφει ο Simon Gathercole, Λέκτορας Σπουδών της Καινής Διαθήκης στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, και περνάει στα επιχειρήματά του.

Πόσο σίγουροι μπορούμε να είμαστε ότι ο Ιησούς Χριστός έζησε πραγματικά;

Τα ιστορικά στοιχεία για τον Ιησού από τη Ναζαρέτ είναι τόσο παλαιά όσο και ευρέως διαδεδομένα. Μέσα σε λίγες δεκαετίες από την υποτιθέμενη ζωή του, αναφέρεται από Εβραίους και Ρωμαίους ιστορικούς, καθώς και σε δεκάδες χριστιανικά κείμενα. Συγκρίνετε αυτό, για παράδειγμα, με τον Βασιλιά Αρθούρο, ο οποίος υποτίθεται ότι έζησε γύρω στο 500 μ.Χ.

Η κύρια ιστορική πηγή για τα γεγονότα εκείνης της εποχής δεν αναφέρει καν τον Αρθούρο, και η πρώτη αναφορά σε αυτόν γίνεται 300 ή 400 χρόνια μετά την υποτιθέμενη ζωή του. Τα στοιχεία για τον Ιησού δεν περιορίζονται σε μεταγενέστερη λαϊκή παράδοση, όπως συμβαίνει με τις αναφορές για τον Αρθούρο.

Τι μας λένε τα χριστιανικά κείμενα;

Η αξία αυτών των στοιχείων έγκειται στο γεγονός ότι είναι τόσο παλαιά όσο και λεπτομερή. Τα πρώτα χριστιανικά κείμενα που αναφέρονται στον Ιησού είναι οι επιστολές του Αγίου Παύλου, και οι μελετητές συμφωνούν ότι οι παλαιότερες από αυτές τις επιστολές γράφτηκαν το αργότερο εντός 25 ετών από τον θάνατο του Ιησού, ενώ οι λεπτομερείς βιογραφικές περιγραφές του Ιησού στα ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης χρονολογούνται περίπου 40 χρόνια μετά τον θάνατό του.

Όλα αυτά εμφανίστηκαν εν ζωή πολλών αυτόπτων μαρτύρων και παρέχουν περιγραφές που συνάδουν με τον πολιτισμό και τη γεωγραφία της Παλαιστίνης του 1ου αιώνα. Είναι επίσης δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί οι χριστιανοί συγγραφείς θα επινοόύσαν μια τόσο καθαρά εβραϊκή μορφή σωτήρα σε μια εποχή και έναν τόπο –υπό την αιγίδα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορία – όπου υπήρχε έντονη καχυποψία απέναντι στον Ιουδαϊσμό.

Από τον Τάκιτο μαθαίνουμε ότι ο Ιησούς εκτελέστηκε ενώ ο Πόντιος Πιλάτος ήταν ο Ρωμαίος έπαρχος υπεύθυνος για την Ιουδαία (26-36 μ.Χ.) και ο Τιβέριος ήταν αυτοκράτορας (14-37 μ.Χ.) –αναφορές που ταιριάζουν με το χρονικό πλαίσιο των Ευαγγελίων

The Adoration of the Magi (Botticelli)

Τι έλεγαν για τον Ιησού οι μη χριστιανοί συγγραφείς;

Από όσο γνωρίζουμε, ο πρώτος συγγραφέας εκτός της εκκλησίας που ανέφερε τον Ιησού είναι ο Εβραίος ιστορικός Φλάβιος Ιώσηπος, ο οποίος έγραψε μια ιστορία του Ιουδαϊσμού γύρω στο 93 μ.Χ.

Έχει δύο αναφορές στον Ιησού. Μία από αυτές είναι αμφιλεγόμενη, επειδή θεωρείται ότι έχει αλλοιωθεί από χριστιανούς γραφείς (οι οποίοι πιθανώς μετέτρεψαν την αρνητική περιγραφή του Ιώσηπου σε πιο θετική), αλλά η άλλη δεν είναι ύποπτη –μια αναφορά στον Ιάκωβο, τον αδελφό του «Ιησού, του λεγόμενου Χριστού».

Περίπου 20 χρόνια μετά τον Ιώσηπο, έχουμε τους Ρωμαίους πολιτικούς Πλίνιο και Τάκιτο, οι οποίοι κατείχαν μερικά από τα υψηλότερα κρατικά αξιώματα στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ.

Από τον Τάκιτο μαθαίνουμε ότι ο Ιησούς εκτελέστηκε ενώ ο Πόντιος Πιλάτος ήταν ο Ρωμαίος έπαρχος υπεύθυνος για την Ιουδαία (26-36 μ.Χ.) και ο Τιβέριος ήταν αυτοκράτορας (14-37 μ.Χ.) –αναφορές που ταιριάζουν με το χρονικό πλαίσιο των Ευαγγελίων.

Ο Πλίνιος προσθέτει την πληροφορία ότι, στην περιοχή της βόρειας Τουρκίας όπου ήταν κυβερνήτης, οι Χριστιανοί λάτρευαν τον Χριστό ως θεό. Κανένας από τους δύο δεν συμπαθούσε τους Χριστιανούς –ο Πλίνιος γράφει για την «επίμονη πείσμα» τους και ο Τάκιτος αποκαλεί τη θρησκεία τους καταστροφική δεισιδαιμονία.

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι στον αρχαίο κόσμο δεν υπήρξε ποτέ καμία συζήτηση σχετικά με το αν ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν ιστορικό πρόσωπο. Στην παλαιότερη λογοτεχνία των Εβραίων ραβίνων, ο Ιησούς καταγγέλλεται ως νόθο παιδί της Μαρίας και μάγος

Supper of Emmaus, Caravaggio, 1601

Συζήτησαν οι αρχαίοι συγγραφείς την ύπαρξη του Ιησού;

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι στον αρχαίο κόσμο δεν υπήρξε ποτέ καμία συζήτηση σχετικά με το αν ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν ιστορικό πρόσωπο. Στην παλαιότερη λογοτεχνία των Εβραίων ραβίνων, ο Ιησούς καταγγέλλεται ως νόθο παιδί της Μαρίας και μάγος.

Μεταξύ των ειδωλολατρών, ο σατιρικός Λουκιανός και ο φιλόσοφος Κέλσος απορρίπτουν τον Ιησού ως κακοποιό, αλλά δεν γνωρίζουμε κανέναν στον αρχαίο κόσμο που να αμφισβήτησε την ύπαρξη του Ιησού.

Πόσο αμφιλεγόμενη είναι σήμερα η ύπαρξη του Ιησού;

Σε ένα πρόσφατο βιβλίο του, ο Γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Ονφρέ μιλά για τον Ιησού ως μια απλή υπόθεση, θεωρώντας την ύπαρξή του ως μια ιδέα και όχι ως ιστορικό πρόσωπο. Πριν από περίπου 10 χρόνια, ιδρύθηκε στις ΗΠΑ το «The Jesus Project» -ένα από τα κύρια θέματα συζήτησης που έθεσε ήταν το αν υπήρξε ή όχι ο Ιησούς.

Ορισμένοι συγγραφείς έχουν υποστηρίξει μάλιστα ότι ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ ήταν διπλά ανύπαρκτος, υποστηρίζοντας ότι τόσο ο Ιησούς όσο και η Ναζαρέτ είναι χριστιανικές εφευρέσεις.

Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι οι δύο κυρίαρχοι ιστορικοί που έχουν γράψει περισσότερο εναντίον αυτών των υπερ-σκεπτικιστικών επιχειρημάτων είναι άθεοι: ο Maurice Casey (πρώην του Πανεπιστημίου του Nottingham) και ο Bart Ehrman (Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας).

Έχουν ασκήσει δριμεία κριτική στην προσέγγιση του «μύθου του Ιησού», χαρακτηρίζοντάς την ψευδοεπιστημονική. Παρ’ όλα αυτά, μια σχετικά πρόσφατη έρευνα αποκάλυψε ότι το 40% των ενηλίκων στην Αγγλία δεν πίστευε ότι ο Ιησούς ήταν πραγματική ιστορική προσωπικότητα.

Ιερή Σινδόνη / Wikimedia Commons

Υπάρχουν αρχαιολογικά στοιχεία για τον Ιησού;

Μέρος της ευρείας σύγχυσης που επικρατεί γύρω από την ιστορικότητα του Ιησού μπορεί να οφείλεται σε περίεργα αρχαιολογικά επιχειρήματα που έχουν διατυπωθεί σε σχέση με αυτόν.

Πρόσφατα έχουν διατυπωθεί ισχυρισμοί ότι ο Ιησούς ήταν δισέγγονος της Κλεοπάτρας, συνοδευόμενοι από αρχαία νομίσματα που υποτίθεται ότι απεικονίζουν τον Ιησού να φοράει το ακάνθινο στεφάνι του.

Σε ορισμένους κύκλους, εξακολουθεί να υπάρχει ενδιαφέρον για την Ιερή Σινδόνη του Τορίνο, που υποτίθεται ότι είναι το σάβανο του Ιησού. Ο Πάπας Βενέδικτος XVI δήλωσε ότι ήταν κάτι που «καμία ανθρώπινη τέχνη δεν ήταν ικανή να δημιουργήσει» και μια «εικόνα του Μεγάλου Σαββάτου».

Ωστόσο, είναι δύσκολο να βρει κανείς ιστορικούς που να θεωρούν αυτό το υλικό ως σοβαρά αρχαιολογικά δεδομένα. Τα έγγραφα που έχουν συντάξει χριστιανοί, Εβραίοι και Ρωμαίοι συγγραφείς αποτελούν τα πιο σημαντικά αποδεικτικά στοιχεία.

Αυτές οι άφθονες ιστορικές αναφορές δεν μας αφήνουν σχεδόν καμία λογική αμφιβολία ότι ο Ιησούς έζησε και πέθανε. Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα –το οποίο υπερβαίνει την ιστορία και τα αντικειμενικά γεγονότα– είναι αν ο Ιησούς πέθανε και έζησε.

*Το άρθρο δημοσιεύθηκε στον theguardian.com το 2017 | Αρχική Φωτό: Φράνκο Τζεφιρέλι και Ρόμπερτ Πάουελ στο Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ (1977) / IMDB