Πόλεμος στο Ιράν: Σιωπηλό Nowruz, παγωμένη τέχνη και φόβος παντού

Οι εβδομάδες στο Ιράν γύρω από το Nowruz -την περσική Πρωτοχρονιά που φέτος «έπεσε» στις 20 Μαρτίου- είναι συνήθως από τις πιο ζωντανές της χρονιάς. Αγορές γεμάτες κόσμο, ταξίδια σε όλη τη χώρα, οικογενειακές επισκέψεις και εκδρομές σε ιστορικά και φυσικά τοπία.

Φέτος, όμως, η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική.

Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ξεκίνησαν οι αμερικανοϊσραηλινοί βομβαρδισμοί, η καθημερινότητα άλλαξε δραματικά. Τα ταξίδια έγιναν επικίνδυνα, οι δρόμοι άδειασαν και η κοινωνική ζωή «πάγωσε». Ταυτόχρονα, οι διακοπές στο διαδίκτυο απομόνωσαν τους ανθρώπους, ενώ μουσεία εκκενώθηκαν, στούντιο έκλεισαν και γκαλερί κατέβασαν ρολά.

«Όταν η επιβίωση γίνεται το μόνο που μετράει, δεν ξέρω πώς να κρατήσω ζωντανό τον καλλιτέχνη μέσα μου»

Συντρίμμια στο ιστορικό μνημείο Golestan Palace, μετά από ζημιές που υπέστη σε ισραηλινό και αμερικανικό πλήγμα, στο πλαίσιο της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, στην Τεχεράνη, Ιράν, 3 Μαρτίου 2026. Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) μέσω REUTERS.

«Δεν θυμάμαι πώς είναι να δημιουργώ»

Η Χόμα —όπως συστήνεται στο The Art Newspaper, χωρίς να αποκαλύπτει το πραγματικό της όνομα— είναι μια νέα καλλιτέχνιδα στην Τεχεράνη. Περιγράφει μια κατάσταση που είχε αρχίσει να τη βαραίνει ακόμη πριν πέσουν οι πρώτες βόμβες.

Είχε ήδη σταματήσει να πηγαίνει συστηματικά στο στούντιό της, νιώθοντας ότι ο πόλεμος πλησιάζει.

«Ζούσαμε με τις συνεχείς απειλές του Τραμπ και προσπαθούσαμε να ερμηνεύσουμε κάθε δήλωση πολιτικών για να καταλάβουμε τι έρχεται», λέει. «Κάποιοι περίμεναν τον πόλεμο, άλλοι —όπως εγώ— τον φοβόντουσαν».

Η κοινωνία, όπως εξηγεί, ήταν διχασμένη: υπήρχαν εκείνοι που έβλεπαν μια στρατιωτική επέμβαση ως ευκαιρία να πέσει ένα καταπιεστικό καθεστώς 47 ετών, αλλά και όσοι προειδοποιούσαν για χάος και καταστροφή.

Σήμερα, η ίδια λέει ότι το άγχος έχει καταλάβει τα πάντα.

«Δεν μπορώ καν να θυμηθώ πώς σκεφτόμουν όταν ζωγράφιζα ή πώς ένιωθα τη ζωή», παραδέχεται.

Και προσθέτει: «Όταν η επιβίωση γίνεται το μόνο που μετράει, δεν ξέρω πώς να κρατήσω ζωντανό τον καλλιτέχνη μέσα μου».

«Ακούς εκρήξεις, νιώθεις τον θάνατο δίπλα σου — αυτό έχει μόνο ένα όνομα: πόλεμος»

Συντρίμμια στο ανάκτορο Chehel Sotoun Palace, εν μέσω της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, στο Ισφαχάν, Ιράν, σε εικόνα που δημοσιεύτηκε στις 9 Μαρτίου 2026 και προέρχεται από μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Social Media/via REUTERS.

«Αυτό έχει ένα όνομα: πόλεμος»

Ζώντας, όπως λέει, μια από τις πιο τρομακτικές περιόδους της ζωής της, δηλώνει ότι δεν μπορεί να καταλάβει γιατί ορισμένες δυτικές κυβερνήσεις αποφεύγουν να μιλήσουν για «πόλεμο».

«Ακούς εκρήξεις, νιώθεις τον θάνατο δίπλα σου — αυτό έχει μόνο ένα όνομα: πόλεμος», λέει χαρακτηριστικά.

Ζωή σε περιορισμό

Η Μίνα, επίσης καλλιτέχνιδα που μιλά με ψευδώνυμο, περιγράφει μια καθημερινότητα που έχει συρρικνωθεί στο ελάχιστο.

Όταν η περιοχή της έγινε στόχος πυραύλων, μετακόμισε με φίλους για να νιώθει πιο ασφαλής. Πλέον βγαίνει μόνο όταν είναι απαραίτητο, περιορίζεται σε λίγα σημεία της πόλης και βλέπει μόνο στενούς φίλους.

Προσπάθησε να επαναφέρει μια ρουτίνα πηγαίνοντας στο γυμναστήριο, αλλά ακόμη κι αυτό γίνεται με προσοχή.

Η ίδια τονίζει ότι το να είσαι καλλιτέχνης στο Ιράν ήταν πάντα δύσκολο — όμως τώρα η κατάσταση έχει ξεπεράσει κάθε όριο.

«Τα πάντα έχουν σταματήσει. Κανείς δεν έχει τη δύναμη να δημιουργήσει», λέει.

Παράλληλα, οι τιμές έχουν εκτοξευθεί, ενώ πολλοί έχουν χάσει το εισόδημά τους.

«Είναι μια πίστη ότι ίσως κάτι αλλάξει — όχι μόνο στο Ιράν, αλλά και στον κόσμο»

Συντρίμμια στο ιστορικό μνημείο Golestan Palace, μετά από ζημιές που υπέστη σε ισραηλινό και αμερικανικό πλήγμα, στο πλαίσιο της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, στην Τεχεράνη, Ιράν, 3 Μαρτίου 2026. Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) μέσω REUTERS.

Ελπίδα χωρίς βεβαιότητα

Η Μίνα περιγράφει ένα μπερδεμένο συναίσθημα για το μέλλον.

Με το ίντερνετ να διακόπτεται και τις πληροφορίες να είναι περιορισμένες, αποφεύγει να μιλήσει για ελπίδα.

«Δεν είναι ακριβώς ελπίδα», λέει.

«Είναι μια πίστη ότι ίσως κάτι αλλάξει — όχι μόνο στο Ιράν, αλλά και στον κόσμο».

Η τέχνη σε αναμονή

Η αγορά τέχνης στο Ιράν —ήδη εύθραυστη και εξαρτημένη από ιδιωτικές πρωτοβουλίες— έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα.

Η Χόμα θεωρεί ότι το μέλλον καλλιτεχνών και γκαλερί θα κριθεί από την έκβαση του πολέμου.

Ιδιοκτήτρια γκαλερί στην Τεχεράνη λέει ότι ο χώρος της παραμένει κλειστός από τις 7 Ιανουαρίου, όταν οι ταραχές στην πόλη έγιναν βίαιες. Παρόλα αυτά, συνεχίζει να πληρώνει υποχρεώσεις προς καλλιτέχνες και προσωπικό.

Σε αντίθεση με πέρυσι, όταν πολλοί έφυγαν από την πόλη, τώρα οι περισσότεροι έχουν μείνει — αλλά κλεισμένοι στα σπίτια τους.

«Δεν έχει νόημα να ανοίξουμε. Και δεν ξέρουμε πού θα χτυπήσουν μετά», λέει.

«Δεν μπορώ να ζητήσω από τους εργαζόμενους να έρθουν — δεν είναι ασφαλές».

Το ηθικό στην κοινότητα είναι εξαιρετικά χαμηλό. Οι πωλήσεις έχουν μηδενιστεί και το μέλλον παραμένει αβέβαιο.

«Δεν ξέρω αν θα αντέξουμε», παραδέχεται.

Πλήγματα και στην πολιτιστική κληρονομιά

Ο πόλεμος έχει αφήσει σημάδια και στην ιστορική κληρονομιά της χώρας.

Στις 14 Μαρτίου, το υπουργείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς ανακοίνωσε ζημιές σε 56 σημεία, ανάμεσά τους μνημεία της UNESCO και μουσεία. Συνολικά, οι ζημιές έχουν φτάσει τα 120 ιστορικά σημεία.

Στην Τεχεράνη, το 400 ετών παλάτι Γκολεστάν υπέστη ζημιές, ενώ σοβαρά πλήγματα δέχθηκε και το συγκρότημα Σαανταμπάντ.

Στο Ισφαχάν, επλήγη η πλατεία Ναγκς-ε Τζαχάν (UNESCO) και κτίρια του συγκροτήματος Νταβλατχανέ. Ζημιές καταγράφηκαν επίσης στο φρούριο Φαλάκ-ολ-Αφλάκ στη Λορεστάν και σε ιστορικά κτίρια στο Σαναντάζ.

Περιορισμένη προστασία των μνημείων

Οι αρχές τοποθέτησαν το έμβλημα Blue Shield σε μνημεία, σύμβολο προστασίας βάσει της Σύμβασης της Χάγης.

Ωστόσο, ο Πίτερ Στόουν, πρόεδρος του Blue Shield International, εξηγεί ότι η προστασία είναι περιορισμένη: το σύμβολο μπήκε αφού είχαν ήδη καθοριστεί οι στόχοι και, με τα σύγχρονα όπλα, είναι σχεδόν άνευ σημασίας.

Οι στρατοί διατηρούν λίστες «μη στόχευσης» για μνημεία, νοσοκομεία και σχολεία. Το 2020, όταν ο Τραμπ είχε απειλήσει πολιτιστικούς στόχους, το Πεντάγωνο παρενέβη.

Παρ’ όλα αυτά, πρόσφατες δηλώσεις —όπως αυτή του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ για επιχειρήσεις «χωρίς ανόητους κανόνες»— προκαλούν έντονη ανησυχία.

Η Blue Shield προσπαθεί να επικοινωνήσει με τις ιρανικές αρχές για την προστασία επιπλέον μνημείων, αλλά οι διακοπές στο ίντερνετ δυσκολεύουν κάθε επαφή.

«Μιλάμε με όλους, όπως ο Ερυθρός Σταυρός για την πολιτιστική κληρονομιά», τονίζει ο Στόουν.