Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Μεταφραστικές συναντήσεις κατά την αρχαιότητα (Μέρος Γ’)
Στη μεταφραστική δραστηριότητα κατά την αρχαιότητα υπεισέρχονταν ή υποκρύπτονταν συχνά ποικίλες σκοπιμότητες, που είχαν ως αποτέλεσμα τη νόθευση των πρωτότυπων κειμένων
Σε ό,τι αφορά τη μεταφραστική δραστηριότητα στο θρησκευτικό πεδίο, ήδη προ της βασιλείας του Μεγάλου Κωνσταντίνου ελληνικά βιβλικά κείμενα είχαν αρχίσει να μεταφράζονται στη λατινική, στη συριακή και στην κοπτική (την πλέον όψιμη μορφή της αρχαίας αιγυπτιακής) γλώσσα. Από τον 4ο/5ο αιώνα μ.Χ. και μετά πληθώρα θρησκευτικών κειμένων –πατερικών στην πλειονότητά τους– μεταφράζονται στη συριακή, στην κοπτική και σε άλλες ανατολικές γλώσσες, όπως η γεωργιανή, η αρμενική και η αραβική (στην τελευταία, από τον 8ο αιώνα και μετά). Πολύ σπανιότερες είναι οι μεταφράσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση – ξεχωρίζουν ορισμένα παραδείγματα μετάφρασης συριακών κειμένων στα ελληνικά.
Εξάλλου, κατά τους Βυζαντινούς Χρόνους συνεχίστηκε η μετάφραση θρησκευτικών και κοσμικών κειμένων από τη λατινική στην ελληνική. Στο χώρο της θρησκευτικής γραμματείας αξιοπρόσεκτα παραδείγματα αποτελούν οι μεταφράσεις έργων του επισκόπου Καρχηδόνας Κυπριανού, του θεολόγου και ασκητικού συγγραφέα Ιωάννη Κασσιανού, του πολυγραφότατου συγγραφέα και μεγάλου θεολόγου Αυγουστίνου και του Γρηγορίου του Μεγάλου (πάπα Γρηγορίου Α’), ενώ στο πεδίο των κοσμικών έργων ξεχωρίζουν ο Ιουστινιάνειος Κώδικας και –σε πολύ μεταγενέστερο χρόνο, το 13ο αιώνα– η μετάφραση των Μεταμορφώσεων και των Ηρωίδων του Οβιδίου διά χειρός του λογίου και λατινιστή Μάξιμου Πλανούδη.
Αυτό πάντως που πρέπει να συγκρατήσουμε σε συνάρτηση με όλα τα προαναφερθέντα είναι ότι στη μεταφραστική δραστηριότητα κατά την αρχαιότητα υπεισέρχονταν ή υποκρύπτονταν συχνά ποικίλες σκοπιμότητες, που είχαν ως αποτέλεσμα τη νόθευση των πρωτότυπων κειμένων. Έτσι, στη θρησκευτική γραμματεία λόγου χάρη, παρατηρούνται φαινόμενα εσκεμμένης παραποίησης κειμένων, καθώς και απάλειψης ή τροποποίησης λέξεων και φράσεων που θεωρούνταν ανάρμοστες ή και αιρετικές.
Όσον αφορά τώρα το ύφος της μετάφρασης –για το οποίο κάναμε ήδη μια πολύ σύντομη αναφορά στο πρώτο από τα άρθρα μας σχετικά με τις μεταφραστικές συναντήσεις κατά την αρχαιότητα–, υφίσταται ένα πολύ μεγάλο τυπολογικό εύρος, ένα φάσμα που εκτείνεται από τις πολύ ελεύθερες αποδόσεις έως τις κατά λέξη μεταφράσεις. Η μέθοδος που επέλεγε κάθε μεταφραστής ήταν απόρροια διαφόρων παραμέτρων, όπως η αντίληψη που είχε για το δικό του ρόλο σε σχέση με το ανά χείρας κείμενο (ρόλο ερμηνευτή-πρωταγωνιστή ή ρόλο αφανούς εργάτη με απόλυτο σεβασμό προς το πρωτότυπο), το είδος (λογοτεχνικό ή μη) και το βάρος του κειμένου, καθώς και το κύρος της γλώσσας από την οποία μετέφραζε.
*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, οι «Μεταμορφώσεις» του Οβιδίου (έκδοση του 1618).
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Μεταφραστικές συναντήσεις κατά την αρχαιότητα (Μέρος Α’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Μεταφραστικές συναντήσεις κατά την αρχαιότητα (Μέρος Β’)
- Διαδικτυακό μπλακ άουτ στο Ιράν όπου κλιμακώνεται η καταστολή – Έτοιμος να επέμβει ο Τραμπ, ανταλλάσσει απειλές με την Τεχεράνη
- Νέο κέρδος για τη Λέτσε: το σχέδιο εξυγίανσης απέδωσε
- Χρυσές Σφαίρες: «One Battle After Another», «Hamnet» και «Adolescence» οι μεγάλοι νικητές της βραδιάς
- Ισραήλ: Υπέγραψε συμφωνία ασφαλείας με τη Γερμανία – Στο στόχαστρο Ιράν, Χαμάς, Χεζμπολάχ, Χούθι
- Ρεάλ Μαδρίτης: Στόχος τα 300 εκατ. ευρώ από τη φανέλα
- Κρήτη: Απολογείται σήμερα ο 54χρονος πατέρας που κατηγορείται ότι βίαζε τις κόρες του
- Δίκη υποκλοπών: Τα e-mails που «καίνε» τον Σωτήρη Ντάλα για τη συνεργασία της Krikel με τους ισραηλινούς της Elbit Systems
- Η Σαβίνα Γιαννάτου και ο πιανίστας Σπύρος Μάνεσης συναντιούνται στο Theatre Of the No
Ακολουθήστε το in.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
![Άκρως Ζωδιακό: Τα Do’s και Don’ts στα ζώδια σήμερα [Δευτέρα 12.01.2026]](https://www.in.gr/wp-content/uploads/2026/01/cristofer-maximilian-Ce3XLxac0f4-unsplash-315x220.jpg)
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ.232442